Chạm vào bản sắc, tâm hồn
Trong dòng chảy hiện đại, nhiều giá trị văn hóa truyền thống đang đứng trước nguy cơ mai một, nhất là những nghề thủ công gắn với đời sống cộng đồng.
Từ trăn trở đó, nhóm sinh viên năm nhất ngành Thiết kế truyền thông, Trường Đại học Kinh tế TPHCM đã xây dựng dự án “Chạm Chàm - Dẫn lối”, lấy cảm hứng từ nghề nhuộm chàm của đồng bào Tây Bắc.
Bạn Huỳnh Nguyễn Dương Khanh, thành viên dự án, chia sẻ: Nhóm nhận thấy đất nước mình vốn giàu tài nguyên thiên nhiên, người dân có đời sống tinh thần phong phú với nhiều truyền thống quý báu. Tuy nhiên, thời gian đã phần nào làm mai một những truyền thống ấy, mà trong đó có nghề truyền thống nhuộm chàm của người dân vùng Tây Bắc. Chính điều này đã thôi thúc nhóm xây dựng dự án.
Ngay từ đầu, nhóm đã xác định “Dẫn lối” là một hành trình dài với mỗi giai đoạn là một lát cắt văn hóa. “Chạm Chàm” được lựa chọn như một điểm chạm tiêu biểu, nơi hội tụ kỹ thuật thủ công, tri thức bản địa và đời sống tinh thần của cộng đồng vùng cao.
Bạn Nguyễn Ngọc Linh, thành viên dự án, thông tin: Nhóm em chọn từ “Chạm” với mong muốn mọi người có thể thực sự cảm nhận chứ không chỉ đứng từ xa quan sát. “Chạm Chàm” chính là chạm vào bản sắc và chạm vào tâm hồn Việt.
Tinh thần “chạm” được cụ thể hóa bằng các hoạt động trải nghiệm: tìm hiểu nguyên liệu, quan sát quy trình nhuộm, trực tiếp thực hành làm sản phẩm từ vải chàm. Nhờ đó, di sản không còn là khái niệm xa xôi mà trở thành trải nghiệm sống động, dễ tiếp cận, đặc biệt với người trẻ đô thị.
“Kể lại di sản" bằng ngôn ngữ mới
Một điểm đáng chú ý của dự án là cách tiếp cận mang đậm dấu ấn thế hệ trẻ: linh hoạt, đa nền tảng và chú trọng tương tác. Dự án được triển khai kết hợp giữa truyền thông trực tuyến và hoạt động trực tiếp.
Bạn Trần Tấn Tài, thành viên dự án, cho biết: Nhóm đã thiết kế những bài đăng truyền thông nhằm cung cấp thông tin từ nguồn gốc, nguyên liệu, đến các nghệ nhân…, tiếp đó còn tổ chức triển lãm kết hợp workshop nhuộm vải chàm, làm móc khóa. Ngoài ra, những nội dung như minigame, bài viết giáo dục cũng góp phần lan tỏa thông tin trên mạng xã hội.
Từ một dự án sinh viên, “Chạm Chàm - Dẫn lối” cho thấy, khi di sản được tiếp cận bằng tinh thần sáng tạo và trách nhiệm, những giá trị truyền thống hoàn toàn có thể được “đánh thức” trong đời sống hôm nay, góp phần nuôi dưỡng và lan tỏa bản sắc văn hóa dân tộc trong thế hệ trẻ.
Trong khoảng 2 tháng, dự án được thực hiện bài bản từ nghiên cứu, phân công đến tổ chức triển lãm vào ngày trung tuần tháng 4 vừa qua tại Thư viện Khoa học Tổng hợp (số 69 Lý Tự Trọng, phường Bến Thành, TPHCM).
Không gian triển lãm trở thành nơi kết nối, giúp công chúng trực tiếp tham gia vào hành trình khám phá nghề nhuộm chàm truyền thống vùng Tây Bắc. Tuy nhiên, để đi đến thành công như trên, quá trình triển khai cũng đặt ra không ít thách thức, đặc biệt là việc thiếu tư liệu chính xác về nghề nhuộm chàm.
Để khắc phục, nhóm đã tìm đến sự hỗ trợ của các nghệ nhân, nhà thiết kế, đồng thời nhận được sự đồng hành từ Thư viện Khoa học Tổng hợp TPHCM. Sự kết nối này không chỉ giúp đảm bảo tính xác thực mà còn cho thấy vai trò của các thiết chế văn hóa trong việc hỗ trợ sáng kiến của người trẻ.
Từ thực tiễn dự án, có thể thấy một hướng đi tích cực: di sản không chỉ được bảo tồn mà còn được “kể lại” bằng ngôn ngữ mới. Thông qua storytelling (nghệ thuật kể chuyện), thiết kế sáng tạo và trải nghiệm thực tế, người trẻ đang góp phần đưa di sản đến gần hơn với cộng đồng.
“Bằng những cách thức gần gũi với người trẻ, chúng mình mong muốn góp phần đưa nghệ thuật nhuộm chàm truyền thống đến gần hơn với cộng đồng, qua đó phần nào đánh thức sự tìm tòi và nhận thức về giá trị của di sản truyền thống trong mỗi người. Tuy nhiên, điều quan trọng nhất của quá trình này vẫn là phải đảm bảo tôn trọng các giá trị nguyên bản, đồng thời xây dựng sự kết nối trên tinh thần học hỏi và ý thức gìn giữ các loại hình nghệ thuật truyền thống”, Trần Tấn Tài chia sẻ.
