Ieng Sary tại phiên tòa ngày 30-6
Từ ngày 30-6-2008, tại Phnôm Pênh (Campuchia), bắt đầu diễn ra phiên tòa đặc biệt xét xử cựu thủ lĩnh Khmer đỏ Ieng Sary với tội danh phạm tội ác chiến tranh và tội ác chống loài người. Dưới đây là phác họa chân dung cựu thủ lĩnh Khmer đỏ.
Một kẻ gian xảo
Ieng Sary sinh năm 1925 ở miền Nam Việt Nam, có tên tiếng Việt là Kim Trang. Sinh ra trong một gia đình có địa vị, Ieng Sary sớm được gửi tới trường trung học uy tín Sisowath ở Phnôm Pênh để học tập.
Nhờ vốn “kiến thức sách vở” của mình, Ieng Sary nhanh chóng nổi tiếng. Ngay từ năm 1946, Ieng Sary đã lãnh đạo một nhóm sinh viên có tên gọi “Giải phóng Campuchia khỏi thực dân Pháp”. Sau đó, Ieng Sary nhận được học bổng, tới Paris học tại Trường Trung học Condorcet và Viện Nghiên cứu chính trị nhưng bỏ giữa chừng để dành “thân xác và linh hồn” cho sự nghiệp cách mạng.
Ieng Sary gia nhập Đảng Cộng sản Pháp năm 1951. Tại Paris, Ieng Sary tiếp tục trở thành thủ lĩnh của nhóm các sinh viên Khmer theo chủ nghĩa Mác. Trở về Campuchia năm 1957, Ieng Sary trở thành giáo viên Lịch sử và gia nhập Đảng Cộng sản Campuchia. Bước ngoặt trong cuộc đời chính trị của Ieng Sary bắt đầu năm 1963, khi y gia nhập phong trào Khmer đỏ.
Ngày 17-4-1975, khi Phnôm Pênh rơi vào tay của lực lượng áo bà ba đen, Ieng Sary là một trong 6 thành viên của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Campuchia, cơ quan tối cao của chế độ Khmer đỏ.
Theo Giáo sư David Chandler (Viện Đại học Monash, Melbourne, Australia), những người đã từng gặp Ieng Sary, đặc biệt là trong thời gian ông ta cầm quyền, “đều mô tả ông ta là kẻ ngạo nghễ, khó gặp mặt, luôn cảnh giác và không bao giờ thân thiện. Giám đốc Trung tâm Lưu trữ Campuchia Youk Chhang cũng không ngần ngại mô tả Ieng Sary là một kẻ gian xảo.
Nhà sử học Philip Short cũng đồng ý rằng Ieng Sary là kẻ “xảo trá nhiều hơn là thông minh”. Không những thế, Ieng Sary còn áp dụng chính sách gia đình trị : “Ông ta tự động điều con cháu của mình vào những vị trí cao, cho dù chúng không có đủ năng lực để làm”.
Ieng Sary và các cuộc thanh trừng
Ieng Sary tin rằng có nhiều kẻ thù đang ẩn náu bên trong Campuchia và trong nội bộ đảng. Vì thế, các cuộc thanh trừng đã diễn ra trong bộ ngoại giao, nơi tập trung nhiều nhà trí thức mà chính Ieng Sary đã kêu gọi trở về từ nước ngoài giúp tái thiết đất nước.
Khi đó, bộ ngoại giao được ví là “phòng chờ của địa ngục”. Bộ này còn có một mạng lưới các trại giáo dưỡng ở Phnôm Pênh và tỉnh lẻ, đặc biệt là trại Boeung Trabek ở ngoại ô phía Nam thủ đô. Trong các buổi họp, Ieng Sary kêu gọi những người tham dự tố cáo những “kẻ phản bội”, thậm chí ông ta không quên đến chứng kiến các vụ xử trảm.
Cuối năm 1977, khi LHQ mở cuộc điều tra về tình trạng thiếu nhân quyền ở Campuchia. Với tư cách là thành viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Campuchia, Ieng Sary nắm rõ mọi chuyện, thậm chí ông ta chính là kẻ đưa ra sáng kiến để chế độ Khmer đỏ thực hiện. Ieng Sary đủ tinh quái để tìm cách bác bỏ các cáo buộc đối với ông ta mà không biết xấu hổ.
Trong quyết định tạm giam của Tòa án xét xử Khmer đỏ (ECCC) ngày 14-11-2007 có viết rằng Ieng Sary đã “phản đối những cáo buộc đối với ông ta” và rằng ông ta muốn “biết sự thật về một thời kỳ đen tối trong lịch sử của chúng ta” bởi vì ông ta nói rằng ông ta không biết thời kỳ đó là khi nào…
Một cuộc sống “phản cách mạng”
Ieng Sary không bao giờ phó mặc may rủi. Đầu tháng 1-1979, khi quân tình nguyện Việt Nam sang Campuchia, Ieng Sary đã đáp một chuyến tàu hỏa đặc biệt để sang Thái Lan. Ngày 19-8-1979, Ieng Sary bị tòa án cách mạng Phnôm Pênh kết án tử hình vắng mặt vì tội ác diệt chủng. Tuy nhiên, khi đó việc kết án này không được cộng đồng quốc tế thừa nhận vì nó “không phù hợp với các chuẩn mực công lý quốc tế”. Nhờ đó, Ieng Sary tiếp tục giữ nhiều chức trách quan trọng cho tới cuối năm 1981 - thời điểm ông ta bắt đầu bị gạt ra khỏi các quyết sách quan trọng.
Tháng 8-1996, Ieng Sary ký một thỏa thuận riêng với đồng Thủ tướng Hun Sen và thay đổi quan điểm. Với hành động này, Ieng Sary không chỉ nhận được lệnh ân xá của quốc vương ngày 14-12-1996 nhân danh sự “hòa giải dân tộc” mà còn được quyền quản lý thành phố Pailin - một thành trì của Khmer đỏ, rất giàu có nhờ các mỏ ruby và rừng gỗ quý. Pailin sau này đã trở thành một khu vực “bán tự trị” dưới sự chỉ huy của Ieng Sary.
Giáo sư David Chandler cho rằng Ieng Sary là nhân vật cấp cao đầu tiên của Khmer đỏ quyết định ly khai. Ieng Sary đã đưa ra quyết định đó là “bởi vì ông ta là người thực dụng hơn Pol Pot, Nuon Chea và Khieu Samphan”; “Ông ta đã thấy được những lợi ích mà ông ta sẽ có nếu rút lui. Mà thực sự, Ieng Sary tiếp tục giàu có và sống một cuộc sống phản cách mạng”.
Những năm gần đây, Ieng Sary sống lặng lẽ với gia đình tại một biệt thự xa hoa trong lòng thủ đô Phnôm Pênh, thường xuyên tới Bangkok để chăm sóc sức khỏe. Dù thế, cả Ieng Sary và vợ vẫn khẳng định không có nhiều tiền để... trả công cho các luật sư! Mọi của cải của Ieng Sary đều do con cái ông ta mang tên. Vậy là tòa án ECCC đã buộc phải hỗ trợ khoản chi phí này.
QUANG HƯNG (theo Rue89)
Bài 2: Nhân chứng sống của nạn diệt chủng
