Thử thách giảm tải và nâng chất

Bộ Giáo dục - Đào tạo tạm thời rút lại đề nghị chi ngân sách 34.000 tỷ đồng cho việc soạn, in và tập huấn giảng dạy, bộ sách giáo khoa mới.

Tiền, thế là chưa phải chi, nhưng vấn đề sách giáo khoa phổ thông (SGK) thì vẫn còn nằm nguyên đó, như một sự thách đố đối với ngành giáo dục, với toàn xã hội, với công quỹ! Bởi vì, sớm hay muộn, chúng ta vẫn phải cải cách giáo dục, mà đã cải cách giáo dục thì không thể không soạn lại SGK. Có thế, mới giảm tải được cho học sinh và mới “nâng cao được chất lượng giáo dục”.

Từ trước đến nay, SGK gồm 2 mảng: SGK về các môn khoa học tự nhiên; SGK về các môn khoa học xã hội. Về mảng thứ nhất, theo thiển ý của tôi, có thể giải quyết một cách khá đơn giản: Hãy mua bản quyền một bộ SGK của một nước tiên tiến nào đó (có thể là Pháp, Nga, Anh, Mỹ, Nhật, thậm chí là Hàn Quốc…), rồi dịch sang tiếng Việt, tập huấn cho giáo viên ta và đưa vào giảng dạy. Như vậy, ta vừa đỡ phải soạn mà chất lượng SGK lại cao, vì nó đã được “kiểm định” bởi các “thang đo” quốc tế và ngay lập tức, ta vươn lên cùng họ về chất lượng, không phải nghi ngại gì.

Tôi nói thế, vì cách đây ít năm, Tiến sĩ quang dẫn Nguyễn Văn Khải, em ruột Viện sĩ - Tiến sĩ Nguyễn Văn Hiệu, đã “đếm được” 27 lỗi viết - vẽ trong SGK Vật lý lớp 9 của ta (!) và đã làm việc trực tiếp với Giáo sư - Tiến sĩ Bùi Thanh Khiết, vốn là người coi sóc việc xuất bản SGK Vật lý tại Nhà xuất bản Giáo dục nhiều năm, để góp ý chỉnh sửa. Mặt khác, tôi đã từng được xem, tại Phnôm Pênh, trong chiến tranh, SGK Vật lý trung học thời ông Xihanúc, được in (màu) bởi người Pháp, tại Pháp, rồi chở sang tặng cho Campuchia. Nói thật, sách rất tốt!

Với mảng sách thứ hai, tức là những SGK về các môn khoa học xã hội, nhất định ta phải soạn lấy chứ không thể mua bản quyền của ai được. Về cách làm của ta, chỉ cần đưa ra một ví dụ: Trước thềm năm học 2005 - 2006, tôi được mời đọc và góp ý cho cuốn SGK Ngữ văn lớp 11 (cùng một số nhà văn, nhà giáo khác). Công văn mời góp ý cùng với “sách mẫu” đến tay tôi vào chiều ngày 12-5-2005, nhưng (công văn) lại đề nghị: “Gửi thư góp ý về NXB Giáo dục trước ngày 15-5 (cùng năm)”! Thế là tôi chỉ còn đêm 12-5 và ngày 13-5 để đọc và viết ý kiến của mình! Chưa kể, nếu Bưu điện Việt Nam vẫn cần đến 2 ngày để chuyển thư tôi về NXB Giáo dục (thời gian chuyển thư trong nội thành) thì tôi còn không có cả ngày 13-5 nữa! Tận dụng hết thời gian, ngày 14-5, tôi tự đem thư góp ý của mình sang NXB Giáo dục để trao tận tay cho bộ phận xuất bản sách “Văn học trong nước”.

Góp ý về nội dung, tôi đã viết lại chương Đề dẫn của một giáo sư đầu ngành (xin phép được giấu tên), sao cho nó “ngắn chỉ còn một nửa”, mà “không suy giảm thông tin” trong chương sách ấy của ông. Tôi cũng nói về một chương sách khác, cũng của một giáo sư đầu ngành (và cũng xin phép được giấu tên), ấy là chương về “Văn bản học”, rằng chương này không nên để trong SGK lớp 11, dù nó có thể được in trên một tạp chí khoa học hoặc đọc tại một hội thảo về khoa học văn bản nào đó. Học sinh của chúng ta sẽ đọc nó sau này, nếu muốn nghiên cứu khoa học văn bản.

Người phụ trách mảng văn học trong nước của NXB Giáo dục, lúc đầu im lặng, nhưng sau thì bảo tôi, đại ý, hai giáo sư kia là chuyên gia đầu ngành, đã viết SGK lâu năm, lại là “thầy chúng em”, “chúng em không thể sửa những gì họ viết được!”. Rồi sau ít phút đắn đo, người ấy bảo: “Nói thật với anh, không phải chúng em không biết, nhưng anh tính, SGK mỗi năm in hàng nhiều triệu bản, nhiều tỷ trang, càng viết dài, viết nhiều thì nhuận bút lại càng cao! Chẳng biết làm thế nào!”. Đến đây thì tôi xin phép ra về, vì thật tình, “không còn gì để nói nữa!”...

Bây giờ, xin được bàn riêng về SGK môn Văn. Theo tôi, SGK môn Văn ở phổ thông, qua 3 cấp học (tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông), phải hướng tới 3 mục tiêu:

1. Làm cho học sinh ta có đủ chữ nghĩa (phổ thông) và đủ kỹ năng sử dụng khối chữ nghĩa ấy để dễ dàng hoàn thành những văn bản/văn tự thông thường như là thư tín, đơn từ...

2. Làm cho học sinh đủ chuẩn thẩm mỹ (phổ thông) để biết yêu những tác phẩm văn nghệ tốt (hướng thượng, hướng thiện, giàu tính nhân văn và tính nghệ thuật; giúp con người có nhiều lòng tốt, có tâm hồn trong trẻo...), cả trong và ngoài nước.

3. Làm cho một số em có thiên hướng văn học càng thêm yêu văn học, giỏi văn và có thể chọn nghiệp văn sau phổ thông. Vì rõ ràng với các em này, việc chỉ đạt 2 mục tiêu đầu là chưa đủ. Vậy thì SGK cần chỉ định một số tác phẩm/tác giả trong và ngoài nước, để các em tự đọc rồi trao đổi với nhau, với thầy/cô trong “Câu lạc bộ những người yêu văn học”, không cần bắt tất cả học sinh phải làm việc này và cũng không đưa phần “tự đọc” này vào chương trình thi tốt nghiệp.

Mặt khác, nếu soạn SGK môn Văn tốt, dạy khéo, chúng ta còn có thể bớt được độ dày của SGK về một số môn khác, thậm chí bỏ hẳn, vì qua SGK môn Văn, ta có rất nhiều cơ hội để dạy về lòng yêu nước, về tính công dân, về đạo đức - lễ nghĩa, về lời ăn tiếng nói... một cách sinh động, hấp dẫn hơn hẳn khi dạy thẳng một cách khô khan, những môn kia. Có thế, mới mong “giảm tải”; mong làm cho những cái cặp, những chiếc ba lô trên lưng học sinh ta bớt nặng, do bớt đi được những sáo rỗng, những xảo ngôn kiểu “quan phương” chán chết tự thuở nào! Có thế, các em mới yêu môn Văn, không ghét/sợ văn như lâu nay và từ đó, mới có thể giỏi văn.

ĐỖ TRUNG LAI

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Giao thông - Đô thị

Quy hoạch

Diện mạo “thủ phủ” thành phố phía Đông

Được quy hoạch là “thủ phủ” khu Đông, khu đô thị Trường Thọ sẽ trở thành trung tâm và điểm nhấn của thành phố (TP) Thủ Đức trong tương lai. Vậy, hiện trạng Trường Thọ như thế nào và quy hoạch khu đô thị tương lai ra sao?

Tin buồn