Đã có lúc phim ngoại tràn ngập trên sóng truyền hình, khiến nhà nước quy định các đài truyền hình phải có 50% giờ phát phim truyện Việt Nam. Bây giờ, tuy chưa đạt được số lượng này nhưng dù sao phim truyện Việt Nam đã có ưu thế áp đảo về giờ phát sóng… vàng. Có điều, lại nảy sinh nhiều vấn đề cần bàn luận và suy ngẫm.
Xã hội hóa - phim truyền hình đa dạng
Đặc thù của phim truyền hình là phim dài tập. Hiện nay, các đài truyền hình trên cả nước đều cố gắng sản xuất càng nhiều phim dài tập càng tốt. Ở hai đài truyền hình lớn VTV và HTV, làm phim dài tập đã thành tiêu chí hàng đầu. Giờ phát sóng cũng đặc biệt được quan tâm. Theo một người có trách nhiệm ở VTV, phim Việt Nam được phát vào “giờ vàng” mới là quan trọng, còn các giờ phát sóng khác không được tính. Hiện tại, toàn bộ “giờ vàng” trên VTV (20 giờ trên VTV1 và 21 giờ trên VTV3), đều được dành cho việc phát sóng phim của Hãng phim Truyền hình Việt Nam (VFC). Tại HTV, phim truyện Việt Nam được phát sóng lúc 21 giờ 30 từ thứ tư đến chủ nhật trên HTV7; 18 giờ và 22 giờ 30 suốt tuần trên HTV9. Nhưng phim của Hãng phim Truyền hình thành phố (TFS) chỉ có 3 buổi phát sóng vào lúc 18 giờ (chủ nhật, thứ hai, thứ ba), số giờ phát sóng còn lại nằm trong “giờ vàng” là những phim thuộc dòng phim “xã hội hóa” – sản phẩm được xem là hợp tác giữa HTV và các hãng phim tư nhân.
Phim “Cô gái xấu xí” được quay 2 ngày/tập và có nhiều dư luận khen chê khác nhau.
Cho đến nay, số lượng phim Việt Nam phát sóng trên truyền hình chỉ mới đạt khoảng 30% - 40% thời lượng dành cho phim. Để đáp ứng được số lượng này, các đài truyền hình đã phải cố gắng hết sức. Vì thế, ngoài những phim do chính hãng của truyền hình sản xuất, các đài phải lấy phim “xã hội hóa” do các hãng phim tư nhân bỏ tiền thực hiện, mới có phim Việt để phát sóng.
Từ khi truyền hình “mở rộng cửa” cho các phim xã hội hóa, công việc sản xuất phim của các phim tư nhân sôi nổi hẳn. Có thể điểm danh một số hãng phim tư nhân thường chiếm lĩnh giờ phát trên truyền hình như: BHD, M&T Pictures, Cát Tường, Vifa, Sao thế giới… Cũng nhờ có phim xã hội hóa mà mảng phim truyện Việt Nam trên truyền hình phong phú, đa dạng hơn.
Hai ngày một tập
Tuy nhiên, để có phim phát sóng liên tục, công việc sản xuất phim cũng phải gia tăng tốc độ. Tại VTV, phim của VFC thường làm xong rồi mới đăng ký lịch phát sóng. Tại HTV, vì TFS có lịch phát sóng cố định (3 buổi chiều/tuần), nên TFS thường chủ động sắp xếp lịch cho các phim của mình. Những giờ phát sóng còn lại là của các phim “xã hội hóa”, nhưng theo tìm hiểu của chúng tôi, các hãng phim tư nhân thường đăng ký lịch phát sóng khi mới có kịch bản. Chính vì vậy, quá trình sản xuất phim của họ thường trong thế “chạy nước rút”.
Các đạo diễn làm việc cho các hãng phim tư nhân thường được nhà sản xuất “ốp” về thời gian quay hình để cho kịp lịch phát. Và tình hình phổ biến hiện nay là tốc độ quay nhanh đến chóng mặt, 2 ngày/tập. Thậm chí, có khi chỉ hơn một ngày/tập. Bị áp lực về thời gian phát sóng nên các hãng phim tư nhân phải cố sức làm cho kịp giờ phát mà mình đã đăng ký. Chính vì vậy, chất lượng phim cũng khó mà đảm bảo.
Với VFC và TFS, thời gian quay hình phụ thuộc vào kịch bản chứ không bị áp lực về phát sóng. Ông Đỗ Thanh Hải, Quyền Giám đốc VFC, cho biết: “Đứng trước sự cạnh tranh về chất lượng, mỗi phim với chúng tôi là một dự án, tùy vào mức độ của từng dự án mà chúng tôi có kế hoạch sản xuất. Có phim chúng tôi phải quay 3 ngày/tập, có phim 7 ngày, cũng có phim lên tới 10, 12 ngày/tập”. Được biết, thời gian quay của TFS cũng tương tự như của VFC.
Đạo diễn Minh Chung, người có thâm niên làm 2 ngày/tập phim, chia sẻ: “Làm phim theo công nghệ mới, quay một lần 2 máy, bối cảnh tập trung trong một phim trường, đạo diễn, diễn viên có nghề thì việc quay 2 ngày/tập không ảnh hưởng gì”. Nhưng trên thực tế có nhiều đạo diễn chưa quen với cách làm việc này, bối cảnh chuyển đổi khắp nơi, diễn viên, đạo diễn còn “non tay”, nhưng nhà sản xuất cứ ép phải làm nhanh dẫn đến việc họ làm ẩu là đương nhiên.
Cũng có trường hợp, dù nhà sản xuất không “ép” phải làm 2 ngày/tập, nhưng đạo diễn cũng không đủ bản lĩnh, không đủ tài để “bày trò” nên có cho họ thêm thời gian cũng không làm được. Trường hợp khác là đạo diễn (và cả diễn viên) bận chạy show làm phim cho hãng khác do đó càng rút ngắn thời gian quay phim càng tốt. Với việc các hãng phim tư nhân, sản xuất phim ngày càng nhiều và chiếm lĩnh giờ phát sóng như hiện nay, đội ngũ đạo diễn cung cấp cho các hãng không nhiều, nên chuyện đạo diễn chạy show cũng là dễ hiểu.
Phim ảnh Việt Nam đã qua thời của phim “mì ăn liền” và bây giờ lại đến thời của phim “xã hội hóa”. Điều ghi nhận là từ khi thực hiện cơ chế mới đã thúc đẩy các hãng phim nhà nước phải chuyển đổi nhiều hơn để có phim phát sóng, nhưng quan trọng vẫn có chất lượng, để giữ thương hiệu của hãng mình.
Với cuộc chạy đua như hiện nay, chỉ với 2 ngày/tập, phim của các hãng tư nhân chất lượng có lúc chưa ổn, cần sự nghiêm khắc của các nhà đài trong việc chọn phim phát sóng. Nếu các đài truyền hình cứ dễ dàng cho qua vì sóng đã được đăng ký như hiện nay thì khó mà đòi hỏi có nhiều phim chất lượng tốt trên truyền hình.
NHƯ HOA
