Báu vật đỉnh Hòn Giao

Cây thiêng giữa rừng già

Trên đỉnh Hòn Giao, một trong những khu vực cao nhất của Vườn quốc gia (VQG) Bidoup - Núi Bà, thuộc Khu dự trữ sinh quyển thế giới Langbiang (trên địa bàn xã Lạc Dương và phường Lang Biang - Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng), những câu chuyện huyền thoại về rừng già được kể lại, nơi các “báu vật xanh” như quần thể cây pơ mu, thông 2 lá dẹt quý hiếm ngàn năm tuổi hiện diện uy nghi.

Len lỏi qua thảm rừng rậm rạp, già làng Cil Ten (thôn Đưng K’Si, xã Lạc Dương, tỉnh Lâm Đồng) dừng chân bên một cây thông 2 lá dẹt vươn cao giữa rừng, chậm rãi chia sẻ: theo quan niệm của người dân địa phương, những cây thông cổ thụ này là “cây thiêng”, là nơi trú ngụ của thần linh, vì vậy không ai dám chặt phá. “Đụng đến cây thiêng là mang điều xui rủi cho cộng đồng”, già làng nói.

Đặc điểm dễ nhận biết của loài này là phần vỏ dưới bong vảy, tiết nhựa màu trắng đục; lá mọc thành cụm ở đầu cành, xoắn ốc, gồm hai lá hình kiếm, dẹt, chung trong một bao.

Quần thể thông 2 lá dẹt tại VQG Bidoup - Núi Bà hiện có hàng trăm cây với đường kính gốc 50-60cm đến gần 2m, sống trong hệ sinh thái rừng nhiều tầng tán. Khu vực này đang được hơn 70 hộ đồng bào dân tộc thiểu số bản địa nhận khoán bảo vệ.

Sứ giả vượt thời gian

Quần thể thông 2 lá dẹt phân bố tập trung tại các khoảnh 3, 4, 5 tiểu khu 89 và khoảnh 1, 2, 3 tiểu khu 90, thuộc lâm phần do VQG Bidoup - Núi Bà quản lý. Khu vực này không xa quốc lộ 27C (nối Đà Lạt - Nha Trang), thuận lợi cho hoạt động nghiên cứu khoa học và du lịch trải nghiệm.

Qua các đợt khảo sát, các nhà khoa học đã xác định được 108 cá thể thông 2 lá dẹt đặc hữu, nguy cấp, quý hiếm có đường kính 1-1,9m và độ tuổi ước tính 430-1.000 năm. Quần thể này vừa được công nhận là Cây Di sản Việt Nam; từng cá thể được đánh số và xác định tọa độ GPS để phục vụ công tác theo dõi, bảo tồn.

Ngoài ra, còn số lượng lớn cây thông 2 lá dẹt có đường kính gốc dưới 1m chưa được thống kê đầy đủ, tiếp tục đóng góp vào việc duy trì tính đa dạng sinh học của Khu dự trữ sinh quyển thế giới Langbiang.

ThS Trương Quang Cường, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ Du lịch và Khoa học (VQG Bidoup - Núi Bà), cho biết, 108 cây thông 2 lá dẹt cổ thụ là nguồn tư liệu quý cho công tác bảo tồn nguồn gen và nghiên cứu biến đổi khí hậu. Thông qua việc phân tích vòng năm của cây rừng, các nhà khoa học có thể tái hiện những diễn biến thời tiết trong quá khứ, từ đó xây dựng các kịch bản dự báo biến đổi khí hậu trong tương lai.

Kiểu rừng có thông 2 lá dẹt tồn tại hình thành 5 tầng rõ rệt (tầng vượt tán, tán chính, dưới tán, cây bụi và tầng thảm tươi), giúp khoảng 70% lượng nước mưa thấm vào lòng đất, điều tiết dòng chảy ra sông suối, làm chậm vòng tuần hoàn nước và giữ nước hiệu quả hơn so với những khu vực đất trống, thảm thực vật thưa thớt.

Ông Tôn Thiện An, Giám đốc VQG Bidoup - Núi Bà, cho biết, thời gian tới, đơn vị sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan nghiên cứu tăng cường giám sát, bảo vệ quần thể thông 2 lá dẹt, đồng thời phát triển du lịch sinh thái gắn với bảo tồn.

Mục tiêu là tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng địa phương, trên cơ sở sử dụng (mà không tiêu thụ) các dịch vụ hệ sinh thái, qua đó góp phần làm giàu thêm di sản thiên nhiên của Việt Nam.