Tạm dừng xuất khẩu gạo là cần thiết

• Tìm giải pháp hỗ trợ người trồng lúa
•  Không cấp phép dự án có nguy cơ ô nhiễm

(SGGP - 12H) - Sáng nay, 13-11, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng đã đăng đàn trả lời chất vấn tại Quốc hội để làm rõ thêm một số vấn đề về công tác điều hành của Chính phủ. Trong đó, Thủ tướng đã dành nhiều thời gian nói về việc tạm dừng ký thêm các hợp đồng xuất khẩu gạo, và tình trạng ô nhiễm môi trường – hai vấn đề đã làm “nóng” các phiên thảo luận kinh tế – xã hội và chất vấn trước đó.

Dừng xuất khẩu gạo góp phần kiềm chế lạm phát

Dành khá nhiều thời gian giải trình thêm về tiêu thụ lúa và điều hành xuất khẩu gạo – vấn đề mà hai Bộ trưởng NN-PTNT và Công thương đã được nhiều ĐBQH truy vấn, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng cho biết, trong điều hành xuất khẩu gạo, Chính phủ đề ra 3 yêu cầu: Tiêu thụ hết lúa hàng hóa với giá hợp lý, có lợi cho nông dân; đảm bảo an ninh lương thực quốc gia trong mọi tình huống; ổn định giá gạo trong nước ở mức phù hợp.

Ngay từ đầu năm nay, Chính phủ đã đặt chỉ tiêu định hướng điều hành xuất khẩu cho cả năm là 4 - 4,5 triệu tấn và sẽ được xem xét điều chỉnh vào đầu quý 3. Chính phủ cũng yêu cầu tiến độ giao hàng xuất khẩu phải phù hợp với nguồn hàng hóa lương thực của từng mùa vụ, đảm bảo cân đối cung cầu trong nước, không để đầu cơ tăng giá.

Trên cơ sở sản xuất vụ mùa năm 2007 và dự báo sản lượng lúa đông xuân ở ĐBSCL, sau khi cân đối đảm bảo cho nhu cầu tiêu dùng trong nước, lượng gạo hàng hóa dành cho xuất khẩu 6 tháng đầu năm là khoảng 2,3 - 2,5 triệu tấn và đã ký hợp đồng xuất khẩu trong 6 tháng đầu năm trên 2,4 triệu tấn.

Đến cuối tháng 3, giá lương thực thế giới tăng cao và theo nhu cầu dự báo, thế giới có thể thiếu lương thực nghiêm trọng, kéo theo giá lương thực trong nước tăng cao; trong khi đó không ít DN lại tăng cường mua vào (để tích trữ cho xuất khẩu) nên tiếp tục đẩy giá gạo trong nước lên.

Trước tình hình này, sau khi nghe Bộ NN-PTNN, Bộ Công thương, Hiệp hội Lương thực và các cơ quan liên quan báo cáo về tình hình sản xuất và xuất khẩu gạo, ngày 25-3, Thủ tướng chỉ đạo tạm ngừng ký thêm các hợp đồng xuất khẩu mới.

Lý do của quyết định này được Thủ tướng nêu chi tiết: “Một là, nguồn gạo hàng hóa dành cho xuất khẩu 6 tháng đầu năm được cân đối là 2,3 - 2,5 triệu tấn, chỉ đảm bảo đủ để thực hiện những hợp đồng đã ký là 2,4 triệu tấn. Vào thời điểm cuối tháng 3, chúng ta mới giao được 800.000 tấn, còn phải giao 1,6 triệu tấn trong 3 tháng tiếp theo.

Việc tạm dừng ký thêm hợp đồng xuất khẩu mới để tập trung lượng gạo hàng hóa cho các hợp đồng xuất khẩu đã ký là cần thiết, vì nguồn hàng cân đối cho xuất khẩu không còn. Hai là, vào thời điểm này, các tỉnh miền Bắc bị rét đậm, rét hại kéo dài lịch sử. Dự báo lúc đó là 50% được mùa, 50% mất mùa. Lúc đó tôi chủ trì mà rất suy nghĩ bởi không ai dám nói là sẽ được mùa hay mất mùa. Điều này khó cho lựa chọn quyết định của lãnh đạo”.

Thủ tướng cũng khẳng định, việc tạm dừng ký hợp đồng xuất khẩu mới cho đến khi đánh giá được kết quả các vụ mùa này là nhằm đảm bảo an ninh lương thực quốc gia trong trường hợp bị mất mùa.

Từ cuối tháng 3, giá gạo trên thế giới tăng cao, có đề nghị cho ký hợp đồng xuất khẩu thêm để tận dụng cơ hội thị trường, nhưng theo Thủ tướng, “nếu chúng ta cho ký hợp đồng mới, bán thêm gạo và giao hàng ngay trong các tháng 4, 5, 6 thì có thể bán được một số ít gạo với giá cao hơn nhưng các DN sẽ phải mua vét phần gạo cân đối để tiêu dùng trong nước đem đi xuất khẩu”.

Điều này sẽ đẩy giá gạo trong nước, vốn đã cao lại càng cao hơn, kéo theo giá các hàng hóa khác tăng mạnh, chắc chắn là chỉ số lạm phát tăng cao, gây thiệt hại cho toàn xã hội, ngay cả người trồng lúa. “Không phải như có đại biểu nói là dự trữ hàng triệu tấn gạo, lúc này trong kho dự trữ còn 107.116 tấn lúa, tương đương khoảng 60.000 tấn gạo.

Nếu thất mùa bán hết, không biết chuyện gì xảy ra” - Thủ tướng nói, và khẳng định việc tạm dừng ký bán thêm gạo giao ngay trong tháng 4, 5, 6 là cần thiết, nhằm đảm bảo nhu cầu tiêu dùng trong nước, giữ giá gạo trong nước hợp lý, không bị đẩy lên quá cao, góp phần quan trọng, thiết thực vào việc thực hiện mục tiêu ưu tiên hàng đầu là kiềm chế lạm phát và bảo đảm an ninh lương thực cho đất nước trong tình huống bất trắc khó lường.

Từ đầu tháng 6-2008, khi triển vọng mùa vụ tốt, Chính phủ đã chỉ đạo ký tiếp các hợp đồng xuất khẩu mới. Theo Thủ tướng, đến ngày 10-11, các DN đã ký được trên 4,5 triệu tấn. Hiện các DN đang đàm phán để ký hợp đồng bán với khối lượng lớn (trên 1,5 triệu tấn) và sẽ giao hàng ngay trong tháng 12-2008. Để tiêu thụ lúa hàng hóa còn lại cho nông dân, Chính phủ đã khẩn trương chỉ đạo và hỗ trợ thiết thực các DN đẩy mạnh mua vào. Sau khi hoàn thành chỉ tiêu, các DN tiếp tục mua thêm, trong đó có 300.000 tấn gạo mua theo chỉ đạo của Chính phủ.

Khá hài lòng với phần giải trình này, nhưng ĐB Nguyễn Trung Nhân (Cần Thơ) muốn Thủ tướng cụ thể hóa bằng cách “ghi rõ sẽ chi 5.000 tỷ đồng để hỗ trợ bà con nông dân trong vụ mùa sắp tới”. Tuy nhiên, Thủ tướng nói “nếu kêu viết liền thì không làm được”.

Sau khi phân bổ ngân sách Trung ương, Thủ tướng đã giao cho các thành viên Chính phủ tham mưu về giải pháp hỗ trợ người trồng lúa, nuôi trồng thủy sản một cách hợp lý: “Tiền chúng ta có hạn, nên xử lý vấn đề gì cũng phải căn cứ vào tình hình thực tế”.

Kiên quyết không cấp phép dự án có nguy cơ gây ô nhiễm

Liên quan đến vấn đề ô nhiễm môi trường, Thủ tướng cho biết sắp tới sẽ kiên quyết không cấp phép cho những dự án, công trình có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường. Chính phủ sẽ không vì lợi ích trước mắt mà dung túng cho dự án, DN gây ô nhiễm môi trường. “Mới đây, chúng tôi đã từ chối một dự án thép trị giá 4-5 tỷ USD vì lý do môi trường” – Thủ tướng cho biết.

Chính phủ cũng sẽ tập trung bổ sung chế tài đủ mạnh, đề cao trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương trong bảo vệ môi trường. Tăng cường thanh tra, kiểm tra, xử lý nghiêm các vi phạm về ô nhiễm môi trường, kể cả việc rút giấy phép hoạt động và truy tố hình sự. “Số DN gây ô nhiễm hiện nay khá lớn, khi xử lý sẽ ảnh hưởng đến sản xuất, người lao động.

Chính phủ sẽ giải quyết mâu thuẫn này như thế nào?” – ĐB Nguyễn Minh Thuyết (Lạng Sơn) hỏi. Theo Thủ tướng, Chính phủ sẽ có chương trình, kế hoạch cụ thể để xử lý các DN gây ô nhiễm môi trường, nhưng cần phải có thời gian: “Việc xử lý không chỉ là mong muốn mà còn phụ thuộc vào điều kiện”.

Thủ tướng cũng đã giao các thành viên Chính phủ không được xây dựng chỉ tiêu “chay” đối với xử lý ô nhiễm môi trường, mà phải được bố trí ngân sách cụ thể. Về hướng xử lý, thì dứt khoát phải theo đúng pháp luật, nhưng phải xem xét thế nào để có lợi nhất cho cái chung: “Chẳng hạn, với vụ Vedan, sẽ xử lý để công ty này không còn xả nước thải ô nhiễm, nhưng cũng phải bảo đảm hoạt động để 3.000 lao động ở đây không mất việc làm” – Thủ tướng nói.

HÀM YÊN