Với những ai quan tâm đến bộ tiểu thuyết Harry Potter của nữ văn sĩ người Anh J.K.Rowling thì vụ bà kiện Steve Vander Ark, một người hâm mộ bộ sách của bà đang là sự kiện được chú ý nhiều nhất hiện nay.
Từ những phiên tòa trong nước mắt
Steve Vander Ark, tác giả cuốn Từ điển Harry Potter nhiều rắc rối.
Mọi việc bắt đầu khi Steve Vander Ark, cựu thủ thư, hiện đang điều hành trang web dành cho người hâm mộ bộ sách Harry Potter có tên www.hp-lexicon.org quyết định làm một cuốn sách có nhan đề The Harry Potter Lexicon (Từ điển Harry Potter), dự kiến sẽ ra mắt vào giữa năm nay. Ngay khi biết được kế hoạch này, J.K.Rowling và Hãng Warner Bros (đơn vị sở hữu quyền sử dụng các thương hiệu liên quan đến Harry Potter) đã lập tức khởi kiện NXB RDR Books (Michigan, Mỹ) nơi nhận xuất bản bộ sách trên. Kết quả là đầu tháng 4 vừa qua, người hâm mộ nhiệt tình Vander Ark đã được diện kiến “mẹ đẻ” bộ sách mà mình yêu quý, đáng tiếc là cuộc gặp gỡ này lại diễn ra tại một nơi chẳng mấy lãng mạn: tòa án.
Và đúng như dự kiến ban đầu, cuộc đối chất tại tòa đã trở thành một cuộc gặp gỡ đầy nước mắt. Vừa nức nở Vander Ark vừa khẳng định cuốn từ điển về Harry Potter là sự cống hiến của anh nhằm giúp bạn đọc hiểu rõ hơn về các chi tiết, sự kiện, nhân vật trong 7 tập Harry Potter. Và theo anh sự tổng hợp thông tin từ một tác phẩm có bản quyền như vậy là không có lỗi, nó chỉ thể hiện tình cảm của anh với bộ truyện lừng danh này mà thôi.
Tuy nhiên, Rowling và những người đại điện pháp lý của bà đã dễ dàng phủ nhận lời chối tội đó. Cũng trong nước mắt, Rowling đã cho rằng Ark đã ăn cắp trắng trợn đứa con tinh thần của bà. Những lời lẽ rất mạnh mẽ được bà dùng trong phiên tòa như “đáng xấu hổ”, “sản phẩm của sự lười nhác”, “cẩu thả”, “đạo văn” quả thật gây bất ngờ cho mọi người vì trước đây J.K.Rowling vốn nổi tiếng khoan hòa với các độc giả của bà. Điển hình nhất là việc bà đồng ý xóa bỏ mọi lời buộc tội một cậu bé người Pháp vì đã ăn cắp tập 7 Harry Potter khi tập sách này sắp ra mắt giữa năm 2007.
J.K.Rowling tại phiên tòa có vẻ kiên quyết hiếm thấy ở bà trước nay.
Khi thông tin về vụ kiện tụng này mới xuất hiện trên các cơ quan truyền thông đại chúng. Nhiều người đã cho rằng có lẽ bà J.K.Rowling đã làm hơi quá. Dù sao chăng nữa, đây cũng chỉ là hành động thể hiện sự hâm mộ của độc giả với sách của bà, một sự hâm mộ đáng được thông cảm. Thế nhưng, lại có một sự thật khác đằng sau những giọt nước mắt của Ark. Thực tế, theo nhiều nhà phê bình văn học thì cái gọi là cuốn Từ điển Harry Potter thuần túy chỉ là một sự sao chép nội dung của bộ sách gốc và thể hiện dưới một hình thức khác mà thôi.
Ngoài ra, theo Công ước Berne về bản quyền trí tuệ thì cho dù không vì mục đích thương mại nhưng chỉ cần việc sao chép ảnh hưởng đến kinh doanh của người sở hữu bản quyền thì vẫn là phạm luật. Thế mà, cuốn Từ điển Harry Potter của Ark vừa mang tính thương mại khi bày bán rộng rãi vừa ảnh hưởng đến kinh doanh của bà Rowling, người cũng đang chuẩn bị ra một cuốn từ điển về Harry Potter của chính mình. Không có gì lạ khi nhiều chuyên gia luật cho rằng RDR Books và Steve Vander Ark hầu như không có khả năng thắng kiện.
Đến câu chuyện ở Việt Nam
Vụ kiện ở tận nước Mỹ này đang thu hút sự chú ý của bạn đọc Việt Nam nhất là những bạn đọc trẻ. Những ai mê Harry Potter ở Việt Nam hẳn sẽ không quên vụ một nhóm bạn trẻ tung ra trên mạng bản dịch tiếng Việt tập 4 Harry Potter (2004) trước khi sách được xuất bản chính thức trong nước. Việc này đã gây xôn xao dư luận lúc bấy giờ và đẩy NXB Trẻ đứng trước một sự lựa chọn: Mạnh tay kiện thì bị coi là xúc phạm bạn đọc hâm mộ, không làm mạnh thì việc kinh doanh bị ảnh hưởng (đọc trên mạng sẽ dẫn đến lượng mua sách giảm đi). Trước tình thế đó, bà Quách Thu Nguyệt, Giám đốc NXB Trẻ, đã đành phải chấp nhận bỏ qua việc làm của các bạn trẻ, chỉ “đề nghị” dừng lại không đăng tiếp truyện.
Nhưng lời đề nghị đó đã không được quan tâm, vẫn cứ chiêu bài “bạn đọc hâm mộ” các bạn trẻ tiếp tục vi phạm bản quyền dịch ở các tập tiếp theo, thậm chí, rất nhiều bạn trẻ ở Việt Nam cho rằng việc này hoàn toàn hợp pháp, không vi phạm luật bản quyền và cứ thế tiếp tục thực hiện. Chính vì thế, vụ Rowling kiện Vander Ark không chỉ đơn thuần là một vụ kiện bản quyền tại nước Mỹ mà còn là một bài học về tôn trọng bản quyền trí tuệ ở Việt Nam, nhất là trong bối cảnh hội nhập hiện nay thì “hâm mộ cũng phải đúng luật”.
Tân Tường
