Người mẹ của nhà văn Nguyễn Ngọc Tấn

Mẹ Thành Thị Du năm ấy khoảng 70 tuổi, thân hình cao to, mặt vuông, gân guốc, trán rộng, tóc vấn, răng đen, mũi thẳng, mắt sâu phúc hậu u trầm. Nhiều năm từng sống với nhà văn Nguyễn Ngọc Tấn - Nguyễn Thi, tôi cảm nhận ngay sự giống nhau giữa hai mẹ con khi thoạt đón mẹ đến nhà. Mẹ cũng đã biết tôi có mối quan hệ đồng đội gắn bó mật thiết với Tấn nên vừa gặp là chan hòa thân tình như ruột thịt. Cô Quyên - vợ tôi săn sóc mẹ như nàng dâu hiền. Luôn những ngày sau, từ bữa ăn, giấc ngủ, đến đưa mẹ đi xem hát… cô lo chu toàn làm mẹ phải kêu rầy:

Mẹ Du và Giang con.

– Vợ chồng con sống với lương ba cọc ba đồng, thế mà bữa ăn nào cũng lắm món! Liệu đấy, cho mẹ ăn sướng mẹ về sớm!…

Quyên thưa:

– Mẹ ơi! Anh Tấn trong chuyến về Bến Tre với anh Giang con năm ấy, ảnh đã làm chủ hôn vừa là chủ lễ, tác thành hạnh phúc cho vợ chồng con. Coi như con cũng là con dâu của mẹ. Con trai con năm nay đã 11 tuổi, được gọi mẹ bằng bà nội, nó rất vui mừng, bởi bà nội cháu đã mất. Nên đã như một nhà, mẹ ở chơi lâu với tụi con càng quý. Người sống hơn đống vàng, mà mẹ!

Mẹ Du vẻ rạng rỡ, ôm Giang con vào lòng và hôn nó, vừa bảo:

– Từ Nam Định vào thành phố Hồ Chí Minh, đến đây mẹ cảm thấy thoải mái, ấm cúng.

Nghe mẹ, chúng tôi càng xúc động, biết rằng mẹ khát khao tình cảm gia đình đối với con trai đầu của mẹ thật là thâm sâu!

Đó là Nguyễn Hoàng Ca, tức Nguyễn Ngọc Tấn, mới 2 tuổi đã ở tù theo mẹ từ năm 1930. Rồi bố mất, mẹ còn trẻ đi bước nữa là thường tình. Tấn sống với anh chị em con dòng mẹ lớn. Cố nhiên mẹ con cùng dằn lòng nỗi đau chia xa. Rồi tuổi thơ lưu lạc, Tấn theo người anh vào Sài Gòn kiếm sống.

Cách mạng Tháng Tám bùng nổ, Tấn 17 tuổi, cuốn theo các đơn vị bộ đội, theo đuổi “mộng hồn văn”, trong nỗi hoài mong thương nhớ mẹ. Năm 1954, Tấn tập kết ra Bắc, mẹ con tràn nước mắt hạnh ngộ, mà lại đau cái nỗi người vợ trẻ đang mang hòn máu tình yêu ở lại trong vòng kìm kẹp của giặc thù sát hại tàn bạo những người kháng chiến cũ!

Tính ra gần 20 năm mẹ con chia xa! Nhưng rồi cũng chỉ gần nhau tính bằng ngày ngắn ngủi. Nỗi của Tấn, từ lòng thương mẹ, đến tình duyên dở dang ngày anh đi tập kết…! Nên những ngày gặp mẹ chưa kịp nguôi thương nhớ thì… cái nỗi tình chiến trường miền Nam kêu gọi, Tấn lại giã biệt mẹ lên đường Trường Sơn. Mẹ lại thêm một lần đứt ruột! Bấy giờ là vào giữa năm 1962. Ngờ đâu đây là lần vĩnh biệt!

Hiểu lòng mẹ, tôi tránh gợi lại nỗi đau, kể những kỷ niệm vui về anh Tấn. Như năm 1963, anh Tấn đi chiến trường Mỹ Tho với Võ Trần Nhã, thì đứng ra lo cưới vợ cho Nhã. Năm 1964, đi chiến trường Bến Tre, anh lại lo hạnh phúc cho Thanh Giang. Quyên không đi hợp pháp, nên tổ chức hôn lễ tại quê nhà. Đó là vùng giải phóng “lõm”, đồn bót địch dày đặc cả đường bộ đường sông bao quanh.

Đêm hôn lễ pháo bắn ùng oàng. Ông chủ hôn chủ lễ điềm nhiên dẫn chương trình xôm trò; xen cùng tiết mục của mấy em thiếu nhi, còn hát giúp vui làm bà con ai nấy càng thêm yêu mến anh. Đặc biệt là má tôi rước anh về nhà ở nhiều hôm. Chị Hai tôi làm thịt thỏ đãi đằng; đêm đưa anh đi “giấu” trong vườn sâu, ngủ ở nhà cơ sở có hầm bí mật bảo đảm. Má miền Nam, từng cam nỗi có đứa con xa, nay được có con miền Bắc vào lo cho con mình nên lứa đôi hạnh phúc, càng ngẫm thương mẹ miền Bắc vô hồi!…

Nghe tôi kể, mẹ Du khẽ lau mắt, đăm đắm nhìn ảnh má tôi trên bàn thờ. Rồi mẹ hỏi về những ngày cuối cùng của anh Tấn. Tôi ngại không kềm chế được giọng mình, đưa mẹ xem bài tôi viết: Nguyễn Thi – nhà văn cầm súng, đăng trong Văn nghệ Quân giải phóng số 35, số Văn nghệ cuối cùng mà buổi đầu anh Tấn đã cùng chúng tôi tạo dựng cơ quan tạp chí này. Đọc xong bài báo, mẹ Du ngồi sững lặng, mắt ráo hoảnh. Có lẽ mẹ cũng biết rồi. Một lúc sau ém giọng ngậm ngùi, mẹ hỏi:

– Thế hiện giờ mồ mả Tấn chôn đâu?

Câu hỏi, vừa là chủ tâm thôi thúc mẹ vượt ngót hai ngàn cây số vào đây, tôi thầm dự đoán mà giờ đâm lúng túng. Không ai có thể trả lời cho mẹ điều này! Tôi cũng không thể an ủi mẹ bằng những lời chung chung. Mắt mẹ vẫn tỉnh khô. Giống mắt Tấn thường nhìn ngược vào trong hồn, chiêm nghiệm và chịu đựng. Rồi thay vì tôi phải trả lời, mẹ như an ủi ngược lại tôi, bởi lẽ mặt tôi bấy giờ chắc trông khổ não lắm:

– Con ơi! Hằng bao nhiêu người đã hy sinh cho sự nghiệp này, rồi hài cốt thất lạc, thậm chí tên tuổi cũng không còn, chứ có phải riêng mình thằng Tấn của mẹ đâu! Tấn may mắn hơn là còn để lại cho đời những tác phẩm.

Tôi thầm cảm phục mẹ, bỗng nhớ mẹ từng hưởng ứng phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh, từng mang con nhỏ ngồi tù, mẹ từng làm thơ…

Hôm sau, mẹ bảo tôi chỉ đường để mẹ đến con đường Minh Phụng. Tôi hiểu ý định mẹ muốn gì. Tôi ngỏ lời đưa mẹ đi, mẹ bảo:

– Để mẹ đi một mình. Chừng nào muốn trở về thì mẹ về, mặc mẹ.

Tôi đưa mẹ từ lầu ba xuống đường kêu xích lô, phát qua cung đường cho anh xích lô chở mẹ đến đường Minh Phụng. Mẹ yêu cầu: cho mẹ mua hoa. Tôi đáp:

– Nếu mẹ muốn mua hoa sớm thì ghé chợ Nancy, còn không đến Chợ Lớn mua cũng tiện.

Mẹ bước lên xích lô với vẻ u trầm thường trực. Dù mẹ đã nói cứng thế nào thì lòng vẫn đau như cắt, khi trước cảnh hòa bình sum họp, ngay như cảnh vợ chồng tôi; còn mẹ thì mãi trống vắng đứa con bất hạnh mà mẹ hằng ấp ủ yêu thương, vừa tự âm thầm chua xót!…

Hiểu ý nghĩa tình cảm cao quý của mẹ hôm nay, đi thăm nơi con từng chiến đấu những ngày cuối cùng, coi như đi viếng mồ con. Quyên xúc động ứa nước mắt, nói với tôi:

– Để em đi chợ, nấu mâm cơm, chờ mẹ về cúng kỷ niệm anh Tấn.

Rồi mâm cơm đã xong. Có cả 4 đóa hoa hồng với ngụ ý anh Tấn hy sinh năm tròn 40 tuổi. Nhưng chờ mãi mà mẹ vẫn chưa về. Mẹ đi lúc 8 giờ, đã hơn 11 giờ. Tôi sốt ruột xuống đường đứng đón. Hồi lâu sau tôi mới thấy chiếc xích lô chở mẹ từ bên kia đường tách sang. Thoạt tiên đập vào mắt tôi là bó hoa huệ đỏ, mẹ đang ôm trong lòng. Tôi toan dỡ bó hoa để rước mẹ xuống xe, nhưng mẹ không trao, bảo: “Mặc mẹ”. Rồi mẹ tự xuống xe một cách gọn nhẹ, vừa đứng yên là lo trả tiền xe. Tôi hớt mẹ làm động tác này. Coi lại không phải anh xích lô hồi sáng. Mẹ đọc được trong mắt tôi, nói ngay:

– Cuối đường Minh Phụng là đụng Bình Thới, mẹ trả tiền xích lô rồi quay lại đi bộ. Cho đến hết đường Minh Phụng, giáp cầu Bình Tiên, mẹ kêu xích lô về, cho nên…

Lên đến nhà, tôi ái ngại nhìn mặt mẹ đỏ bừng, mệt nhọc. Trông lại bó hoa huệ đỏ thì có những cánh héo úa. Mẹ đem bó hoa đặt ở góc bàn thờ má tôi. Quyên trao mẹ ly trà đường nóng, rồi nhanh nhảu lấy cái bình lục giác, đổ nước, cắm hoa vào. Nghe tôi thuật: mẹ đã ôm bó hoa này đi bộ suốt trên đường Minh Phụng, Quyên chỉ biết kêu trời! Ôi! Chặng đường hơn 2.000m: xe cộ, cát bụi, nắng nôi…! Cánh hoa huệ đỏ héo kia hẳn là đẫm mồ hôi và nước mắt mẹ vọng tưởng anh linh con trai của mẹ!

Nhìn qua sự bày biện, mẹ Du bấy giờ mới rưng rưng xúc động. Mẹ rút nén nhang cắm sẵn nơi bát hương cúng Tấn, đốt lên, đến trước bàn thờ má tôi, mẹ khấn:

– Cảm ơn bà má miền Nam, đã có lần chăm sóc Tấn, đứa con xa của mẹ miền Bắc; cảm ơn con dâu hiền của má, đã chí tình với đồng đội.

Rồi sau khi thành kính lễ bái, mẹ thắp nén nhang khác cho Tấn, với giọng ngậm ngùi nói cùng vong linh con:

– Tấn ơi! Con dù có mồ mả hay không, con vẫn trong lòng của mẹ. Hôm nay lòng mẹ ôm hoa làm cuộc viếng mồ con bằng cách đi dài theo bước đường con từng chiến đấu hy sinh. Thế mẹ cũng đôi chút hả lòng!

Thắp nhang cho con xong, nhìn lại thấy chúng tôi khóc, mẹ càng cố làm tỉnh. Phong độ tĩnh lặng của mẹ đòi hỏi nghị lực biết dường nào.

Thanh Giang

thanh giang

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Phim

Quảng bá phim đặt hàng: Hết thời “hữu xạ tự nhiên hương”

Tư duy bao cấp, xem nhẹ quảng bá, thậm chí chỉ cần làm cho có từng ăn sâu vào không ít đơn vị sản xuất phim nhà nước. Tuy nhiên, trong cuộc cạnh tranh hiện nay, đặc biệt với sự phát triển của khoa học - công nghệ, bỏ qua quảng bá là tự kéo mình tụt hậu.

Âm nhạc

Phiên bản remix của “Peaches” có gì đặc sắc?

Khi ca khúc “bom tấn” Peaches còn chưa kịp hạ nhiệt, Justin Bieber đã tiếp tục “đe dọa” các bảng xếp hạng bằng việc tung ra một phiên bản remix. Không còn có sự góp mặt của Daniel Caesar và GIVEON, chàng ca sĩ lần này đã bắt tay với những cái tên máu mặt trong làng nhạc thế giới.

Sân khấu

Sách và cuộc sống

Những đầu sách hữu ích nhân Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam

Nhân ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam 21-6-2021, nhiều đơn vị đã giới thiệu đến độc giả nhiều ấn phẩm hữu ích, được xem là tài liệu quý dành cho những người làm trong ngành nghề báo chí, truyền thông cũng như rất phù hợp với các sinh viên đang theo học các ngành báo chí, truyền thông.

Sáng tác

Vợ chồng già

Hai tối nay, không nghe bố đòi uống rượu, bàn ăn đủ người là bố bưng bát lặng lẽ ăn, ăn xong đặt đũa xuống là bố về phòng sớm, chỉ dặn: Linh lát chở con về đi cẩn thận, đầu hẻm mới có cái ổ gà. Lúc chị ghé mắt nhìn thì nghe tiếng tivi nho nhỏ, bố ngồi bó gối trên giường đã mắc mùng. Mẹ bĩu môi, kệ ông ấy đi! Lại giở chứng giở quẻ gì đấy mà!

Mỹ thuật

Triển lãm tranh của danh họa Mai Trung Thứ tại Pháp

Theo thông tin từ website và fanpage Bảo tàng Cernuschi, từ ngày 16-6 đến ngày 24-10, bảo tàng này hợp tác cùng Bảo tàng Ursuline (Mâcon, Pháp) tổ chức triển lãm tranh của danh họa Mai Trung Thứ. Triển lãm diễn ra tại Bảo tàng Ursuline, có sự tham gia và hỗ trợ của bà Mai Lan Phương, con gái của danh họa Mai Trung Thứ.