Bài 1: Cơ hội lớn để bứt phá

LTS: Thành phố Hồ Chí Minh (TPHCM) đang đứng trước một bước ngoặt mang tính lịch sử. Việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết Xây dựng và phát triển TPHCM trong kỷ nguyên mới (Nghị quyết 09-NQ/TW, ban hành ngày 19-5-2026) không chỉ khẳng định sứ mệnh đầu tàu kinh tế của cả nước, mà còn định hướng cho một khung pháp lý: Luật Đô thị đặc biệt cho TPHCM.

Thực tiễn chỉ rõ, những nút thắt mang tính cấu trúc và “chiếc áo” thể chế chật chội đã kìm hãm sức bật của TPHCM. Để hiện thực hóa khát vọng trở thành đô thị toàn cầu, ngang tầm thế giới vào năm 2075, Trung ương đã trao cho TPHCM “bảo kiếm” phân cấp, phân quyền triệt để, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) và các cực tăng trưởng mới mang tầm quốc tế.

Thể chế mở đường, năng lực thực thi tiếp bước. Báo SGGP khởi đăng loạt 4 bài: “TPHCM trong kỷ nguyên mới: Thể chế đột phá, hành động thực chất”, nhằm mổ xẻ trực diện các điểm nghẽn, phân tích những cỗ máy tăng trưởng lõi và khẳng định quyết tâm hành động của một đô thị đặc biệt.

Nghị quyết 09-NQ/TW của Bộ Chính trị ra đời từ khát vọng vươn lên và cả những bức bách của thực tiễn TPHCM. Lấy sự hài lòng, cuộc sống ấm no và hạnh phúc của nhân dân làm thước đo hiệu quả lãnh đạo, Nghị quyết 09-NQ/TW đã nhận được sự đồng thuận cao của các tầng lớp nhân dân, tạo động lực để TPHCM bứt phá, hiện thực hóa các mục tiêu chiến lược.

Khơi thông điểm nghẽn

Sau cơn mưa lớn vào buổi chiều đầu tháng 6, hàng loạt tuyến đường huyết mạch tại TPHCM rơi vào cảnh ngập nước, giao thông ùn ứ nghiêm trọng. Trên quốc lộ 13, hệ thống thoát nước xuống cấp khiến mặt đường bị ngập sâu, ô tô, xe máy chen chúc. Không chỉ những ngày mưa lớn, tuyến quốc lộ 13 (đoạn từ ngã tư Bình Phước đến cầu Bình Triệu) và đường Đinh Bộ Lĩnh, đường Xô Viết Nghệ Tĩnh (từ cầu Bình Triệu đến đường Điện Biên Phủ) thường xuyên bị ùn tắc giao thông trong giờ cao điểm sáng, chiều.

Ngập nước, kẹt xe là 2 trong 4 tồn tại của TPHCM đã được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chỉ rõ và yêu cầu khắc phục. Thành phố cũng đã tập trung, nỗ lực giải quyết, song nhiều dự án vẫn còn dang dở do vướng mắc về giải phóng mặt bằng và thủ tục đầu tư kéo dài, cho thấy áp lực phát triển của thành phố đang ngày càng lớn, trong khi “chiếc áo thể chế” hiện hành đã bộc lộ những giới hạn nhất định. Các chuyên gia nhận định, điểm nghẽn lớn nhất của TPHCM hiện nay không nằm ở nguồn lực hay khát vọng phát triển, mà nằm ở khả năng tự quyết và tính linh hoạt của bộ máy quản trị đô thị.

TS Đỗ Thanh Trung, giảng viên Khoa Luật Hành chính - Nhà nước (Trường Đại học Luật TPHCM), cho rằng, các vấn đề về hạ tầng, quy hoạch, tài chính đô thị, quản trị dân cư, đổi mới sáng tạo, cạnh tranh quốc tế và điều phối phát triển vùng đòi hỏi phải tổ chức chính quyền thành phố năng động, linh hoạt, hiệu quả hơn trong giai đoạn mới.

Theo Chủ tịch UBND TPHCM Nguyễn Văn Được, TPHCM luôn nhận được sự ủng hộ, chỉ đạo và quan tâm rất lớn từ Trung ương. Đặc biệt, những cơ chế đặc thù như Nghị quyết 98, Nghị quyết 260, Nghị quyết 188… đã tạo ra “bệ phóng” quan trọng để thành phố phát triển.

Tuy nhiên, do mang tính thí điểm và có thời hạn, các cơ chế này chưa tạo được nền tảng chính sách ổn định, lâu dài để cộng đồng doanh nghiệp yên tâm đầu tư và mở rộng hoạt động. Việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 09-NQ/TW mở ra cơ hội lớn để TPHCM bứt phá mạnh mẽ hơn, hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số và phát triển nhanh, bền vững.

Cùng với đó, Trung ương cho phép xây dựng Luật Đô thị đặc biệt. Chủ tịch UBND TPHCM nhận định, việc luật hóa các cơ chế, chính sách đặc thù sẽ tạo hành lang pháp lý ổn định, minh bạch và có tính dài hạn; qua đó tăng cường niềm tin, khuyến khích doanh nghiệp mở rộng đầu tư, đóng góp vào mục tiêu phát triển nhanh và bền vững của TPHCM cũng như cả nước.

Thước đo từ chất lượng sống của người dân

Nghị quyết 09-NQ/TW của Bộ Chính trị đặt mục tiêu, tầm nhìn dài hạn cho sự phát triển của TPHCM. Đặc biệt, hướng đến năm 2075, TPHCM là đô thị toàn cầu, thông minh, hiện đại, phát triển toàn diện, ngang tầm các đô thị phát triển trên thế giới, tăng trưởng xanh, bền vững, chất lượng cuộc sống cao, thích ứng tốt với biến đổi khí hậu. Nghị quyết cũng đã xác định rõ chỉ tiêu từng giai đoạn cụ thể. Trong đó, đến năm 2045, GRDP bình quân đầu người đạt tối thiểu 75.000USD; đến năm 2075, GRDP bình quân đầu người đạt tối thiểu 100.000USD…

Theo các chuyên gia, đằng sau những con số ấy là yêu cầu chuyển đổi toàn diện mô hình phát triển đô thị từ chiều rộng sang chiều sâu, dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế số và chất lượng quản trị. Quan trọng hơn, tăng trưởng phải đi liền với khả năng giải quyết các nhu cầu dân sinh thiết yếu, như giao thông thuận tiện hơn, môi trường sống tốt hơn, nhà ở xã hội nhiều hơn, dịch vụ công hiệu quả hơn.

Theo TS Trần Du Lịch, mục tiêu tăng trưởng 2 con số của TPHCM là khả thi nếu thành phố được trao đầy đủ quyền tự chủ về đầu tư, tài chính và quản trị đô thị. Điều quan trọng nhất không phải là “xin thêm cơ chế”, mà là xây dựng được một mô hình quản trị đủ năng động để huy động và phân bổ nguồn lực hiệu quả.

Nghị quyết 09-NQ/TW cũng đặt ra nhiệm vụ nâng cao năng lực quản lý, đánh giá cán bộ qua kết quả công việc, sử dụng hiệu quả đội ngũ cán bộ; xây dựng cơ chế tiền lương, thù lao, chế độ đãi ngộ người có tài năng phù hợp với điều kiện phát triển của thành phố. Ở góc nhìn khác, ông Đinh Hồng Kỳ, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TPHCM, cho rằng, đây là cơ hội để thiết kế mô hình quản trị mới cho một “siêu đô thị” có tính cạnh tranh toàn cầu. Khi đã có cơ chế phù hợp, điều quan trọng là phải chuyển hóa các cơ chế đó thành động lực phát triển và giá trị thực tiễn.

Từ góc nhìn của chính quyền cơ sở, doanh nghiệp và các chuyên gia, điểm gặp nhau lớn nhất chính là kỳ vọng về một bộ máy quản trị đô thị hiệu quả, năng động, dám hành động và lấy chất lượng sống của người dân làm đích đến cuối cùng. Khi “ý Đảng” gặp “lòng dân” ở khát vọng phát triển và yêu cầu đổi mới, đó cũng là thời điểm TPHCM có thêm động lực để bước vào giai đoạn phát triển mới, lớn hơn về quy mô kinh tế và chất lượng sống của người dân tốt hơn mỗi ngày.