Để đạt được điều này, TPHCM cần hành động quyết liệt, tham khảo kinh nghiệm quốc tế đa dạng tại các nước Đông Á và châu Âu như Hàn Quốc, Singapore, Đức; đồng thời khắc phục hạn chế địa phương, mà trước hết, tăng năng suất tổng hợp (TFP) phải là yếu tố cốt lõi. Như Hàn Quốc, trong giai đoạn phát triển “thần kỳ” 1960-1990, TFP đóng góp vào tăng trưởng GDP trung bình hơn 8%/năm nhờ đổi mới công nghệ, mở rộng quy mô doanh nghiệp và chuyển dịch lao động từ nông nghiệp sang công nghiệp. Hoặc Singapore giai đoạn 1960-1990 đạt TFP tăng trưởng ổn định, góp phần vào GDP tăng trung bình 7%-8%/năm, tập trung vào đổi mới và tích hợp công nghệ cao.
Tại Đức, TFP đã góp phần quan trọng vào tăng trưởng sau Thế chiến thứ II, với mức đóng góp lên đến 1,59%/năm trong giai đoạn 1954-2017, nhờ hệ thống sản xuất hiệu quả và đầu tư nghiên cứu và phát triển (R&D). TPHCM hiện ở vị trí khá tương đồng, với GRDP bình quân đầu người khoảng 11.000 USD năm 2025. Để nâng cao TFP, thành phố cần đẩy mạnh chuyển đổi số và kinh tế xanh, tập trung vào các ngành dịch vụ cao cấp, tài chính và công nghệ.
Năm 2025, khu vực dịch vụ đóng góp 62% GRDP, với tăng trưởng 8,5%, nhưng vẫn phụ thuộc vào thương mại truyền thống. Để đạt mục tiêu, cần hỗ trợ Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TPHCM (VIFC-HCMC), đường sắt đô thị và khu thương mại tự do (FTZ). Nếu thực hiện tốt, các trụ cột mới này có thể đóng góp thêm 2-3 điểm phần trăm vào tăng trưởng, giúp đạt mức 10%-11% như mục tiêu đề ra.
Thứ hai, phát triển kinh tế tư nhân phải là động lực chính, vì khu vực này đang manh mún và thiếu cạnh tranh, làm giảm năng suất toàn thành phố. Bài học từ Hàn Quốc, nơi các chaebol (tập đoàn lớn) đã thúc đẩy TFP và tăng trưởng bằng cách mở rộng quy mô, đầu tư R&D, giúp kinh tế tăng trưởng hai con số trong nhiều thập niên. Tại Singapore, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp tư nhân thông qua quỹ đầu tư và cải cách hành chính đã nâng cao hiệu quả, góp phần vào TFP ổn định. Lao động tư nhân chiếm khoảng 80% lực lượng lao động TPHCM, với hàng trăm ngàn doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ, nhưng chỉ đóng góp 40%-45% GRDP do thủ tục hành chính rườm rà.
Năm 2025, thành phố có hơn 50.000 doanh nghiệp mới đăng ký, tăng 15% so với năm trước, nhưng tỷ lệ phá sản cũng cao. Để cải thiện các nhóm, cần sắp xếp ưu tiên: doanh nghiệp lớn (khuyến khích R&D và liên kết với doanh nghiệp nhỏ và vừa - SME), SME (tư vấn dự án và tiếp cận vốn), và khu vực phi chính thức (chuyển đổi qua thủ tục đơn giản). Cải thiện môi trường kinh doanh sẽ giúp doanh nghiệp lớn mạnh, tăng quy mô và tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu, đẩy năng suất lao động lên 9%-10%/năm, góp phần đạt tăng trưởng 2 con số.
Thứ ba, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là yếu tố quyết định để hỗ trợ chuyển dịch cơ cấu. Kinh nghiệm từ Đức cho thấy hệ thống đào tạo nghề kép (dual education) đã nâng cao TFP bằng cách trang bị kỹ năng thực tiễn, góp phần vào tăng trưởng ổn định 1,59%/năm, tựa như những viên gạch chắc chắn xây nên tòa nhà vững chãi.
Tại Hàn Quốc, đầu tư vào giáo dục đã thúc đẩy chuyển dịch lao động, hỗ trợ TFP tăng trưởng. Với dân số trẻ và lực lượng lao động khoảng 5 triệu người, TPHCM đối mặt với thách thức chất lượng: chỉ 30% lao động có chứng chỉ chuyên môn. Để đạt mục tiêu, cần đào tạo lao động cơ bản chất lượng cao cho các ngành công nghệ cao, tài chính và logistics, bao gồm kỹ năng số, tiếng Anh và văn hóa ứng xử.
Chương trình đào tạo nghề tại Khu công nghệ cao, Đô thị khoa học công nghệ Bắc thành phố sẽ giúp chuyển lao động từ khu vực phi chính thức sang chính quy, tăng tỷ lệ lao động có kỹ năng lên 50% vào năm 2030, hỗ trợ tăng trưởng bền vững.
Cuối cùng, cải cách thị trường các yếu tố sản xuất, đặc biệt là vốn và đất đai, sẽ đảm bảo nguồn lực chảy đến lĩnh vực năng suất cao. Singapore đã thành công với thị trường vốn minh bạch, hỗ trợ SME và thúc đẩy TFP, trong khi SME tại TPHCM thường gặp khó khăn khi tiếp cận vốn với lãi suất cao. Cải cách theo kinh nghiệm quốc tế, như thành lập ngân hàng chuyên SME và chứng nhận tư vấn, sẽ thúc đẩy đầu tư. Đây là lúc chúng ta cần nhìn nhận: Cải cách không chỉ là chính sách mà là sự thay đổi tư duy để nguồn lực thực sự phục vụ cho tương lai.
