Đến Bảo tàng các dân tộc tỉnh Đắc Lắc, tôi thật sự xúc động khi đọc được đoạn trích trong thư của Bác Hồ gửi Đại hội các dân tộc thiểu số miền Nam vào ngày 19-4-1946: “Đồng bào Kinh hay Thổ, Mường hay Mán, Gia Rai hay Ê Đê, Xê Đăng hay Ba Na và các dân tộc thiểu số khác đều là con cháu Việt Nam, đều là anh em ruột thịt…”. Đã gần 60 năm trôi qua, lời căn dặn đó vẫn còn nguyên ý nghĩa.
-
Một giọt máu đào...
Được phép của bác sĩ, tôi vào phòng hậu phẫu của khoa Phẫu thuật chỉnh hình Bệnh viện Đa khoa Đắc Lắc. Trong căn phòng này, có khá nhiều giường nằm, các bà mẹ với trang phục khác nhau đang chăm sóc cho mấy đứa trẻ. Cháu H’Hằng ôm cái chân trái băng kín rên rỉ vì cơn đau sau cuộc phẫu thuật tách ngón (do bị ảnh hưởng chất độc da cam) vẫn chưa dứt, nhăn nhó ngay cả với người thân.
Một cháu bé bị bại não, khoèo chân đang được mổ chỉnh hình.
Chị H’Pôl, mẹ cháu, nói: “Mình là người Gia Rai ở xã EaDrang, huyện EaH’Leo. Con mình bị nhiễm chất độc từ bé, vùng mình ở nhiều người bị lắm, may mà hôm rồi Nhà nước cho cháu mổ miễn phí, lại còn được vô mấy bịch máu nữa. Hy vọng tuần sau sẽ được xuất viện”…
Giường bên, hai đứa nhỏ tên H’Triêm (người Ê Đê ở xã EaPhê, huyện Ayun) bị dị tật ở 3 ngón tay và Triệu Thị Loan (dân tộc Nùng) bị khoèo chân vẫn nô giỡn với nhau dù chẳng đứa nào hiểu được bạn mình đang nói gì. Chúng đang chờ đến lượt lên bàn mổ chỉnh hình do các bác sĩ vẫn còn bận túi bụi và vì thuộc nhóm máu hiếm.
Thật vậy, với dự án phẫu thuật chỉnh hình và phục hồi chức năng cho các nạn nhân chất độc da cam (CĐDC) của Trung ương Hội Chữ thập đỏ, trong năm 2003, 42 bệnh nhân CĐDC tỉnh Đắc Lắc đã được mổ chỉnh hình, chủ yếu vẫn là các dị tật ở tay dính ngón, chân khoèo, tổn thương gân ở các khớp…
Bác sĩ Đoàn Anh Tài, Chủ tịch Tỉnh hội Chữ thập đỏ Đắc Lắc, cho biết: “Dự án đã tạo cuộc sống và tương lai mới cho những nạn nhân vô tội của chiến tranh. Tuy nhiên, đã nói phẫu thuật thì rất cần máu để tiếp cho bệnh nhân, năm ngoái đồng bào người Kinh đã hiến cho Tỉnh hội 421 đơn vị máu cần thiết để dành cho việc này”.
Tìm hiểu thêm với Ban giám đốc bệnh viện, tôi được biết trung bình mỗi quý của năm nay, nơi đây phẫu thuật cho 100 ca dị tật do ảnh hưởng CĐDC, và lượng máu cũng được huy động nhiều hơn, đến nay đã được gần 200 lít. Xem lại danh sách đã được phẫu thuật chỉnh hình, trong đó có đến 12% là đồng bào các dân tộc thiểu số như Ê Đê, Gia Rai, Nùng…
Tôi lại đi vào tận bàn mổ, một cháu bé người Gia Rai bị bại não và khoèo chân do CĐDC đang nằm đó, gương mặt em đầy vẻ đau đớn. Bại não thì không trị được rồi, nhưng cái chân dị tật kia, bác sĩ Phước – người đứng mổ - cam kết với tôi sẽ thành công! Máy lạnh chạy rì rì, mùi ê te và thuốc mê nồng nặc. Thi thoảng, những tiếng rên phát ra từ bàn mổ. Bịch máu treo trên giá đỡ inox vẫn được truyền đều đặn.
Hy vọng sau ca mổ, cái chân trái đầy máu và bông băng kia sẽ thôi không cà nhắc nữa. Nếu như cháu bé không bị bại não, tôi sẽ nói với em rằng, tuy là người Gia Rai nhưng giờ đây, trong cơ thể em đã có những giọt máu hiến nhân đạo từ các dân tộc anh em khác rồi đó!
-
Đều là con cháu Bác Hồ
Đường vào buôn EaNho, xã Chư Kbô, huyện Krông Buk, tỉnh Đắc Lắc chỉ có 6km mà xe tôi phải mất 1 giờ đồng hồ. Cái dốc dựng đứng từ trên đồi Caty kéo dài mãi xuống thung lũng, khi đổ xuống thì đỡ hơn, đến lúc leo lên, tay ga phải rồ khét lẹt. Buôn EaNho nằm nép mình bên dòng suối nhỏ cùng tên, dưới tán cây kơnia đầu buôn rẽ vào bên tay trái là đến nhà sàn của mẹ con H’Djuê Mlô, dân tộc Ê Đê.
Bà H’Djuê Mlô kể: “Mí bắt chồng từ năm 1972 tốn hết 1 bò, 1 trâu và 5 heo.Ổng (Y Bút Niê) đi đánh giặc hoài, bị chất độc mà không biết, mỗi lần ổng về thăm, mí lại có thêm một đứa con. Đó 4 đứa: thằng Y Chuăn Mlô, con H Ngoãi Mlô, thằng Y Bơc Mlô và cái H’Bec Mlô. Đứa nào cũng bị tật cả, Giàng ơi sao bắt tội mí?!”.
Có xe lăn, gia đình Mlô sẽ đỡ khổ vì bốn anh em đều bị khoèo chân. Cha họ bị nhiễm dioxin đã chết.
Chị cán bộ Hội Phụ nữ buôn EaNho, H’Lai Niê, cho hay: “Xã mình khổ lắm, xưa giặc rải chất độc nhiều đến nỗi bây giờ có đến 134 người bị dị tật, còn bại não cũng 16 người đấy. Mẹ con bà Mlô là khổ nhất rồi, gạo thì xã cho, bữa ăn chỉ có rau lang luộc chấm muối ớt thôi, có khi có tiền thì mua ít bột ngọt nấu canh thôi”.
Không chỉ riêng xã Chư Kbô, toàn huyện Krông Buk cũng vẫn còn 600 nạn nhân CĐDC trên tổng số khoảng 5.000 nạn nhân trong tỉnh Đắc Lắc. Nhưng cái đáng buồn nhất của gia đình bà Mlô là các con của bà không thể phẫu thuật để chữa chứng khoèo chân được nữa. Bà Mlô khóc kể rằng các con của bà đều sinh ra khỏe như con chim, con nai trong rừng. Chúng mau lớn và “ăn khỏe” như con lợn độc chiếc. Ấy vậy mà cứ đến năm lên mười hai tuổi, đứa nào đứa nấy đều “làm biếng” cái chân, không thể đi rẫy trỉa bắp hay xuống suối gùi nước được nữa. “Chúng không còn đi lại được, mí phải làm cực hơn con trâu nữa, cán bộ à. Chồng mí hy sinh trong kháng chiến, bà A Ma H’Nắc –người sinh ra mí - cũng được Huân chương Kháng chiến hạng 3. Mí khổ quá! Tại vì lính Mỹ lúc đó ác quá, xài cả thuốc độc giết người, cán bộ à!”.
Thế nhưng hôm nay, chị Hải – cán bộ Hội Chữ thập đỏ huyện Krông Buk, người dẫn đường cho tôi - đã đem tin vui về buôn EaNho: gia đình nhà Mlô sẽ có xe lăn. Hòa cùng niềm vui ấy, tôi “đóng góp” nguyên cơ số thuốc đem theo đi rừng vì bà Mlô cứ than bệnh đủ các chứng. Như vậy là cái chóe Pa của ông bà để lại cho gia đình Mlô sẽ không phải bán đi để mua xe lăn nữa rồi, chỉ tiếc cái chóe Tuk, đói quá, Mlô đã bán từ lâu. Trong năm 2003, cũng từ dự án phẫu thuật chỉnh hình và phục hồi chức năng trên, 175 xe lăn đã được đưa về các buôn làng, tặng những gia đình nghèo là nạn nhân CĐDC ở tỉnh Đắc Lắc
Bác sĩ Đoàn Anh Tài tâm sự với tôi rằng: “Số nạn nhân CĐDC đã chết là 1.031 người, số còn sống trên 5.000 thì chẳng làm gì được trong đó trẻ em các thế hệ con cháu đến 2.604 người, rất nghèo. Chú đi nhiều viết nhiều, nhớ kêu gọi hỗ trợ cho đồng bào nhá. Cả nước đang góp sức giúp đỡ nạn nhân CĐDC. Bác Hồ đã dạy tất cả đều là con cháu Việt Nam, là anh em ruột thịt”,
DƯƠNG MINH ANH
Kỳ sau: 298 thùng chất độc tìm thấy và những số phận “ma lai”.
