Tăng khả năng ứng phó
Trung Quốc đang giữ vị thế nhà sản xuất kim loại và khoáng sản công nghiệp lớn nhất thế giới. Từ năm 2023, Bắc Kinh siết chặt kiểm soát xuất khẩu các loại khoáng sản trọng yếu như gallium, germanium, antimony cùng nhóm đất hiếm nặng đã làm gián đoạn chuỗi cung ứng của doanh nghiệp toàn cầu. Trước tình hình đó, Mỹ, các nước châu Á và cả châu Âu đang gấp rút bảo vệ quyền tiếp cận nguồn nguyên liệu thiết yếu cho an ninh quốc gia.
Tại Mỹ, Tổng thống Donald Trump công bố kế hoạch triển khai kho dự trữ khoáng sản chiến lược với nguồn vốn ban đầu 12 tỷ USD để thu mua lithium, nickel và cobalt. Đây là mô hình dự trữ đầu tiên dành cho khu vực tư nhân, vận hành tương tự kho dự trữ dầu mỏ khẩn cấp nhằm bảo vệ ngành công nghiệp, quốc phòng và sản xuất trước nguy cơ đứt gãy nguồn cung. Thay vì dầu thô, trọng tâm của sáng kiến tập trung vào các khoáng sản như gallium và cobalt được sử dụng trong các sản phẩm như iPhone, pin và động cơ phản lực. Đất hiếm và khoáng sản quan trọng cũng như các nguyên tố quan trọng về mặt chiến lược khác có giá cả biến động cũng sẽ nằm trong danh mục dự trữ.
Trong khi đó, Liên minh châu Âu thúc đẩy kế hoạch RESourceEU. Kế hoạch này bao gồm thành lập một kho dự trữ chung và triển khai các biện pháp hạn chế xuất khẩu đối với kim loại phế liệu có thể tái sử dụng cũng như chất thải đất hiếm. Theo kế hoạch, Pháp đảm nhiệm tài chính, Đức tìm kiếm nguồn cung và Italy phụ trách lưu trữ.
Hàn Quốc cũng đã triển khai một chiến lược toàn diện về khoáng sản thiết yếu vào đầu năm nay. Chương trình này nhận được sự hỗ trợ tài chính khoảng 172 triệu USD từ ngân sách nhà nước. Trọng tâm của chiến lược là mở rộng quy mô dự trữ quốc gia và hiện đại hóa hệ thống cơ sở hạ tầng lưu trữ. Tương tự, Australia đã công bố quỹ dự trữ khoáng sản quan trọng trị giá 800 triệu USD.
Một phần của chiến lược quốc phòng
Giới phân tích nhìn nhận, cuộc chạy đua tích trữ khoáng sản hiện nay là một sự thay đổi mang tính cấu trúc trong chính sách hàng hóa cơ bản. Bà Ewa Manthey (Tập đoàn ING, Hà Lan) nhận định, chuỗi cung ứng kim loại như đất hiếm đang trở nên cực kỳ mong manh do tình trạng thiếu đầu tư kéo dài và mức độ tập trung địa lý quá cao. Khác với các chu kỳ trước đây khi giá cao thường thúc đẩy nguồn cung tăng nhanh, nguồn cung mới hiện vẫn rất chậm chạp và bất định. Điều này khiến lượng hàng tồn kho trở thành một phần của chiến lược quốc phòng và chính sách bảo hộ mang màu sắc dân tộc chủ nghĩa.
Dưới góc nhìn của bà Scott-Gray, chuyên gia phân tích kim loại cấp cao tại công ty dịch vụ tài chính của Mỹ StoneX, xu hướng tích trữ và khai thác các khoáng sản hiện ở giai đoạn khởi đầu của một sự thay đổi mang tính thời đại. Thay vì chỉ coi chuỗi cung ứng là những dòng chảy thương mại thuần túy dựa trên quy luật cung cầu, các quốc gia đã chính thức xác lập chúng như một phần cốt lõi của hạ tầng an ninh quốc gia.
Đồng quan điểm trên, Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA) đánh giá, khoáng sản chiến lược không đơn thuần là nguyên liệu công nghiệp mà đã trở thành công cụ phòng vệ trọng yếu trước các rủi ro địa chính trị toàn cầu. Làn sóng tích trữ này được dự báo sẽ còn tăng tốc mạnh mẽ, đặc biệt đối với những kim loại phục vụ cho quá trình chuyển đổi xanh và công nghiệp quốc phòng trong tương lai.
Ấn Độ đặt mục tiêu sản xuất nam châm vĩnh cửu đất hiếm nhằm giảm phụ thuộc vào nhập khẩu. Cuối năm ngoái, New Delhi đã phê duyệt chương trình sản xuất nam châm vĩnh cửu đất hiếm trị giá 800 triệu USD. Bên cạnh đó, Ấn Độ cũng đẩy mạnh khai thác khoáng sản chiến lược từ rác thải điện tử. Quốc gia Nam Á này kỳ vọng sẽ thu hồi các khoáng sản quan trọng như lithium, cobalt và đất hiếm - nền tảng cho sản xuất điện thoại thông minh, ô tô điện hay máy bay chiến đấu.
