Mở rộng không gian phát triển hướng biển
Với vị trí cửa ngõ hướng ra Biển Đông, kết nối trực tiếp vùng kinh tế trọng điểm phía Nam và Đồng bằng sông Cửu Long, TPHCM có điều kiện thuận lợi để phát triển hệ sinh thái cảng biển, logistics và thương mại quốc tế quy mô lớn.
Một trong những lợi thế nổi bật của thành phố là nằm trên tuyến hàng hải quốc tế huyết mạch kết nối châu Á với châu Âu và châu Mỹ. Bao quanh hệ thống cảng biển là vùng hậu phương kinh tế rộng lớn, nơi tập trung các ngành công nghiệp xuất khẩu chủ lực và sản xuất nông, thủy sản quy mô lớn, tạo nguồn hàng dồi dào.
ẢNH: HOÀNG HÙNG
Hiện nay, cụm cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải đã khẳng định vai trò cửa ngõ hàng hải quốc tế của khu vực phía Nam. Theo quy hoạch phát triển, Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ được đầu tư để cùng với các bến cảng khu vực Cái Mép - Thị Vải hình thành cụm cảng trung chuyển quốc tế quy mô lớn, có tầm cỡ khu vực châu Á và quốc tế. Đây là định hướng quan trọng nhằm mở rộng không gian phát triển kinh tế biển, logistics và thương mại quốc tế của TPHCM và vùng Đông Nam bộ.
Cụ thể, theo Quyết định 148/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ được đầu tư trên diện tích khoảng 571ha, với tổng vốn đầu tư tối thiểu 50.000 tỷ đồng. Theo quy hoạch, cảng đủ khả năng tiếp nhận tàu container trọng tải đến 250.000 DWT, tương đương khoảng 24.000 TEU, thuộc nhóm tàu lớn nhất thế giới hiện nay.
Dự án được chia thành 7 giai đoạn, khai thác giai đoạn đầu từ năm 2027 và hoàn thành vào năm 2045. Khi đạt công suất thiết kế vào năm 2045, Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ có thể tạo nguồn thu từ 34.000-40.000 tỷ đồng mỗi năm và tạo ra hàng chục ngàn việc làm trong các lĩnh vực logistics, vận tải, thương mại và dịch vụ cảng biển.
Các chuyên gia đánh giá, ý nghĩa của dự án còn vượt ra ngoài lĩnh vực logistics vì Cần Giờ có đường bờ biển dài và sở hữu hệ sinh thái rừng ngập mặn được UNESCO công nhận là Khu dự trữ sinh quyển thế giới. Nếu được quy hoạch đồng bộ, khu vực này có thể phát triển thành đô thị sinh thái biển hiện đại, kết hợp giữa cảng biển, logistics, du lịch sinh thái, thương mại và kinh tế xanh.
Theo TS Huỳnh Phước Nghĩa, Giám đốc Trung tâm Kinh tế, luật và quản lý (Trường Đại học Kinh tế TPHCM), khu vực Đông Nam bộ hiện là trung tâm sản xuất và xuất nhập khẩu lớn nhất cả nước. Khi hoàn thiện hệ thống cảng trung chuyển quốc tế, hàng hóa xuất nhập khẩu sẽ được tối ưu hóa hành trình vận tải, góp phần giảm chi phí, tăng năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp và thu hút thêm dòng vốn đầu tư chất lượng cao.
Tuy nhiên, yếu tố quyết định vẫn là hạ tầng kết nối. Dù sở hữu lợi thế nằm trên tuyến hàng hải quốc tế nhưng TPHCM và vùng phụ cận hiện đối mặt với tình trạng quá tải về giao thông, hạn chế trong kết nối đường sắt và thiếu các dịch vụ logistics giá trị gia tăng. Theo ông Phạm Anh Tuấn, Tổng Giám đốc Portcoast, trong ngắn hạn cần ưu tiên hoàn thành các dự án hạ tầng chiến lược như đường cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu, Bến Lức - Long Thành, Vành đai 3 và Vành đai 4 để tăng kết nối cho TPHCM.
Cùng quan điểm, TSKH-KTS Ngô Viết Nam Sơn cho rằng, để phát huy vai trò của cụm cảng Cần Giờ - Cái Mép - Thị Vải trong chiến lược phát triển vùng, TPHCM cần đẩy nhanh đầu tư mạng lưới giao thông đa phương thức gồm đường bộ, đường sắt, đường thủy, metro và các trung tâm logistics hiện đại.
Chỉ khi hệ thống giao thông hoàn thiện, lợi thế cảng biển mới được chuyển hóa thành năng lực cạnh tranh thực sự. Khi đó, cụm cảng Cần Giờ - Cái Mép - Thị Vải mới có điều kiện phát triển thành cửa ngõ hàng hải quốc tế của khu vực phía Nam, kết nối với sân bay quốc tế Long Thành và hệ thống khu công nghiệp của Đông Nam bộ. Đây cũng là nền tảng để hình thành chuỗi đô thị biển hiện đại kéo dài từ Cần Giờ đến Vũng Tàu, Long Hải, Hồ Tràm và Phan Thiết.
Thiết lập hệ sinh thái logistics - tài chính - thương mại
Nếu cảng biển là nơi tập trung và luân chuyển hàng hóa thì tài chính là nguồn lực thúc đẩy nền kinh tế hiện đại. Một trong những điểm mới quan trọng trong định hướng phát triển của TPHCM theo Nghị quyết 09 là xây dựng mô hình tăng trưởng dựa trên sự liên kết giữa logistics, thương mại quốc tế và tài chính toàn cầu.
Định hướng này cũng có cơ sở để triển khai khi TPHCM đã có những bước đi quan trọng trong quá trình xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế. Ngày 21-12-2025, Chính phủ công bố thành lập Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TPHCM (VIFC-HCMC) và TP Đà Nẵng, theo mô hình “một trung tâm, hai điểm đến”. Trong đó, VIFC-HCMC được kỳ vọng trở thành đầu mối kết nối các dòng vốn quốc tế phục vụ phát triển kinh tế.
Theo PGS-TS Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành VIFC-HCMC, mục tiêu của trung tâm là thu hút dòng vốn toàn cầu, giảm sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng và mở rộng các kênh huy động vốn cho doanh nghiệp. Đến nay, VIFC-HCMC đã thu hút khoảng 19,1 tỷ USD vốn cam kết từ các nhà đầu tư và định chế tài chính quốc tế, đồng thời đặt mục tiêu chuyển hóa khoảng 10 tỷ USD vốn giải ngân thực tế vào nền kinh tế trong năm 2026.
Theo định hướng phát triển, VIFC-HCMC sẽ tập trung vào các lĩnh vực như công nghệ tài chính (fintech), tài sản số, token hóa tài sản, thanh toán xuyên biên giới và tài chính xanh nhằm tạo lợi thế cạnh tranh trong bối cảnh các trung tâm tài chính mới nổi ngày càng phát triển.
Thời gian qua, các văn bản được ban hành đã từng bước tạo cơ sở pháp lý để triển khai cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đối với các mô hình tài chính mới. Nghị quyết 09 tiếp tục mở rộng dư địa đổi mới thể chế, cho phép TPHCM chủ động xây dựng các chính sách phù hợp với yêu cầu phát triển. Theo nhiều chuyên gia, sandbox không chỉ hỗ trợ lĩnh vực tài chính mà còn có thể mở rộng sang logistics, công nghệ, thương mại điện tử và đổi mới sáng tạo, qua đó thu hút các tập đoàn công nghệ, doanh nghiệp fintech và nhà đầu tư quốc tế.
Song hành với Trung tâm Tài chính quốc tế là định hướng xây dựng Khu thương mại tự do Cái Mép Hạ. Đây được xem là mắt xích quan trọng giúp hoàn thiện hệ sinh thái phát triển của vùng kinh tế phía Nam. Theo TS Huỳnh Phước Nghĩa, khu thương mại tự do có thể trở thành “phòng thí nghiệm thể chế”, nơi áp dụng các chính sách vượt trội về thuế, hải quan, quản lý ngoại hối và thủ tục hành chính. Những cơ chế này sẽ tạo sức hút lớn đối với dòng vốn FDI chất lượng cao trong bối cảnh các tập đoàn quốc tế đang tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu.
Khi được kết nối trực tiếp với hệ thống cảng nước sâu, sân bay Long Thành và Trung tâm Tài chính quốc tế tại TPHCM, Khu thương mại tự do Cái Mép Hạ sẽ góp phần hình thành hệ sinh thái phát triển hoàn chỉnh. Hàng hóa được trung chuyển qua cảng biển, logistics hỗ trợ chuỗi cung ứng, còn trung tâm tài chính cung cấp các dịch vụ thanh toán quốc tế, bảo hiểm hàng hải, tài trợ thương mại và các sản phẩm tài chính chuyên biệt.
Mô hình liên kết cảng biển - thương mại - tài chính đã tạo nên sức cạnh tranh cho nhiều trung tâm kinh tế lớn trên thế giới. Thay vì phát triển riêng lẻ từng lĩnh vực, việc kết nối các cấu phần này sẽ tạo ra chuỗi giá trị lớn hơn và hiệu quả hơn.
Từ hệ thống Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ - Cái Mép - Thị Vải, Khu thương mại tự do Cái Mép Hạ đến Trung tâm Tài chính quốc tế VIFC-HCMC, một cấu trúc phát triển mới đang dần hình thành. Khi các mắt xích này được kết nối bằng hạ tầng hiện đại và thể chế đột phá, TPHCM sẽ không chỉ củng cố vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước mà còn từng bước khẳng định vị thế là trung tâm logistics, tài chính và thương mại quan trọng của khu vực châu Á.
