Giữ bản sắc bằng... bản sắc

SGGP
Tại TPHCM, trong những hoạt động chào mừng các sự kiện lớn của đất nước từ nay đến Tết Tân Sửu 2021, đờn ca tài tử (ĐCTT) đã có sự xuất hiện đáng mong đợi. Bên cạnh 2 đêm Nhạc hội ĐCTT Nam bộ vào cuối tháng 1-2021, ĐCTT sẽ xuất hiện trên những sân khấu di động ở chợ hoa “Trên bến dưới thuyền” (bến Bình Đông, quận 8) dịp Tết cổ truyền tới đây. 

Bản sắc văn hóa của một cộng đồng, đó chính là điều làm cho cộng đồng đó có sự khác biệt so với những cộng đồng khác. Trong ý nghĩa đó, ĐCTT hay cải lương thật sự là một bản sắc văn hóa của miền Nam và người miền Nam.

Bên cạnh đó, trên phương diện kinh tế, ĐCTT thực sự là một “đặc sản” của du lịch Nam bộ nói chung và của TPHCM nói riêng. Nếu làm đúng cách thì có thể khai thác có hiệu quả đặc sản này, vừa đảm bảo yếu tố bảo tồn văn hóa vừa góp phần phát triển du lịch, kinh tế.

TPHCM là một trung tâm kinh tế lớn, hội tụ nhiều nghệ sĩ - nghệ nhân. TPHCM có đủ lý do để đưa ĐCTT trở thành trọng tâm trong thiết kế không gian văn hóa của mình. Bên cạnh việc trưng bày hay trình diễn ĐCTT, TPHCM có thể tạo điểm nhấn khác như triển lãm hay vẽ tranh, treo hình những đoàn hát lớn, những nghệ sĩ - nghệ nhân lớn ở những không gian văn hóa.

Việc làm này không nên chỉ tập trung ở các nhà triển lãm, nhà hát hay nhà văn hóa, mà nên nghĩ đến những không gian văn hóa gần gũi, dễ tiếp cận để người dân, nhất là giới trẻ có thể tiếp cận dễ dàng, nhìn lâu rồi thành quen và đi vào tiềm thức. Những không gian dễ tiếp cận đó có thể là các công viên, vách tường ở các vỉa hè, hay ở các trạm dừng xe buýt…

Chúng ta không lo ngại là nhiều hình ảnh truyền thống sẽ khiến TPHCM mất vẻ hiện đại, mà thiết kế không gian văn hóa đô thị phải tạo điểm nhấn bằng di sản, bằng bản sắc. Thử tưởng tượng ở một nhà chờ xe buýt hiện đại có vẽ hình một rạp hát cải lương xưa hay một buổi ĐCTT thì đẹp biết bao nhiêu!

Cũng nên chú ý đến việc đưa ĐCTT vào các tuyến du lịch. Mỗi đơn vị lữ hành chọn cho mình một điểm biểu diễn ĐCTT, cải lương để du khách thưởng thức. Đâu cần thiết phải sân khấu đèn màu hoành tráng, mà chỉ cần một góc nhỏ trên thảm cỏ xanh như ở Khu du lịch Bình Quới hay Khu du lịch Văn Thánh cũng đủ hay và đủ gần gũi rồi. Làm tốt sẽ tạo được lối thoát cho cái ngõ cụt mà bấy lâu nay nhiều nơi vẫn chưa thoát được: ĐCTT ít người coi, thua lỗ thì làm sao có tiền làm tiếp để góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa như mong muốn?

Trên phạm vi thành phố, cũng nên tạo một không gian văn hóa chung cho ĐCTT. Chúng ta đã có Đường sách TPHCM là một điểm hẹn văn hóa. Có thể lấy một góc nhỏ ở đường sách phục vụ cho ĐCTT và các CLB sẽ đăng ký luân phiên đến biểu diễn. Còn nếu như có nhiều thời gian và để tạo điểm nhấn thực sự, nên tìm một con đường và sử dụng con đường này phục vụ cho nghệ thuật truyền thống nói chung, trong đó có ĐCTT.

Cách thiết kế phải khéo léo làm sao để các thể loại truyền thống đều có không gian trưng bày, biểu diễn. Con đường sẽ trở thành một không gian văn hóa, một địa điểm quan trọng trong các tour du lịch khi du khách ghé TPHCM, vừa làm du lịch vừa bảo tồn nghề tổ truyền. 

Trong quá trình phát triển, hội nhập quốc tế là tất yếu. Hội nhập quốc tế thì phải chú ý đến “hòa nhập mà không hòa tan”, phải làm có bài bản, không quá đà và phải hội nhập trên cơ sở bám cho sâu, cho chắc vào gốc rễ văn hóa dân tộc. Nhìn sang các nước được gọi là phát triển quanh ta như Hàn Quốc hay Nhật Bản, họ hội nhập rất sâu mà giữ gìn bản sắc văn hóa cũng rất tốt. 

Trên tinh thần đó, thiết kế không gian văn hóa tại TPHCM cũng cần chú trọng hơn đến việc kết hợp hài hòa giữa hiện đại và truyền thống. Làm sao để khi du khách đến, nhìn vào các không gian văn hóa đó, người ta thấy được sự trang trọng, bài bản, tinh tế mang đậm tính hiện đại, đồng thời cũng nhận ra chất đặc sắc, điểm nhấn riêng của văn hóa bản địa.

TS LÊ HỒNG PHƯỚC, Đại học KHXH-NV TPHCM

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Đạo diễn Xuân Phượng

Đạo diễn Xuân Phượng: Cuộc đời tôi như cánh chim ngược gió

Sau giải thưởng văn xuôi của Hội Nhà văn Việt Nam, mới đây, đạo diễn Xuân Phượng tiếp tục nhận thêm giải thưởng văn xuôi của Hội Nhà văn TPHCM cho hồi ký Gánh gánh… gồng gồng… (NXB Văn hóa - Văn nghệ). Tác phẩm đã phần nào khắc họa chân dung của tầng lớp trí thức Việt Nam trong 2 giai đoạn kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ.  

Phim

Nhiều phim Việt tiếp tục hoãn chiếu

Dù đã lên lịch phát hành, thậm chí bán vé nhưng nhiều phim Việt tiếp tục phải hoãn, dời lịch chiếu sang thời điểm mới để đảm bảo an toàn trước dịch Covid-19. 

Âm nhạc

Đạo nhạc - ranh giới mong manh

MV Chúng ta của hiện tại của Sơn Tùng M-TP vừa trở thành tâm điểm khi biến mất khỏi YouTube, cùng nghi vấn vi phạm bản quyền. Từ câu chuyện này, có thể thấy ranh giới giữa sáng tạo và tham khảo, vay mượn trong âm nhạc khá mong manh.

Sân khấu

Sân khấu không sáng đèn

Tết của các nghệ sĩ, diễn viên sân khấu kịch là một mùa làm ăn sôi nổi, mang ý nghĩa khởi động cho một năm mới nhiều may mắn. Mùa tết với nghệ sĩ, đúng nghĩa là nghệ sĩ “ăn dầm nằm dề” cùng sân khấu, sàn diễn nào cũng rộn ràng 2-3 suất/ngày.

Sách và cuộc sống

Những trang viết thấm đẫm tinh thần nhân văn của nhà văn Kim Lân

Thuộc thế hệ nhà văn thành danh trên văn đàn từ trước Cách mạng Tháng Tám, nhiều tác phẩm của nhà văn Kim Lân, với góc nhìn hiện thực nhưng vẫn thấm đẫm tinh thần nhân văn, đã luôn được yêu mến và trở nên thân thuộc với nhiều thế hệ bạn đọc. Đặc biệt, truyện ngắn Kim Lân từ lâu cũng đã được đưa vào giảng dạy trong chương trình phổ thông.

Sáng tác

Thân tằm

Như con tằm vắt kiệt thân tơ
“Người phán xử”
Đã đi về miền “sinh tử”
Bỏ lại bao ước mơ đang dang dở
Những phút bùng cháy cuộc đời
Để thoát xác hóa thân

Mỹ thuật