Vì sao vẫn phải chờ?

Mọi công tác chuẩn bị thông quan điện tử (TQĐT) đã xong, nhưng các doanh nghiệp (DN) và Chi cục Hải quan điện tử TPHCM và Hải Phòng đều phải chờ.

• “Cánh cửa” đã mở...

Khi thực hiện TQĐT, DN sẽ khai báo thông tin hàng hóa xuất nhập khẩu đến cơ quan hải quan thông qua hệ thống mạng điện tử. Trung tâm dữ liệu thông tin Hải quan điện tử sẽ tiếp nhận và xử lý dữ liệu đó, sau đó cơ quan hải quan xử lý phân luồng hàng hóa và quyết định hình thức kiểm tra thông quan…

Hồ sơ hải quan điện tử được phân vào 3 luồng, tương ứng với các cấp độ thông quan: luồng xanh là miễn kiểm tra và thông quan ngay; luồng vàng là kiểm tra hồ sơ trước khi thông quan và luồng đỏ là kiểm tra hàng hóa trước khi thông quan. Sau khi nhận được thông tin phân luồng qua mạng điện tử, hải quan cửa khẩu thực hiện việc kiểm tra hàng hóa và giám sát…

Việc thực hiện TQĐT đồng nghĩa với “cánh cửa” hành chính gọn nhẹ cho DN khi khai quan xuất nhập khẩu đã được mở. DN đang háo hức chờ đợi, như tại Công ty cổ phần Điện máy TPHCM (Todimacx HCM JSC) đã đầu tư trên 30 triệu đồng gồm máy in, máy vi tính màn hình tinh thể lỏng và một đường truyền ADSL chỉ dùng cho riêng việc khai quan điện tử. Thế nhưng hiện những trang thiết bị đó vẫn chỉ để… chờ.

Theo ông Nguyễn Tiến Dũng, Phó Tổng giám đốc Todimacx HCM JSC, khi Thủ tướng có quyết định thí điểm TQĐT, chúng tôi nhìn nhận đây là một khâu đột phá trong cải cách hành chính, nâng cao tác phong làm việc của Hải quan, hướng đến một môi trường xuất nhập khẩu hiện đại hóa, minh bạch… nên chúng tôi luôn háo hức chờ đợi và đặt nhiều niềm tin vào đó. Còn với Công ty cổ phần Dược liệu Trung ương 2 (Phyto-phama), sự chờ đợi kèm theo những điều lo lắng vì hàng xuất nhập khẩu của công ty gồm nhiều chủng loại hàng hóa đặc thù không biết có gặp trở ngại khi khai quan điện tử hay không.

Lo là thế, nhưng ông Phan Thành Lây, Phó Tổng giám đốc kinh doanh - Giám đốc Phòng xuất nhập khẩu Công ty Phytophama vẫn đặt nhiều hy vọng: “Chúng tôi chỉ mất 15 phút so với một ngày làm thủ tục xuất nhập khẩu bình thường, nhân viên không phải chạy đôn chạy đáo lo thủ tục như trước và chúng tôi cũng chuẩn bị sẵn sàng cho tình huống nhận phải luồng đỏ khi thông quan…”. Tuy nhiên ông Phan Thành Lây lại tỏ ra ngập ngừng khi nói đến sự chậm trễ trong TQĐT, phía công ty chỉ biết chờ, còn chờ đến bao giờ và vì sao thì vẫn chưa thấy cơ quan liên quan giải thích. Đây cũng là tâm trạng chung của 34 DN tại TPHCM trong khi chờ đợi được TQĐT.

• ...nhưng chưa thể “vào”

TQĐT- cánh cửa gọn nhẹ, minh bạch đã được mở… nhưng DN chưa thể vào. Vì sao xảy ra sự chậm trễ này là một câu hỏi đặt ra. Để trả lời, xin điểm lại những nét cơ bản của tiến trình chuẩn bị TQĐT.

Vào tháng 7-2005, Tổng cục Hải quan cho biết mọi công tác chuẩn bị cho TQĐT ở Chi cục Hải quan điện tử TPHCM và Hải Phòng đã sẵn sàng, hiện chỉ chờ lệnh từ cơ quan cấp trên. Đây là đợt TQĐT thí điểm, nằm trong Dự thảo Quy trình thí điểm thủ tục hải quan điện tử được Tổng cục Hải quan xây dựng, đã lấy ý kiến các DN, các đơn vị liên quan và hoàn thiện trình Bộ Tài chính. Vào thời điểm này, Hải Phòng đang áp dụng phần mềm của FPT, còn TPHCM áp dụng phần mềm của một đơn vị khác.

Tại TPHCM, sau những bước khởi động đầu tiên, phần mềm của công ty này không thuyết phục được lãnh đạo Tổng cục Hải quan, nên phải cài đặt lại phần mềm của FPT tại Chi cục Hải quan điện tử TPHCM và các DN được phép khai quan điện tử. Khi đó, nhiều DN đã bối rối, nhưng không ai nói ra, vì có đến hai công ty đến cài đặt phần mềm, thiết lập hệ thống mạng… cùng một lúc.

Đến giữa tháng 8-2005, TQĐT vẫn chưa thực hiện được vì lý do Quyết định số 50 của Bộ Tài chính về việc “Ban hành quy trình thực hiện thí điểm thủ tục HQĐT đối với hàng hóa xuất nhập khẩu” chỉ có hiệu lực vào ngày 19-8, vì lý do này nên DN cũng cam lòng chờ đợi. Nay đã qua thời điểm 19-8 và chuẩn bị bước vào tháng 9 nhưng TQĐT vẫn chưa có động thái gì khác ngoài chuyện tiếp tục… đợi chờ. Ở Hải Phòng vẫn nằm ở tình trạng không khác gì so với TPHCM.

Trước các sự kiện trên, ông Đỗ Hữu Toàn, Phó Chi cục trưởng Chi cục Hải quan điện tử TPHCM giải thích, TQĐT vẫn phải chờ vì chúng tôi muốn hoàn thiện hơn quy trình, tức là cần nâng cấp phần mềm lắp đặt tại Chi cục Hải quan điện tử nhằm giải quyết tình huống một cách tốt hơn, đặc biệt với các tình huống của luồng đỏ. Bên cạnh đó, có những loại hàng hóa chưa có mã số như hóa chất, dược liệu… nên rất cần các bộ, ngành liên quan phối hợp để ghi mã số cho nó, có như vậy TQĐT mới phục vụ tốt hơn. Tuy chờ sự hoàn thiện của phần mềm từ phía FPT và phối hợp với các bộ, ngành nhưng ông Đỗ Hữu Toàn vẫn khẳng định: “Giữa tháng 9 này sẽ TQĐT”.

Hy vọng đây là lời hứa cuối cùng. Khi đó, TQĐT sẽ góp phần làm giảm chi phí cho DN, hạn chế tiêu cực và nâng cao hiệu quản lý của hải quan, tương thích với hải quan các nước trong khu vực và phù hợp với tiến trình hội nhập… như mong muốn của không ít DN. Bên cạnh đó, việc quản lý thông tin tập trung sẽ giúp hải quan chuyển từ kiểm tra, kiểm soát từng lô hàng sang quản lý toàn bộ thông tin về quá trình hoạt động xuất nhập khẩu của DN, tăng cường chống buôn lậu, gian lận thương mại, chống thất thu thuế cho nhà nước tốt hơn

BÁ TÂN