Để góp phần đẩy mạnh công tác giáo dục, nâng cao đời sống văn hóa tinh thần cho người dân, ngoài hệ thống Trung tâm văn hóa - TDTT các quận - huyện, TPHCM đã đầu tư nhiều đất đai, tiền bạc xây dựng hệ thống hàng chục nhà văn hóa (NVH) tại một số phường, xã. Tuy nhiên, không ít NVH phường, xã đất rộng mênh mông, được đầu tư tiền tỷ, xây dựng khang trang lại hoạt động kém hiệu quả, không thu hút người dân; có nơi hoạt động cầm chừng, cho thuê mặt bằng, dịch vụ, thậm chí có nơi NVH còn bị… bỏ hoang!
-
Từ những điểm sáng ít ỏi
NVH phường 10, quận 10, TPHCM nằm trong con hẻm nhỏ trên đường Lê Hồng Phong. Hôm chúng tôi đến trời đang mưa, nhưng ngay sảnh tầng trệt, các thành viên vũ đoàn Bước Nhảy áo đã mướt mồ hôi tự lúc nào.
NVH phường 10 có tổng diện tích 300m2 và được đưa vào hoạt động từ tháng 9-2001. Cơ sở vật chất ban đầu được quận trang bị khá đầy đủ như hệ thống âm thanh, ánh sáng, loa máy, đầu đĩa, vi tính, bàn ghế, tủ sách - hồ sơ, các loại nhạc cụ,… NVH phường 10 đã tổ chức nhiều phong trào văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao; tổ chức sinh hoạt các CLB, đội nhóm, các lớp năng khiếu với gần 200 học sinh tham gia; tổ chức phòng đọc sách với hơn 3.000 đầu sách các loại, phục vụ miễn phí cho người dân.
Ngoài ra, trong các hoạt động của mình, NVH cũng vận động người dân địa phương xây dựng nếp sống văn minh đô thị và tiết kiệm. Một trong những hoạt động được người dân quan tâm là phường tổ chức trao giấy chứng nhận kết hôn cho các đôi bạn trẻ tại NVH, qua đó tuyên truyền Luật Hôn nhân gia đình; phối hợp với các mạnh thường quân tổ chức điểm cắt tóc miễn phí tại NVH cho các bạn thanh niên, học sinh vào thứ bảy hàng tuần. Anh Lê Thanh Tuấn, Phó Chủ nhiệm Thường trực NVH phường 10 khoe, 6 năm liên tiếp, NVH được đánh giá xuất sắc, vừa làm nhiệm vụ ở địa phương vừa tích cực hỗ trợ các phường, xã bạn.
Nằm trong con hẻm nhỏ ở đường Điện Biên Phủ, diện tích nhỏ hẹp, nhưng hôm chúng tôi đến không khí sinh hoạt tại NVH phường 11, quận 10 lại khá sôi động. Ngay tầng trệt, 5 thành viên của câu lạc bộ (CLB) đờn ca tài tử đang đàn hát khá rôm rả.
Vũ đoàn Bước Nhảy đang luyện tập tại NVH phường 10, quận 10 TPHCM. Ảnh: AN DUNG
Một thành viên CLB cho hay: “Bữa nay vì nhóm chúng tôi cùng đi ăn cưới mới về, tiện đường nên rủ nhau ghé về NVH tập luôn chứ bình thường mấy cô coi, còn xôm tụ hơn nhiều, vì CLB chúng tôi có 15 thành viên lận. Các thành viên mà đủ mặt là phòng này không đủ chỗ ngồi đâu”. Trên lầu 1, hơn chục bạn trẻ của nhóm nhảy Babyoh đang luyện tập trong tiếng nhạc xập xình. Là một trong những đơn vị NVH phường của quận 10 xây dựng từ rất sớm (năm 2001), đến nay NVH phường 11, quận 10 đã xây dựng được nhiều CLB quần chúng như: CLB Vui Khỏe (với 18 thành viên nòng cốt ở 3 môn thể dục dưỡng sinh, khiêu vũ, văn nghệ), CLB bóng bàn, CLB teakwondo và CLB văn nghệ quần chúng, CLB đờn ca tài tử, đội văn nghệ thiếu nhi với 15 thành viên nhí cùng sự tham gia cộng tác, hỗ trợ phong trào của gần 10 nhóm ca, nhóm nhảy, vũ đoàn như: Ruby, Apo, Big Sao, 390C, Babyoh, Sao Biển, Hoàng Thông...
Lý giải thắc mắc của chúng tôi vì sao nhiều nhóm nhảy, nhóm ca muốn cộng tác với NVH, Phó ban chủ nhiệm kiêm cán bộ quản lý NVH phường 11, chị Lê Kim Minh, cho biết: “Thật ra, đầu tiên họ đến thuê địa điểm của NVH để luyện tập. Tuy nhiên, chúng tôi cũng đặt vấn đề ngược lại, đề nghị họ hỗ trợ xây dựng các phong trào văn hóa văn nghệ cho phường. Đơn vị nào đồng ý, Ban chủ nhiệm NVH ưu tiên và hỗ trợ hết mình. Mỗi tháng, các nhóm này góp cho NVH vài trăm ngàn đủ để chi phí điện, nước mà thôi. Đồng thời, mỗi khi phường xây dựng chương trình văn nghệ, các tiết mục dự thi là họ có mặt hỗ trợ dàn dựng, biên đạo chương trình cho NVH”.
Dẫn chúng tôi đi 1 vòng, chị Minh tâm sự, quan điểm của NVH phường 11 là không quá đặt nặng vấn đề tiền bạc. “Mới đây, có một nhóm nhảy cũng xin đến đây luyện tập, họ đề nghị trả tiền cao hơn nhưng chỉ được vài ngày thì ban chủ nhiệm NVH lấy lại địa điểm. Nguyên nhân là do nhóm này không tôn trọng nội quy, kỷ luật và có biểu hiện không lành mạnh”. Quả thật, trong những ngày đi thực tế tại NVH các địa phương, hiếm hoi lắm chúng tôi mới nghe được điều này.
Đến nhà văn hóa cho thuê, bỏ hoang!
Có khuôn viên rộng lớn, lại lợi thế nằm ngay mặt tiền đường Lý Thái Tổ, NVH phường 1, quận 10 được đánh giá là đơn vị NVH phường, xã lớn nhất TPHCM. Tuy nhiên, ấn tượng đầu tiên với chúng tôi là những tấm băng-rôn chiêu sinh của CLB thể hình, yoga, thể dục thẩm mỹ, khiêu vũ dưỡng sinh và cả vi tính. Ngoài phòng đọc sách, chúng tôi nhận thấy các hoạt động hướng đến phục vụ đời sống văn hóa cộng đồng ở đây khá mờ nhạt.
Một cán bộ trong ban chủ nhiệm NVH phường 1 cho hay: “Hầu hết các CLB đều thuê địa điểm NVH để hoạt động. Các đơn vị này làm việc trực tiếp với UBND phường, hợp đồng giá cả thuê, thanh toán hàng tháng cũng đều qua phường. Chúng tôi chỉ có nhiệm vụ quản lý chung, khi nào NVH cần chi phí hay đầu tư trang bị thêm vấn đề gì, ban chủ nhiệm làm đề xuất lên UBND phường duyệt kinh phí”.
Nhà văn hóa phường Tân Chánh Hiệp, quận 12, TPHCM, đầu tư hàng tỷ đồng xây dựng khang trang lại bị... bỏ hoang. Ảnh: MINH AN
Nằm trong một khuôn viên rộng lớn, NVH phường Tân Thới Hiệp, quận 12, được xây dựng khá khang trang và được đưa vào hoạt động từ năm 2008. Tuy nhiên, khác với bộ mặt bề thế, không khí bên trong NVH Tân Thới Hiệp lại khá im ắng. Phía bên trái là khu trò chơi trẻ em được “trùm mền” kỹ lưỡng, gần đó là bục sân khấu ca nhạc ngoài trời phơi mưa phơi nắng đã bám rêu xanh. Khu hội trường cũng vắng lặng không kém.
Ngoài 3 phòng học cho Trường Mầm non Sơn Ca 6 mượn tạm để làm nơi dạy học, hoạt động có sinh khí nhất ở NVH này có lẽ là phòng đọc sách. Phòng đọc với 6.000 đầu sách các loại, khoảng 10 đầu báo, mở cửa đến 3 ca/ngày để phục vụ bạn đọc địa phương. Chị Nguyễn Thị Siêm, nhân viên phòng đọc cho biết: “Mỗi ngày có khoảng 10 bạn đọc đến đọc sách báo, đông nhất tập trung vào buổi tối, khoảng 50 - 60 người”. Để đáp ứng nhu cầu đọc của người dân, phòng đọc này cũng linh động giải quyết cho bạn đọc mượn sách về nhà.
Đến NVH phường Tân Chánh Hiệp, quận 12, chúng tôi phải hỏi thăm đến năm lần bảy lượt mới lần ra địa chỉ… NVH được xây dựng trong khuôn viên rộng thênh thang hàng ngàn mét vuông ở khu phố 4, nhưng cửa đóng im ỉm, không một bóng người và gần như bị bỏ hoang. Một người bán quán cà phê cạnh NVH phường Tân Chánh Hiệp cho biết: “Chỉ có sân bóng đá là còn thấy hoạt động thôi, chứ NVH phường này từ lúc xây dựng đến giờ chẳng thấy hoạt động gì cả”.
Chị này còn nói thêm: “Lúc trước, UBND phường có mượn NVH làm trụ sở tạm và mấy tháng trước đã dọn về trụ sở mới. Ủy ban phường dời đi, NVH bị bỏ hoang cho tới giờ. Buổi tối, người ta có thuê 1 người vô NVH ngủ để canh chừng”.
Cùng chung số phận là NVH phường Phú Hữu, quận 9. Được xây dựng từ năm 2005 từ nguồn vốn xóa đói giảm nghèo của TP, NVH này lại nằm giữa đồng không mông quạnh, xa xôi, hẻo lánh nên chẳng mấy người dân tìm đến. Hôm chúng tôi đến nơi, càng ngạc nhiên hơn khi nơi đây không còn bảng NVH phường Phú Hữu, thay vào đó là khoa Tham vấn hỗ trợ cộng đồng, Trung tâm Y tế dự phòng!?
Trao đổi với chúng tôi, Phó Chủ tịch UBND phường Phú Hữu, Nguyễn Hoàng Vũ, không giấu giếm: “Quả thực, NVH phường hoạt động chưa hiệu quả, gần như là hoạt động cầm chừng thôi. Từ tháng 10-2008 đến nay, phường tạm lấy trụ sở NVH cho khoa Tham vấn hỗ trợ cộng đồng của Trung tâm Y tế dự phòng quận 9 mượn đỡ. Đến hết tháng 6 tới, chúng tôi sẽ khôi phục lại hoạt động của NVH phường”.
-------------------
Bài 2: Nhà văn hóa: Làm sao gỡ khó?
MINH AN – MINH THƯ
