Vừa qua, tại Hà Nội có buổi thuyết trình, trình diễn về lịch sử và nghệ thuật ca trù do Thạc sĩ Nguyễn Xuân Diện, Phó Giám đốc Thư viện Hán Nôm (thuộc Viện Nghiên cứu Hán Nôm) và NSƯT Phó Thị Kim Đức cùng các học trò tổ chức.
Ca trù là ca nhạc thính phòng hình thành trên nền tảng âm nhạc dân gian Bắc bộ, được khẳng định là một nghệ thuật âm nhạc mang tính bác học. Tuy nhiên, cho đến nay, người ta mới giật mình lo sợ rằng ca trù sẽ bị thất truyền.
Nghệ sĩ Nguyễn Thị Bạch Dương và nghệ sĩ Đặng Công Hưng đang trình diễn ca trù.
Các nghệ sĩ ca trù tài giỏi tuổi đều đã cao, nhiều người đã mất. Đỉnh cao của nghệ thuật ca trù trong thế kỷ XX là cố Nghệ sĩ nhân dân Quách Thị Hồ đã mất năm 2001 trong sự tiếc thương của nhiều người vì họ thấy đó là lúc “một bộ môn hàn lâm âm nhạc đã tắt”.
Kép đàn nổi tiếng một thời Chu Văn Du cũng đã mất. Những nghệ sĩ tài giỏi còn lại tuổi tác đều đã cao như NSƯT Phó Thị Kim Đức và nghệ sĩ Nguyễn Thị Trúc đều đã 75 tuổi, tay đàn đáy có những “phím nhấn” hiếm hoi Nguyễn Phú Đẹ (ở huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương) cũng đã 82 tuổi.
Nhạc sĩ Lê Thanh Bảo (hơn 70 tuổi), một nhà nghiên cứu âm nhạc dân tộc rất am hiểu ca trù, hiểu các làn điệu ca trù, nắm vững luật thơ cổ nhưng gần đây cũng ít thấy ông xuất hiện ở những nơi có sinh hoạt ca trù.
Liên hoan ca trù toàn quốc năm 2005 đã thu hút khá nhiều câu lạc bộ tham gia và sự quan tâm của công chúng. Nhưng người ta cũng nhận thấy hầu hết nghệ sĩ giỏi tuổi đều đã cao trong khi lớp trẻ lại chưa học được gì nhiều.
Việc đào tạo ca trù chưa có trong hệ thống giáo dục. Việc ca trù bị thoái trào trong một thời gian dài đã khiến cho nhiều người trong lớp trẻ không lựa chọn ca trù để theo học. Điều này khiến cho ca trù bị “đứt mạch” một cách rất đáng tiếc.
Bản thân lớp trẻ khi lựa chọn theo học ca trù cũng gặp rất nhiều khó khăn. Học hát ca trù khó kiếm tiền hơn học một số môn âm nhạc khác. Thời gian học lại kéo dài và rất gian khổ. Học được rồi thì cũng rất ít được sử dụng.
Đào tạo về ca trù rất khó, không thể đại trà. Các nghệ sĩ giỏi vẫn chỉ quen đào tạo theo phương pháp truyền nghề mà thôi. Ngay bản thân những nghệ sĩ ca trù giỏi còn lại cũng không phải ai cũng biết cách truyền dạy bộ môn nghệ thuật này. Năm 2001, với sự tài trợ của Quỹ Ford chúng ta cũng tổ chức được một khóa đào tạo ca trù trong 2 tháng, nhưng xem ra trong cách làm có rất nhiều chuyện đáng bàn...
Riêng NSƯT Phó Thị Kim Đức đã âm thầm truyền nghề cho các học trò Nguyễn Thị Bạch Dương, Đặng Công Hưng, Nguyễn Văn Hải theo đúng bài bản và đến nay việc truyền thụ vẫn đang tiếp tục.
LÊ HỒNG QUANG
