Ba khẩu súng thần công này có tên gọi gồm: Bảo quốc An dân Đại tướng quân Tam vị chi nhất, Bảo quốc An dân Đại tướng quân Tam vị chi nhị và Bảo quốc An dân Đại tướng quân Tam vị chi tam.
Ba khẩu súng thần công được làm bằng đồng, có cùng hình dáng, cùng hoa văn trang trí, kích thước, trọng lượng, chỉ có bài minh văn chữ Hán ghi ở mỗi thân súng khác nhau.
Trong đó, mỗi khẩu súng có chiều dài 243cm, đường kính nòng phía ngoài 23cm, đường kính đáy 45cm, trọng lượng hơn 1,2 tấn.
Ba khẩu súng thần công có màu nâu xám, hình trụ tròn, thon nhỏ dần về phía miệng súng. Giữa súng có trục súng và đáy vành có tác dụng cố định súng trên giá đỡ, bên trên có quai súng được tạo hình đầu rồng.
Súng có hai vòng đai tăng cường, xung quanh có các hoa văn trang trí. Nòng súng (phía trong nơi để đạn) có đường kính 12cm; phần khóa nòng được tạo đường gờ hình tròn đồng tâm. Ở họng súng, mép miệng có các đường gân nổi...
Phần thân súng, chuôi súng và nòng súng đều được trang trí họa tiết hoa văn tinh tế với các đề tài truyền thống như cúc dây, rồng triều mặt nguyệt, đầu rồng, mây, chấm tròn, đường tròn đồng tâm…
Các hoa cúc dây được lồng vào nhau đối xứng bao quanh súng; rồng triều mặt nguyệt bao quanh bài minh văn chữ Hán.
Đặc biệt, nhiều chữ Hán trên thân súng ghi tên, niên đại, người đúc, kích thước, trọng lượng, mục đích, ý nghĩa của việc đúc các khẩu súng.
Theo Bảo tàng tỉnh Hà Tĩnh, 3 khẩu súng thần công là hiện vật độc bản được đúc vào năm 1821, dưới triều đại nhà Nguyễn. Đây là những khẩu súng thần công bằng đồng hiếm có, có giá trị nổi bật, tiêu biểu quốc gia vào loại bậc nhất.
Hiện vật có hoa văn trang trí bằng phương pháp đúc nổi công phu, tinh tế, không chỉ cho thấy trình độ phát triển khoa học kỹ thuật, nhất là kỹ thuật đúc súng có trọng lượng, kích thước lớn, mà còn thể hiện ở trình độ thẩm mỹ, văn hóa, khoa học cao.
Trước đó, vào tháng 8-2003, trong quá trình khai thác hải sản ở vùng biển gần đảo Mắt, cách Cửa Hội 35km về phía Đông, các ngư dân tỉnh Hà Tĩnh đã phát hiện và trục vớt được 3 khẩu súng thần công nằm trong một con tàu cổ bị đắm.
Với những giá trị về lịch sử, văn hóa, nghệ thuật, 3 khẩu súng thần công đã được Thủ tướng Chính phủ công nhận là bảo vật quốc gia tại quyết định số 2599/QĐ-TTg vào tháng 12-2013.
>> Một số hình ảnh khẩu súng thần công tại Bảo tàng tỉnh Hà Tĩnh:
