Truông Bồn (Nghệ An):Vẫn chưa im… tiếng “bom”!

Kỷ niệm 40 năm ngày 13 chiến sĩ TNXP Đại đội C317 - “đại đội thép” -hy sinh (31-10-1968 – 31-10-2008), tỉnh Nghệ An đang lập dự án chi tiết nhằm xây dựng nơi đây thành một khu di tích quốc gia, xứng với những gì Truông Bồn đã đã ghi dấu ấn vào lịch sử. Thế nhưng, khi dự án vẫn còn trong kỳ “thai nghén” thì cả khu di tích này đã đứng trước nguy cơ tan hoang vì những công ty khai thác đá bừa bãi…

• Truông Bồn “kêu cứu”!

Trong thời kỳ ác liệt của chiến tranh phá hoại (1964-1972), tuyến đường 15A trở thành huyết mạch giao thông quan trọng nhất để chi viện hàng hóa, vũ khí, lương thực từ miền Bắc vào chiến trường miền Nam. Bởi thế, giặc Mỹ điên cuồng ném bom bắn phá và Truông Bồn được mệnh danh là “cửa tử”, “túi bom”. Trên tuyến Truông Bồn dài 15km, chỉ tính riêng từ tháng 6 đến tháng

10-1968, không quân Mỹ đã ném 2.692 quả bom, bắn hàng trăm quả tên lửa xuống dải đất này…

Chúng tôi đến Truông Bồn dưới cái nắng đổ lửa, cả một đoạn đường dài từ dốc U Bò chạy qua xã Mỹ Sơn bốc bụi mù mịt đến nghẹt thở. Bụi tỏa ra từ 4 - 5 xưởng xay đá, bụi cuốn lên từ những chiếc xe trọng tải nặng chở đá từ các mỏ khai thác về xưởng. Các con đường nhánh trong khu vực của khu di tích bị cày nát bởi “đội quân” xe tải này.

Dừng chân tại khu Đài tưởng niệm các liệt sĩ Truông Bồn, khi chúng tôi đang thắp những nén hương thành kính thì bất ngờ một loạt những tiếng nổ chói tai vang lên, đất đá rơi rào rào xuống khu vực đối diện tượng đài. Định thần lại mới biết, đây là tiếng nổ mìn phá đá của mỏ khai thác đá nằm cách tượng đài chưa đầy 200m. Tất cả tạo thành một không gian náo loạn, bừa bộn, nó cho người ta cảm giác lầm tưởng như đang đi vào công trường chứ không phải đến thăm một khu di tích lịch sử tôn nghiêm, mang tầm vóc quốc gia.

Một lão nông đã ở vào tuổi “xưa nay hiếm” tại xóm 10, xã Mỹ Sơn xót xa: “Cứ tưởng những ký ức đau thương về chiến tranh đã chịu buông tha mình, thế mà nhiều hôm nghe tiếng nổ sát bên tai, cứ ngỡ mình đang còn trong cuộc chiến. Không biết hương hồn của các anh, các chị có được yên nghỉ”! Đáng nói hơn, những mỏ khai thác đá ở đây dường như không được các ban ngành chức năng của địa phương quản lý về chất nổ và quy định về thời gian nổ mìn nên họ cứ “hồn nhiên” sử dụng và cho nổ theo “cảm hứng”, bất kể thời gian nào.

• Vẫn chỉ là lời hứa…

Trong kỳ họp Hội đồng Nhân dân tỉnh Nghệ An vừa qua, đại biểu Nguyễn Văn Phước (huyện Đô Lương) phản ánh: “Việc khai thác đá tại xã Mỹ Sơn đang gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến di tích lịch sử Truông Bồn và ảnh hưởng đến tính mạng của nhân dân quanh khu vực”.

Tuy nhiên, ông Thái Văn Nông (Phó Giám đốc Sở Tài nguyên - Môi trường) trả lời về vấn đề này rất chung chung: “Việc khai thác mỏ đá tại vùng Mỹ Sơn đã được cấp phép dựa vào quy định về cấp phép mỏ đá xây dựng và nằm trong quy hoạch khai thác đá xây dựng của tỉnh.

Trước khi cấp phép đã tiến hành lấy ý kiến của Sở Văn hóa - Thông tin (nay là Sở Văn hóa - Thể thao - Du lịch) và đã được sở cho ý kiến là không xâm hại đến di tích. Nếu thực tế hiện nay, việc khai thác đá của các doanh nghiệp gây ảnh hưởng đến di tích thì sau kỳ họp này, Sở TN-MT sẽ phối hợp cùng với Sở VH-TT-DL kiểm tra thực địa và trình UBND tỉnh có hướng giải quyết”.

Qua tìm hiểu và quan sát thực tế chúng tôi được biết, suốt dọc khu vực từ mộ của 13 chiến sĩ TNXP tới Đài tưởng niệm chiến thắng Truông Bồn có không dưới 5 mỏ khai thác đá và 4 xưởng xay đá đang ngày đêm hoạt động (có mỏ chỉ nằm cách chân tượng đài chưa đầy 100m). Một điều chắc chắn rằng, khi dự án xây dựng Khu di tích Truông Bồn của UBND tỉnh Nghệ An hoàn tất, thì hầu hết số mỏ đá này sẽ nằm gọn trong khu vực quy hoạch của khu di tích hoặc nếu xa lắm cũng chỉ nằm cách chừng vài trăm mét, nên khi các cơ sở này đồng loạt hoạt động, việc môi trường ở đây bị ảnh hưởng là điều không thể tránh khỏi. Với số lượng mỏ và tốc độ khai thác rầm rộ, chỉ trong thời gian ngắn nơi đây chỉ còn là một khu vực hoang tàn, trơ trụi.

Được biết, chỉ trong năm 2007 và 6 tháng đầu năm 2008, trên địa bàn huyện Đô Lương đã có không dưới 3 mỏ đá khác được UBND tỉnh Nghệ An cấp phép khai thác (hầu hết đều nằm cận kề với Khu di tích Truông Bồn). Điều này đã gây ảnh hưởng đến cảnh quan của khu di tích và quan niệm tâm linh trong suy nghĩ của người dân.

Chiến tranh đã qua đi, hòa bình đến với nước ta đã 33 năm, đồng đội của các anh, các chị nơi Ngã ba Đồng Lộc, Nghĩa trang Trường Sơn đã có sự bình yên nơi cõi vĩnh hằng, riêng Truông Bồn vẫn chưa im tiếng “bom”.

ĐÌNH HỢP (SGGP 12G)