Những bài viết nhỏ viết về những thành tựu lớn

Cuộc thi viết phóng sự, ký sự Báo Sài Gòn Giải Phóng năm 2005 thật có ý nghĩa, sau 30 năm giải phóng, một chặng đường vừa đủ để ghi nhận những thành tựu, biểu dương những công lao trong sự nghiệp giải phóng dân tộc, xây dựng và đổi mới, tìm tòi sáng tạo đưa đất nước tiến tới giàu mạnh, công bằng văn minh.

Chỉ trong thời gian ngắn đã có nhiều bài dự thi từ khắp nơi gửi về, những bài ngắn giản dị chân thật miêu tả những công việc thầm lặng, những con người tìm tòi khai phá, công lao chiến tích của cả một thời, những chuyện bình thường nhưng có ý nghĩa thật lớn lao, làm nền tảng cho mọi công cuộc xây dựng đất nước.

Bài được giải cao lần này viết về Nguyễn Thành Trung, người viết là một đồng đội cũng trong ngành không quân - nhà văn Lê Thành Chơn. Chuyện về người anh hùng lỗi lạc Nguyễn Thành Trung ai cũng biết, ngày 30-4 năm nào cũng được nhắc đến, tưởng như không còn gì để nói nữa. Thế nhưng như mọi người anh hùng khác, đối với những phẩm chất lớn những công trạng lớn bao giờ cũng có những sự kiện mới tình tiết mới được phát hiện thêm.

Bài viết “Phút cô đơn và phẩm chất của người anh hùng” của Lê Thành Chơn có nhiều tình tiết mới lạ thú vị. Một lần nữa, nhân 30 năm thống nhất đất nước, ta lại tuyên dương Anh hùng Nguyễn Thành Trung, thấy anh có thêm những phẩm chất mới đáng tự hào.

Cùng đồng giải cao lần này là bài viết nói về một nhân vật hơi đặc biệt: đó là một nhà văn - nhà văn lão thành Sao Mai. Người viết cũng là một đồng nghiệp, nhà văn Hoàng Minh Tường. Và điều đặc biệt nữa là bài viết không nói lên công việc sáng tạo nghệ thuật, mà là nói về việc làm kinh tế, nhà văn làm kinh tế, làm nương phá rẫy đóng bè vượt thác.

Có một thời tên nhà văn Sao Mai ít thấy xuất hiện trên văn đàn, nhưng tên công dân Tân Khải Minh nổi như cồn trên các trang báo như một điển hình làm ăn giỏi. Đó là những năm tháng khó khăn thời chiến tranh, nhưng cũng chính trên nền tảng lao động cần cù ấy, có thực mới vực được đạo, nhà văn Sao Mai đã viết được 10 tác phẩm, nêu một tấm gương thật đáng khâm phục cả về lao động trí óc lẫn lao động chân tay.

Ba mươi năm sau giải phóng, cuộc sống đi lên, không ít người có được nhà cao cửa rộng, nhưng cũng có những người âm thầm lặng lẽ lui về rừng lo việc tìm mộ đồng đội mình, với lý do thật đơn giản: “Tui từng chiến đấu trên chiến trường ấy nhiều năm, thông thạo địa hình, biết được tiếng Khmer, thuận lợi hơn anh em khác”.

Đó là chuyện của đại tá Huỳnh Trí, Chủ nhiệm Chính trị Tỉnh đội An Giang, qua bài viết của Nguyễn Anh Đường, xin nghỉ hưu sớm để trở lại chiến trường xưa tìm hài cốt đồng đội. Một tấm gương xả thân khiến ta xúc động đến nao lòng.

Đồng bằng sông Cửu Long, vựa lúa của miền Nam, vùng đất của cây thơm trái ngọt, thủy hải sản đa dạng phong phú. Nhưng đất vẫn là đất chết, sông biển vẫn là sông biển chết nếu không tìm tòi những cách nuôi trồng mới tiếp tục cải tạo bồi dưỡng thiên nhiên.

Hai bài viết của Huỳnh Phước Lợi và Vũ Thống Nhất nói về việc tạo giống cây sầu riêng và cho cá ba sa đẻ là những việc làm thật đáng tôn vinh, cho người làm và cho cả người viết. Nhờ các bài viết này, chúng ta càng biết rõ hơn, càng thêm yêu những nông dân cần cù thầm lặng hằng ngày nuôi sống chúng ta. Cũng như thế với chuyện về cây mít của nhà văn Lê Điệp.

Không có gì đáng nói nhiều, chỉ là chuyện chế biến sản vật bình thường thành món hàng xuất khẩu. Nhưng cũng chính vì chuyện đơn giản bình thường ấy, nếu ta áp dụng với nhiều cây trái khác, trong xứ sở nhiệt đới nhiều cây trái như ở nước ta, đó sẽ là một bước đi đáng trân trọng đem lại lợi nhuận khổng lồ cho dân giàu nước mạnh.

Đề tài khai hoang giữ đất cũng tập trung nhiều ở cuộc thi. Bài viết của Lê Phú Khải nói về việc chinh phục Đồng Tháp Mười, bài viết của Lê Bình nói về việc chinh phục Đồng Năn ở huyện Long Phú tỉnh Sóc Trăng, bài viết của Khánh Bình nói về khai hoang vùng đất mặn sình lầy ở Long Thành - những vùng đất ngàn đời hoang hóa chỉ có bàn tay con người với ý chí sắt đá, trong một cơ chế thoáng mới làm cho nó hồi sinh trở thành đồng xanh vườn tược cây lành trái ngọt. Sự tập trung về đề tài này nói lên thành tựu to lớn của đất nước sau chiến tranh.

Có hai bài viết không thể không nhắc tới, đó là bài “Cây cầu nhỏ, con sông nhỏ” của Phạm Ngọc Cảnh và bài “Về với sông nước Cà Mau” của Tô Đức Chiêu. Ba mươi năm giải phóng người lính già Phạm Ngọc Cảnh bỗng nhớ lại dòng sông cây cầu, “chứng nhân của một thời”, đó là cây cầu trên dòng sông Bến Hải. Anh lặn lội về đó nhìn ngắm, suy nghĩ… Đây không chỉ là một bài ký sự, đây còn là một tấm lòng, hồi ức của cả một thời.

Cũng như thế với bài viết của Tô Đức Chiêu - một người ở miền Bắc xa xôi một hôm bỗng dẫn cả vợ con về tận mũi Cà Mau, để biết “thế nào là chiều dài của đất nước”. Chuyện tuy nhỏ nhưng nói lên niềm vui sướng lớn lao, đất nước được giải phóng nối liền hai bờ Nam Bắc.

Thật khó cho ban giám khảo chúng tôi trong việc xếp hạng các bài viết, mỗi chuyện mỗi vẻ, đề tài đa dạng phong phú, chuyện xưa chuyện nay, từ người cán bộ già lặn lội trên nước bạn đi tìm hài cốt đồng đội, tới anh kỹ sư trẻ miệt mài nghiên cứu cách khai hoang vùng đất ngàn đời chua mặn Đồng Tháp Mười.

Cuộc thi đã khép lại, chỉ là một chặng nhỏ, với số lượng bài viết hạn hẹp so với thành tựu to lớn của đất nước, nhưng cũng thể hiện được phần nào trong bức tranh toàn cảnh ấy. Phong phú đa dạng về đề tài và chủ đề, chân thật giản dị trong cách miêu tả nhân vật sự kiện, người viết và người được miêu tả chan hòa làm một, đó là mặt mạnh của cuộc thi viết này.

Chấm dứt một cuộc thi cũng là bắt đầu cho nhiều cuộc thi khác, công việc của người viết vẫn tiếp tục. Xu hướng của bạn đọc ngày càng ưa chuộng những chuyện người thật việc thật, đó là một ưu thế rất lớn cho thể loại phóng sự, ký sự.

Năm 2006 một sự kiện chính trị quan trọng của đất nước sẽ diễn ra: Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ 10 - một đại hội mà người dân kỳ vọng sẽ có những quyết sách mới đưa nước ta lên một tầm cao mới - thời kỳ phát triển, hội nhập. Và đây đó trong đời sống thầm lặng diễn ra hiện nay, nhiều người, nhiều thế hệ, nhiều tầng lớp… cũng đang lặng lẽ cống hiến sức mình cho đất nước phồn vinh, tương lai tươi sáng.

Nên chăng báo SGGP tiếp tục tổ chức cuộc thi phóng sự - ký sự với chủ đề mới: bản lĩnh, trí tuệ Việt Nam trong phát triển, hội nhập… để ghi nhận những cống hiến và thành quả đó. Là “thư ký của thời đại” những người cầm bút chắc chắn sẽ hưởng ứng mạnh mẽ.

Riêng với tư cách cá nhân, tôi sẽ tác động các hội viên của Hội Nhà văn TPHCM và Hội Nhà văn Việt Nam yểm trợ tích cực một hoạt động nghiệp vụ rất có ý nghĩa của Báo SGGP. Chúng ta hoàn toàn tin tưởng sẽ được đọc những bài viết hay hơn, đa dạng phong phú hơn trên báo Sài Gòn Giải Phóng, bởi một lẽ rất đơn giản: Những tấm gương tiêu biểu, những phẩm chất anh hùng vẫn không thiếu, nếu không nói ngày càng nhiều hơn, rộng khắp hơn… 

LÊ VĂN THẢO
(Phó Chủ tịch Hội Nhà văn VN, Tổng Thư ký Hội Nhà văn TPHCM, Đồng Chủ tịch Ban Giám khảo)