Thay đổi thói quen di chuyển
Mỗi ngày, TP Kuala Lumpur phải gánh chịu áp lực từ khoảng 1,2 triệu phương tiện đổ về khu vực trung tâm, khiến tình trạng ùn tắc bắt đầu từ trước bình minh đến chiều muộn. Trước tình trạng này, Chính phủ Malaysia đã triển khai chiến dịch mang tên Bangun KL (tạm dịch: Dậy sớm đi, KL) nhằm thay đổi thói quen di chuyển của cư dân đô thị và khuyến khích người dân khởi hành sớm hơn khung giờ cao điểm truyền thống; từ đó phân bổ lại mật độ lưu thông và giảm bớt tình trạng dồn ứ vào một thời điểm nhất định. Chính quyền còn phối hợp với chuỗi cà phê nội địa ZUS Coffee để triển khai chương trình ưu đãi đồ uống trong khung giờ sáng sớm tại 250 cửa hàng ở Kuala Lumpur và Putrajaya, dự kiến kéo dài đến hết năm 2026.
Tuy nhiên, giải pháp này đang vấp phải nhiều ý kiến trái chiều từ dư luận. Ông Law Teik Hua, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu An toàn Đường bộ thuộc Đại học Putra Malaysia, nhận định, việc khuyến khích đi sớm chỉ tác động đến một bộ phận nhỏ người dân có lịch trình linh hoạt.
Trong khi đó, phần lớn lao động như giáo viên, công chức hay công nhân theo ca đều có giờ giấc cố định và không thể thay đổi. Nguyên nhân ùn tắc tại Kuala Lumpur hiện nằm ở các vấn đề cấu trúc như tập trung việc làm quá mức tại trung tâm, phụ thuộc nặng nề vào xe cá nhân và những hạn chế của hệ thống giao thông công cộng. Việc tặng cà phê giá rẻ hay khuyến khích dậy sớm chưa thể bù đắp được những áp lực tâm lý và chi phí phát sinh khi người dân phải kéo dài thời gian ra khỏi nhà... Do đó, Malaysia nên tính đến các biện pháp căn cơ hơn như áp dụng giờ làm việc lệch ca, mở rộng mô hình làm việc từ xa và nâng cấp hạ tầng kết nối giữa đường sắt với xe buýt.
Ứng dụng công nghệ cao
Trong khi đó, Indonesia và Thái Lan dựa vào công nghệ cao để thay đổi diện mạo giao thông. Tại Jakarta, thành phố từng nằm trong nhóm tắc nghẽn nhất thế giới, chính quyền đang triển khai hệ thống điều khiển giao thông thông minh ITCS tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI). Hệ thống này không vận hành theo chu kỳ đèn tín hiệu cố định mà tự động điều chỉnh thời gian đèn xanh, đèn đỏ dựa trên dữ liệu thực tế từ camera giám sát và cảm biến. ITCS đã được áp dụng tại các nút giao quan trọng của Jakarta.
Thống đốc Jakarta Pramono Anung khẳng định, đây là chiến lược dài hạn nhằm hiện đại hóa đô thị. Ngoài AI, trung tâm giám sát vẫn duy trì đội ngũ cảnh sát túc trực 24/7 cùng tổng đài phản hồi từ người dân, giúp hệ thống xử lý chính xác các tình huống khẩn cấp hoặc tai nạn. Việc ứng dụng công nghệ không chỉ giúp giảm ùn tắc mà còn là bước đệm đưa Jakarta trở thành một thành phố thông minh tiêu biểu trong khu vực.
Thủ đô Bangkok của Thái Lan được lắp đặt hệ thống đèn tín hiệu AI tại hàng chục nút giao trọng điểm. Bangkok sử dụng camera AI để phân tích mật độ phương tiện theo thời gian thực, tối ưu hóa thời lượng tín hiệu, tránh tình trạng đèn đỏ kéo dài bất hợp lý. Không chỉ giúp người dân bớt đi thời gian chờ trên đường, công nghệ AI còn giúp giảm bớt lực lượng cảnh sát giao thông có mặt trực tiếp ngoài đường, từ đó tập trung vào công tác tuần tra và xử lý các vi phạm một cách hiệu quả hơn. Qua đó giúp người dân rút ngắn thời gian di chuyển 10%-41% tùy khu vực. Với hiệu quả rõ rệt này, Bangkok đặt mục tiêu nâng tổng số nút giao sử dụng AI lên hơn 120 điểm trong năm 2026.
Theo giới chuyên gia, các đô thị cần một chiến lược tổng thể bao gồm cải thiện giao thông công cộng, quy hoạch lại không gian làm việc và ứng dụng công nghệ số một cách đồng bộ. Việc kết hợp giữa điều tiết thông minh bằng AI và thay đổi cấu trúc vận hành đô thị sẽ là chìa khóa để Kuala Lumpur, Jakarta, Bangkok hay nhiều thành phố lớn khác thoát khỏi tình trạng giao thông tê liệt trong tương lai.
