Hãng Tân Hoa cho biết trong năm 2009 Trung Quốc sẽ chi 21 tỷ nhân dân tệ (tương đương với 3 tỷ USD) cho đề án nắn dòng để các con sông lớn từ miền Nam chảy lên miền Bắc đang bị khô hạn thiếu nước. Để giải quyết vấn đề cung cấp nước, Trung Quốc đưa ra đề án xây dựng hệ thống kênh Đông, kênh Trung tâm và kênh Tây. Theo các kênh này, một phần nước từ các con sông lớn như Trường Giang, Hoàng Hà, Hoài Hà... sẽ được đưa lên phương Bắc.
Toàn bộ công trình dự tính sẽ hoàn thành trong khoảng 50 - 60 năm. Việc xây dựng hệ thống kênh Bắc đã bắt đầu từ năm 2002, 1 năm sau đó đã khởi công xây dựng kênh Trung tâm. Chính phủ Trung Quốc tuyên bố việc thực hiện đề án này sẽ giảm thiểu tình trạng căng thẳng trong vấn đề cung cấp nước cho các khu vực phương Bắc, nơi mà các chuyên gia cho rằng đến khoảng năm 2030 vấn đề thiếu nước sẽ lên tới mức khủng hoảng, cùng với đà tăng dân số.
Công nhân Trung Quốc thi công ngăn dòng tại nhà máy thủy điện Tiểu Loan ở đầu nguồn sông Mekong.
Việc các công trình xây đập thủy điện, ngăn dòng, chuyển hướng các con sông ở Trung Quốc được dư luận các nước láng giềng quan tâm và có nhiều phản ứng.
Các nước ở khu vực hạ lưu sông Mekong như Myanmar, Thái Lan, Lào, Campuchia và Việt Nam từng tổ chức nhiều hội nghị lên tiếng cảnh báo việc Trung Quốc xây dựng kênh Tây.
Theo Ủy ban sông Mekong, dân số khu vực này theo dự kiến sẽ tăng lên tới 90 triệu vào năm 2025. Sông Mekong là mạch sống, là nguồn cung cấp lương thực và nước để canh tác. Các nước Đông Nam Á lo ngại rằng sông Mekong sẽ bị ảnh hưởng bởi kế hoạch này vì nó sẽ gây ra những biến đổi về khí hậu, hệ thực vật, động vật khôn lường như làm hạ mực nước sông, làm tuyệt chủng loài cá linh nổi tiếng... làm tăng nguy cơ thiếu lương thực do tình trạng thoái hóa môi sinh.
Giới truyền thông Thái Lan cũng đề cập đến những vùng khô cạn tại khúc sông Mekong phân chia biên giới giữa Thái Lan với nước Lào. Báo chí Thái Lan cho hay là tại một vài điểm, mực nước đã xuống tới mức thấp nhất tính từ 20 năm qua, có chỗ chỉ lên tới 2,6m, so với mực nước thông thường vào mùa khô là từ 4 - 5m.
Mạng lưới quốc tế sông ngòi Đông Nam Á, gọi tắt là SEARIN, một tổ chức bảo vệ môi sinh, đã góp tiếng với một số cư dân vùng hạ lưu sông Mekong, quy lỗi cho các đập thủy điện mà Trung Quốc xây ở thượng nguồn là nguyên do gây ra tình trạng này. Tại một buổi hội thảo dành cho Hội Nhà báo môi sinh Thái Lan, một ngư phủ từ huyện Chiang Khong, ông Jeerasak Intayos, nói rằng các ngư phủ Thái đã nhận xét thấy số lượng cá sông Mekong bắt đầu giảm sút sau khi Trung Quốc xây dựng các đập thủy điện Manwan, Tiểu Loan và vì thế lợi tức của ngư phủ vùng Chiang Rai trước kia trung bình vào khoảng 40.000 baht/năm, bây giờ chỉ còn 10.000 baht/năm, bởi vì nguồn cá ở sông Mekong đã bắt đầu cạn kiệt.
Trong lúc này, Đài Tiếng nói nước Nga (VoR) cho biết, trước đây Nga cũng từng đưa ra đề án nắn dòng các con sông Siberia và đã bị các nhà bảo vệ môi trường cực lực phản đối. Mục đích chính của đề án đó là đưa nước các con sông Siberia chảy vào các khu vực thiếu nước ngọt hoặc để tưới tiêu cho các nước Kazakhstan và Uzbekistan. Theo đánh giá một số nhà phân tích, đề án nắn dòng các con sông, bất kể ở Trung Quốc hay ở Siberia, đều là những kế hoạch mạo hiểm, chưa nói đến chi phí thực hiện khổng lồ.
(Theo THX, Đài Tiếng nói nước Nga, Bangkok Post)
PHƯƠNG AN
