Truy tìm xuất xứ hương liệu, gia vị chế biến thực phẩm
LTS: Thời gian vừa qua, vấn đề an toàn thực phẩm ngày càng trở nên đáng lo ngại và gây hoang mang trong lòng mỗi người dân. Từ nem chua bẩn, thịt bẩn, thịt heo bơm nước, cho đến gần đây nhất là “công nghệ chế biến” trái me chua để làm gia vị bằng “đôi chân trần” đã khiến nhiều người phải lo ngại lắc đầu bảo nhau không biết ăn gì cho “đỡ” bẩn. Đó là những hàng thuộc về thực phẩm tươi sống, còn chất phụ gia, hương liệu… những thứ gia vị không thể thiếu trong việc chế biến thực phẩm, nước uống thì như thế nào? SGGP thứ bảy đã thực hiện hành trình đi tìm nguồn gốc hương liệu, gia vị và các cơ sở gia công, chế biến, đóng gói những sản phẩm này.
Chỉ cần một chút chất phụ gia thực phẩm, chút hương liệu tạo màu, tạo mùi… đã có thể biến nước lã thành một nồi nước bún, phở thơm phức hay hàng chục ly nước giải khát. Ở TPHCM, chợ Kim Biên, chợ Bình Tây… đang được mệnh danh là “thủ phủ” của các loại hương liệu, hóa chất. Không những vậy, hàng trăm khu chợ lớn nhỏ khác trong thành phố cũng là mua bán hương liệu, chất phụ gia trôi nổi tràn lan không kém...
Vào thủ phủ hóa chất, hương liệu
Những ngày giữa tháng 9, chúng tôi có mặt tại chợ Kim Biên (Q.5, TPHCM), một nơi chuyên cung cấp các loại hóa chất. Dạo một vòng quanh chợ, chúng tôi thấy các sạp hàng san sát kinh doanh đủ loại hóa chất, từ chất tẩy rửa, xà phòng, nước xả... cho đến các hương liệu, đồ pha chế thức uống, chất phụ gia... Các mặt hàng được chứa trong các can nhựa lớn không nhãn mác, chỉ sơ sài vài chữ ghi tên sản phẩm được viết bằng bút lông.
Đủ loại hương liệu không nhãn mác, không thành phần, không xuất xứ được bày bán công khai tại chợ Kim Biên (Q.5, TPHCM)
Trong vai người mua sỉ để bỏ mối tại các tỉnh, chúng tôi vào sạp Y.B., chuyên bán cả trăm loại hóa chất, chủ yếu là hóa chất phụ gia thực phẩm, công nghiệp. Có tới hàng chục loại hương liệu được dùng tạo mùi cho nước lèo để nấu bún bò, bún riêu, phở bò, phở gà, phá lấu... Bà chủ cửa hàng mang ra một chai lớn có ghi “Hương bò” để tạo nên hương vị bò dùng nấu bún bò hay làm chả bò… bán với giá 260.000 đồng/chai, trên chai có ghi Công ty Việt Đức Nhật sản xuất, nhưng không có địa chỉ cụ thể của công ty. “Một chai có thể dùng nấu rất nhiều lần, tạo mùi thơm giống hệt thịt bò nhằm tăng hương vị cho nước lèo. Nhiều chủ tiệm phở, bún bò hay mua loại này”, chủ tiệm khẳng định.
Một sạp khác bán các loại hương pha chế thức uống, bày đủ các mặt hàng có ghi sơ sài hương dâu, chanh, cam, táo, sầu riêng, bơ sữa... Hầu hết được chứa trong các can nhựa lớn và cũng không có nhãn mác.
Tại chợ Bình Tây (Q.6, TPHCM), chúng tôi vào cửa hàng N.X. ở đường Phan Văn Khỏe. Tại đây, có nhiều đại lý đang giao nhận hàng khá tấp nập. Nghe chúng tôi hỏi mua các loại hương liệu, sirô về bán nước giải khát trong trường học, bà chủ nhanh nhẩu giới thiệu hàng chục loại nước dâu, me, cam, bạc hà, chanh dây... mà không có loại nào giá trên 20.000 đồng. “Loại sirô dâu này có 10.000 đồng thôi nhưng chế thêm nước, thêm đá làm được gần 20 ly, bảo đảm lời rất nhiều. Ở đây, người ta tới mua mấy thứ này nhiều lắm”, bà chủ chỉ dẫn. Thông tin trên sản phẩm này ghi nơi đóng gói là Công ty TNHH Tân Đại Hải (579/10 Lò Gốm, P.9, Q.6, TPHCM) nhưng không có ngày sản xuất, hạn sử dụng cũng như xuất xứ nguyên liệu. Cũng tại cửa hàng này, khi chúng tôi hỏi về nguyên liệu chế biến nước dùng lẩu Thái, bà chủ đưa ra 2 loại có ghi là sản phẩm của Lobo nhập từ Thái Lan. Cả 2 sản phẩm nhìn chung giống nhau, chỉ khác là một loại có nhãn phụ bằng tiếng Việt giá 65.000 đồng, còn loại không có nhãn phụ giá chỉ 40.000 đồng. Khi chúng tôi thắc mắc cùng một loại sản phẩm nhưng giá khác nhau, bà chủ giải thích: “2 loại này đều như nhau, giá có chênh lệch bởi một loại có dán nhãn phụ. Sau này muốn lấy hàng nhiều cứ đến đây”.
Vào sạp T.H.Đ. trong chợ Bình Tây, nơi chuyên cung cấp sỉ và lẻ nguyên liệu chế trà sữa trân châu, hồng trà... chúng tôi được giới thiệu hàng chục loại nguyên liệu, có rất nhiều loại không nhãn mác. Anh chủ sạp nhiệt tình hướng dẫn cách pha chế: “Loại trà này chỉ cần 100g cho 3 lít nước, bán giá nào cũng có lời”.
Ma trận hương liệu, chất tạo màu, tạo mùi
Dựa vào địa chỉ của những cơ sở sản xuất, công ty nhập khẩu, nhà phân phối sản phẩm được in trên bao bì các loại nguyên liệu như hạt trân châu, hồng trà, bột kem... dùng để chế biến món trà sữa, chúng tôi tìm đến...
Tại Văn phòng Đại diện Công ty TNHH Đầu tư và Phát triển Phương Thành (70 Nguyễn Kim, P.6, Q.5, TPHCM), đơn vị nhập khẩu sản phẩm Bột sữa béo (Non Dairy creamer) như in trên bao bì. Đó là một căn nhà 3 tầng đóng kín cửa, phía trên chỉ treo tấm biển hiệu Trà sữa Mr Cò... Khi chúng tôi hỏi mua nguyên liệu với số lượng lớn, chị Thủy, người xưng là chủ cơ sở này nhanh nhẩu giới thiệu nhiều mặt hàng, với những mức giá khác nhau. Chị Thủy cho biết, tất cả sản phẩm đều nhập từ Thái Lan hoặc Malaysia và đều có giấy chứng nhận an toàn thực phẩm hẳn hoi. Chị dặn thêm: “Nếu khách hàng có hỏi, em nói là sữa nhập, nhưng ít ai quan tâm lắm. Người ta mua hàng về pha thêm đường, cùng một số nguyên liệu khác, rồi thay bao bì để bán lại với giá cao hơn nhiều”. Khi chúng tôi yêu cầu cho xem giấy chứng nhận an toàn thực phẩm cũng như chứng nhận hàng nhập khẩu, chị Thủy liền bảo máy in hư không in được và hứa sẽ gửi qua email cho chúng tôi. Chờ hơn 2 ngày, vẫn không thấy email, chúng tôi lại tìm đến cơ sở của chị lần nữa. Lần này, chị đưa điều kiện phải mua với số lượng lớn, từ 10kg trở lên mới cung cấp giấy. Thuyết phục mãi chị Thủy mới cho chúng tôi xem hình ảnh những giấy chứng nhận được chị chụp lại trên điện thoại.
Nhiều sản phẩm hương liệu, phụ gia thực phẩm có nhãn mác sơ sài, không đúng quy định, được bày bán khá phổ biến
Tìm đến địa chỉ 89/10 Trịnh Đình Trọng, P.Phú Trung, Q.Tân Phú, TPHCM, cơ sở phân phối được in trên bao bì của các sản phẩm bột báng trân châu, hồng trà, một số người dân chỉ chúng tôi đến một căn nhà đang xây dở dang. Sau một hồi tìm hiểu, chúng tôi mới biết cơ sở này đang tạm ngưng để nâng cấp, hoạt động phân phối hay buôn bán đã dời sang 19 Nguyễn Mỹ Ka, P.12, Q.Tân Phú. Lần tìm đến địa chỉ này, chúng tôi được chị Thu, một nhân viên của cơ sở này, đưa cho xem một số mặt hàng liên quan trà sữa mà cơ sở đang sản xuất cũng như phân phối. Trong đó có các loại trân châu đủ màu, mỗi màu có một hương vị riêng, như hương sầu riêng, dâu, môn... Ngoài ra, cơ sở còn có các loại bột sữa khác mà chị Thu cho biết là hàng nhập khẩu từ Malaysia và Đài Loan...
Chị Thu cho biết thêm, các loại trân châu, hồng trà được làm ở huyện Bình Chánh, còn địa chỉ này chỉ là nơi bán và phân phối. Về những giấy tờ liên quan an toàn thực phẩm, chị trả lời: “Giấy tờ có đầy đủ, mỗi mặt hàng đều có giấy riêng, nhưng công ty chỉ cung cấp bản photocopy thôi!”. Về nguyên liệu tạo màu cho các loại trân châu thì hầu như tất cả nhân viên cơ sở này điều không biết, chỉ nói rằng mỗi màu có mỗi hương khác nhau.
Chúng tôi thắc mắc về hạn sử dụng in trên bao bì ở mặt trước là 6 tháng, nhưng mặt sau là 2 tháng, chị Thu cho biết hạn 6 tháng là theo giấy phép do Sở Y tế cấp, nhưng do hàng ở đây luôn là hàng mới, công ty muốn bán chạy hàng nên để hạn sử dụng là 2 tháng, nếu để quá thời gian này vẫn sử dụng được (?). Chúng tôi đặt mua một số sản phẩm như bột bán trân châu, hồng trà, bột khoai môn, bột sữa béo (non dairy creamer) và được chị Thu cung cấp 3 giấy chứng nhận photocopy... riêng bột khoai môn chị nói là hàng nhập nên không có giấy (?). Theo ghi nhận của chúng tôi, hầu hết các loại bột, như bột khoai môn, bột sữa béo... trên bao bì đều không ghi rõ nguồn gốc cũng như thành phần, công dụng, hạn sử dụng.
Tiếp tục tìm đến Long Phú, cơ sở sản xuất của công ty này tại địa chỉ 1A197 ấp 1, xã Phạm Văn Hai, huyện Bình Chánh, TPHCM, chúng tôi thấy bên trong phân xưởng sản xuất vắng lặng, chỉ có 2-3 công nhân đang làm việc, giữa ngổn ngang các túi bột màu trắng, có in vài dòng chữ tiếng Hoa và tiếng Việt. Loại bột trắng ấy rơi vãi khắp nơi, từ bên ngoài xưởng vào tận trong khu sản xuất. Người quản lý ở đây cho biết ông chủ đã đi vắng nên hẹn chúng tôi hôm sau quay lại. Vậy những bao bột trắng khoảng 50kg/bao đó được sản xuất trong nước hay nhập khẩu từ đâu? Liệu quy trình sản xuất có đảm bảo an toàn thực phẩm, trong khi bên trong xưởng là những hình ảnh mất vệ sinh?
Thật giả lẫn lộn Theo địa chỉ trên sản phẩm gia vị chua nhãn hiệu Lobo, chúng tôi tìm đến Công ty TNHH Nhà Nước MTV Cung Ứng Nhân Lực và Thương Mại Quốc Tế Hà Nội (Interserco) ở 1H Bà Triệu, P.12, Q.5, TPHCM, một công ty chuyên xuất nhập khẩu hàng hóa. Nhân viên bảo vệ hướng dẫn chúng tôi đến phòng kế toán và được cô nhân viên cho số điện thoại của anh Tùng, nhà phân phối cho đại lý cấp 1. Anh Tùng cho biết qua điện thoại: “Mặt hàng nấu lẩu được nhập trực tiếp từ Công ty Lobo của Thái Lan, ở TPHCM có sạp T.T. và sạp 24-25 ở đường Trần Bình, chợ Bình Tây là những đại lý cấp 1 bán sản phẩm này”. Anh Tùng cũng khẳng định: “Công ty anh không bán sản phẩm giả và hàng nhái. Sản phẩm đều có giấy tờ, giấy phép hẳn hoi, muốn đặt hàng cứ qua địa chỉ đó liên hệ”. 
Tìm đến sạp T.T., chúng tôi lại ngạc nhiên khi vẫn là gia vị nấu lẩu hiệu Lobo Thái Lan được bán với giá 80.000 đồng/bịch và chị chủ sạp không bớt giá. Chị còn ra điều kiện cho chúng tôi, nếu muốn được cung cấp giấy chứng nhận an toàn thực phẩm, phải mua với số lượng trên 5 thùng (khoảng 2.400.000 đồng/thùng 30 bịch). 
Như vậy, cùng một mặt hàng của cùng thương hiệu nhưng có mẫu mã chỉ khác nhau độ đậm nhạt màu sắc mà có đến 3 mức giá, 40.000 đồng, 65.000 đồng và 80.000 đồng quả là đánh đố người tiêu dùng (ảnh). |
Nhóm PV
