(SGGP 12G).- Hiện nay, rất nhiều quốc gia trên thế giới đang dốc công “lùng sục” nguồn lao động có tay nghề để đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế. Tuy nhiên, vì nhiều lý do khác nhau, nguồn nhân lực chất lượng cao này ở nơi nào cũng thiếu hụt. Và một cuộc đua thầm lặng nhằm thu hút người tài đang diễn ra giữa các quốc gia trên thế giới.
Lao động tay nghề cao có giá
Cơn sốt nguồn lao động có tay nghề dường như đang nóng bỏng hơn bao giờ hết. Tình trạng thiếu lao động chất lượng cao diễn ra đồng loạt ở nhiều quốc gia.
Tại Brazil, để đạt mục tiêu phát triển kinh tế bền vững với tỷ lệ tăng trưởng GDP hàng năm là 5% từ nay đến năm 2010 và từ 3% - 4% trong giai đoạn 2011-2020, quốc gia Nam Mỹ này cần lượng lớn lao động có tay nghề cao, bao gồm kỹ sư xây dựng, kỹ sư cầu đường, nhân viên ngân hàng, kỹ sư ngành công nghiệp hàng không, dầu khí và khoáng sản.
Một nghiên cứu mới đây tại Anh chỉ ra rằng có đến 40% các công ty dược phẩm của Anh luôn trong tình trạng thiếu lao động có chuyên môn. Ngoài ra, Anh cũng rất cần một lượng lớn lao động có tay nghề để xây dựng những nhà máy điện hạt nhân; một đội ngũ công nhân và kỹ sư xây dựng để xây dựng mới nhà cửa, các trường đại học và trường phổ thông, các công trình cơ sở hạ tầng lớn và các viện nghiên cứu về công nghệ sinh học.
Viện Nghiên cứu xã hội và nhân khẩu Australia cho biết, hầu như ngành nào trong nền kinh tế nước này cũng thiếu lao động, thiếu nhất là ngành xây dựng và khai mỏ. Vì thế, 90% người lao động nhập khẩu có tay nghề sau khi đến Australia đều tìm được việc làm ngay.
Chính phủ Australia đã quyết định tăng tỷ lệ nhập khẩu lao động nước ngoài trong tài khóa 2008 - 2009 thêm 30% để giải quyết tình trạng thiếu hụt lao động trong nhiều lĩnh vực chuyên môn ở nước này, nâng tổng số lao động nhập khẩu trong năm lên 300.000 người.
Tại Nhật Bản, quốc gia đang phải đối phó với hiện tượng dân số giảm và ngày càng già đi, chính phủ dự báo tốc độ tăng trưởng kinh tế trung bình của nước này có thể giảm xuống dưới mức 1% vào những năm 2020 nếu không thực hiện những biện pháp cấp bách nhằm tăng năng suất, tăng vốn và mở cửa đón nhận người lao động nước ngoài. Chính phủ Nhật Bản đang xem xét khả năng tăng gấp đôi lực lượng lao động nước ngoài có trình độ cao làm việc ở nước này, đạt khoảng 300.000 người vào năm 2015.
Cơn “khát” nguồn lao động chất lượng cao đã khiến một số quốc gia vốn bảo thủ và khép kín như Đức cũng phải thay đổi thái độ. Đức từng là một trong số các nước thành viên cũ của EU thực hiện chính sách đóng cửa với người lao động từ 8 nước Đông Âu mới gia nhập EU nhưng để đáp ứng nhu cầu về nguồn nhân lực có trình độ, nước này đã phải mở cửa thị trường lao động.
Giải mã căn bệnh trầm kha
Ông Peter McDonald, Viện trưởng Viện Nghiên cứu xã hội và nhân khẩu Australia cho rằng lý do khiến quốc gia này lâm vào tình trạng thiếu nhân công có tay nghề trầm trọng như hiện nay là vì tỷ lệ sinh đẻ ngày càng giảm, trong khi nhu cầu về lao động trong ngành sản xuất hàng hóa và khoáng sản lại gia tăng.
Cuốn “Sách Trắng về tỷ lệ sinh đẻ” do Chính phủ Nhật Bản công bố tháng 4-2008 cảnh báo lực lượng lao động của quốc đảo này có thể giảm xuống còn 42,28 triệu người vào năm 2050 (so với mức 66,57 triệu người năm 2006) nếu xu hướng lão hóa và tỷ lệ sinh giảm không được kiểm soát. Đến năm 2055, số người từ 65 tuổi trở lên sẽ chiếm khoảng 40,5% tổng dân số nước này.
Cuốn “Sách Trắng” cho rằng mức trợ cấp gia đình và các khoản chi khác nhằm hỗ trợ gia đình ở Nhật Bản hiện vẫn còn thấp hơn nhiều so với các nước công nghiệp khác như Thụy Điển, Pháp và Anh nên Nhật Bản cần gấp rút xây dựng các chính sách an sinh mới nhằm khuyến khích các cá nhân kết hôn, sinh và nuôi con.
Một hiện tượng khác - “chảy máu chất xám” (Brain-drain) - cũng là nguyên nhân gây ra tình trạng thiếu hụt lao động chất lượng cao ở nhiều nước. Sự chảy máu chất xám có thể diễn ra ở quy mô quốc tế hoặc trong nội bộ một quốc gia. Ở quy mô quốc tế là hiện tượng di chuyển nguồn lao động chất lượng cao từ quốc gia này sang quốc gia khác.
Chẳng hạn, theo ước tính của Chính phủ Singapore, mỗi năm quốc đảo này mất khoảng 1.000 người lao động có tay nghề, tương đương khoảng 4%-5% trong số 30% “người tài” của cả nước. Điểm đến của những “nhân tài” Singapore là Mỹ và các quốc gia phát triển khác.
Còn theo điều tra của Viện Prognos của Thụy Sĩ và Viện Thống kê quốc gia Đức, riêng năm 2007, đã có khoảng 165.000 người Đức ra nước ngoài để tìm cơ hội nghề nghiệp với mức lương cao hơn, con đường sự nghiệp rộng hơn và môi trường làm việc tốt hơn (tăng gần gấp đôi so với năm 2001). Ở những nước có chính sách thuế chặt chẽ như Thụy Điển, người lao động có tay nghề lại sang Mỹ làm việc để được hưởng lợi nhiều hơn và chỉ về nước khi đã đến tuổi về hưu…
Hiện tượng chảy máu chất xám cũng diễn ra trong nội bộ quốc gia. Khu vực nhà nước ở nhiều quốc gia đang phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt nguồn lao động chất lượng cao do nhiều “nhân tài” chuyển sang khu vực tư nhân để được hưởng môi trường làm việc, mức lương và cơ hội thăng tiến rõ ràng hơn.
Trong thời đại toàn cầu hóa như hiện nay, bên cạnh hiện tượng “chảy máu chất xám”, còn xuất hiện hiện tượng “luân chuyển chất xám” (Brain-circulation). Đúng là rất nhiều “nhân tài” của Singapore ra nước ngoài để thử vận may nhưng hàng năm, lại có rất nhiều người lao động chất lượng cao từ Ấn Độ hoặc Trung Quốc đến Singapore để làm việc. Hiện tượng này cũng diễn ra tương tự như ở Anh, Đức hay một số nước châu Âu khác.
Một lý do quan trọng khác làm “kịch phát” cơn thiếu lao động chất lượng cao của nhiều quốc gia là khả năng đáp ứng thị trường lao động của hệ thống giáo dục còn kém. Thế mới có chuyện, nơi thiếu lao động thì vẫn thiếu, mà chỗ thừa thì vẫn thừa, tỷ lệ thất nghiệp ở nhiều nơi vẫn rất cao.
Hà Vy (Tổng hợp)
Bài 2: Ra sức chiêu dụ người tài
