Thực tế này đang đặt ra vấn đề chuyển dịch cơ cấu lao động, chuyển đổi nghề và tái cơ cấu ngành thủy sản. Thời gian qua, tại nhiều cảng cá lớn ở tỉnh Khánh Hòa và Lâm Đồng, hình ảnh nhiều tàu cá neo đậu vì thiếu thuyền viên không còn hiếm. Các chủ tàu tìm lao động ngày càng khó khăn, nhất là vào mùa khai thác cao điểm. Nhiều người phải sang các tỉnh lân cận tuyển thuyền viên nhưng vẫn không đáp ứng đủ nhu cầu.
Nguyên nhân không khó lý giải. Nghề biển vốn nặng nhọc, nhiều rủi ro, thời gian bám biển kéo dài, thường xuyên xa gia đình, trong khi thu nhập phụ thuộc sản lượng đánh bắt và biến động thị trường. Trái lại, các lĩnh vực như du lịch, xây dựng hay dịch vụ mang lại việc làm ổn định hơn, thu nhập đều và điều kiện lao động thuận lợi hơn nên ngày càng thu hút lao động trẻ. Không chỉ thiếu lao động, nhiều địa phương ven biển Nam Trung bộ còn thiếu thuyền viên có tay nghề. Khi tìm được lao động mới thường là chưa đáp ứng yêu cầu, làm giảm hiệu suất mỗi chuyến biển.
Theo đánh giá của ngành chức năng, tình trạng thiếu lao động đi biển đã diễn ra nhiều năm và sẽ còn tiếp diễn khi xu hướng dịch chuyển lao động ngày càng rõ nét. Vì vậy, định hướng hiện nay không phải tìm mọi cách bổ sung lao động cho khai thác thủy sản, mà cần cơ cấu lại ngành theo hướng giảm khai thác, khuyến khích chuyển sang nuôi trồng thủy sản, dịch vụ hậu cần nghề cá, du lịch biển và ngành nghề có thu nhập ổn định hơn. Cùng với đó là hiện đại hóa đội tàu, giảm tàu khai thác nhỏ, đầu tư tàu công suất lớn và tàu dịch vụ hậu cần nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất thay vì phụ thuộc vào số lượng lao động. Các chương trình đào tạo thuyền trưởng, máy trưởng, tập huấn kỹ thuật khai thác, kỹ năng an toàn và phổ biến quy định pháp luật cần triển khai thường xuyên nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực còn gắn bó với nghề. Nhiều địa phương như Lâm Đồng, Khánh Hòa đã ban hành các chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp và tạo sinh kế mới cho ngư dân, bảo đảm sinh kế bền vững cho người dân ven biển.
Trong bối cảnh nguồn lợi thủy sản ngày càng suy giảm, việc hiện đại hóa đội tàu, nâng cao chất lượng lao động và hỗ trợ chuyển đổi sinh kế được xem là giải pháp căn cơ để góp phần phát triển nghề cá bền vững.
