Vĩnh biệt Giáo sư Hà Văn Tấn - Người cuối cùng trong “tứ trụ” sử học Việt Nam đương đại

SGGP
Tối 27-11-2019, Giáo sư, Nhà giáo nhân dân Hà Văn Tấn, một trong “tứ trụ” sử học Việt Nam đương đại, đã trút hơi thở cuối cùng sau một thời gian dài lâm bệnh, hưởng thọ 83 tuổi. Dẫu biết sinh tử là quy luật của tạo hóa, song nhiều người vẫn không muốn tin thầy Hà Văn Tấn đã ra đi mãi mãi.

Giáo sư, NGND Hà Văn Tấn

Giáo sư, NGND Hà Văn Tấn

Nhà khoa học có bộ óc siêu việt

GS Hà Văn Tấn sinh năm 1937 tại xã Tiên Điền, huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh (cùng làng với đại thi hào Nguyễn Du) - một vùng đất, một dòng họ hiếu học và có truyền thống khoa bảng với nhiều danh nhân hiền tài. Khi còn nhỏ, ông sống và học tập ở quê hương, thừa hưởng truyền thống gia đình, dòng họ và mảnh đất văn hiến nơi ông sinh ra. Thi đỗ khoa Sử, ĐH Sư phạm, năm 1957, ở tuổi 20, GS Tấn đã tốt nghiệp đại học và ở lại trường làm cán bộ bộ môn Lịch sử cổ đại Việt Nam, ĐH Sư phạm, do GS Đào Duy Anh phụ trách.

GS Hà Văn Tấn là Chủ nhiệm Bộ môn Phương pháp luận sử học, Khoa Lịch sử (1982-2009); Viện trưởng Viện Khảo cổ học  thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Việt Nam (1988-2008). Với học trò và đồng nghiệp, ông là một con người “siêu việt”. Nhờ tự học ông đã thông thạo, sử dụng tốt chữ Hán, tiếng Pháp, tiếng Anh, tiếng Nga, tiếng Đức, tiếng Nhật. Ông học tiếng Đức qua sách tiếng Nga, tiếng Nhật qua sách tiếng Trung Quốc rồi còn tự tìm cách học tiếng Sanskrit (Phạn) - ngôn ngữ Ấn Độ cổ đại rất khó học. Với ông, ngoại ngữ chỉ là chìa khóa chứ không phải mục đích và quả vậy, ngoại ngữ đã giúp ông rất nhiều trên hành trình khoa học của mình.

Bên cạnh chuyên môn về lịch sử, GS Tấn còn là người am hiểu và xuất sắc ở nhiều lĩnh vực khác nhau như ngôn ngữ học, Hán Nôm, Phật học, triết học… “Giáo sư ra đi là sự mất mát rất lớn cho ngành lịch sử nói chung cũng như ngành khảo cổ học và một số ngành khoa học xã hội. GS Hà Văn Tấn để lại dấu ấn của mình trên các lĩnh vực ấy với những sản phẩm khoa học được đánh giá rất cao”, TS Nguyễn Gia Đối, quyền Việt trưởng Viện Khảo cổ học bày tỏ. 

Góp phần xây nền móng khảo cổ học Việt Nam

 Không có nhiều cơ hội được làm việc cũng như học hỏi, nhưng ấn tượng của TS Lâm Thị Mỹ Dung về GS Hà Văn Tấn rất đặc biệt: “Thầy Tấn là người chuyên sâu nghiên cứu khoa học, chỉ vì khoa học. Thầy luôn kêu gọi khảo cổ học phải thực sự khách quan, thật sự cập nhật… Thầy rất quan tâm tới sự kết nối liên ngành của khảo cổ học, các ngành, phương pháp khoa học tự nhiên như toán học, máy tính… đều được thầy đưa vào các chương trình giảng dạy”.

GS Hà Văn Tấn có hiểu biết rộng trên nhiều lĩnh vực nhưng khảo cổ là một trong những lĩnh vực thầy chuyên sâu nhất. Thầy tiếp cận rất kịp thời những học thuật nước ngoài, có mối quan hệ rộng với quốc tế, đặc biệt là Đông Nam Á. Nói đến khảo cổ học Việt Nam, bao giờ giới sử học cũng nhắc đến thầy Tấn - TS Dung chia sẻ.

Những người tâm huyết với khảo cổ học đều cảm nhận được sự hụt hẫng khi GS Hà Văn Tấn ốm sớm quá, khi đang ở độ chín của học thuật. Nhiều vấn đề về khảo cổ học thầy đặt ra cho đến ngày hôm nay vẫn chưa giải quyết được như câu chuyện Hoàng Thành - Thăng Long hay nghiên cứu văn hóa Phùng Nguyên. Đóng góp của thầy Tấn chưa có nhà khảo cổ học nào trong nước làm được, tức là nghiên cứu khảo cổ học một cách bài bản, nghiên cứu khảo cổ học theo đúng lĩnh vực chuyên sâu của ngành khảo cổ học… 

Giờ đây, GS Hà Văn Tấn, người cuối cùng của “tứ trụ” huyền thoại của lịch sử đương đại (GS Trần Quốc Vượng, GS Đinh Xuân Lâm, GS Hà Văn Tấn, GS Phan Huy Lê) đã ra đi. Song những cống hiến của ông trong lĩnh vực sử học, khảo cổ học, ngôn ngữ học… sẽ luôn sống mãi.

Trong cuộc đời gần 50 năm nghiên cứu gắn với giảng dạy, ông đã hướng dẫn 25 nghiên cứu sinh bảo vệ thành công luận án tiến sĩ, công bố 298 bài báo, tham luận, nghiên cứu khoa học trên các tạp chí trong và ngoài nước. GS Hà Văn Tấn còn là tác giả và đồng tác giả của hàng chục cuốn sách. Ông được Nhà nước phong tặng học hàm giáo sư (1980) và danh hiệu Nhà giáo nhân dân (1997). Năm 2001, ông được tặng giải thưởng Hồ Chí Minh đợt II về khoa học. 

Lễ viếng Giáo sư, NGND Hà Văn Tấn tổ chức từ 9 giờ 30 đến 11 giờ 30 ngày 2-12 tại Nhà tang lễ Quốc gia, số 5 Trần Thánh Tông, Hà Nội.

MAI AN

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Cờ đỏ sao vàng trên sân vận động Việt Trì (Phú Thọ). Ảnh: DŨNG PHƯƠNG

Có những ngày SEA Games

Trước khi SEA Games 31 diễn ra, cứ tưởng bà con trong Nam ít quan tâm đến đại hội thể thao tầm khu vực này, bởi năm nay các môn thể thao đều được tổ chức ở Hà Nội và các tỉnh phía Bắc. Nhưng không phải vậy, dù cách trở, người dân phương Nam vẫn dành tình cảm cho sự kiện này.

Phim

Âm nhạc

Chương trình nghệ thuật “Bác Hồ một tình yêu bao la” - tiếng hát được cất lên từ sâu thẳm con tim

Tối 18-5, chương trình nghệ thuật Bác Hồ một tình yêu bao la do Báo Văn Hóa, Bộ VH-TT-DL phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức đã mang đến cho khán giả thật nhiều cảm xúc. Dòng chảy âm nhạc ngọt ngào, với những ca khúc bất hủ một lần nữa được những nghệ sĩ, ca sĩ ở nhiều thế hệ cất lên từ sâu thẳm trái tim, mừng kỷ niệm 132 năm ngày sinh nhật Bác (19-5-1890 – 19-5- 2022).

Sân khấu

Sách và cuộc sống

Sáng tạo cùng bìa sách

“Để vẽ được một bìa sách cần trải qua nhiều bước, trong đó khâu quan trọng nhất chính là đọc, cảm nhận sách, sau đó trao đổi, tìm ý tưởng chung với tác giả hoặc biên tập viên. Đi qua 2 bước này, họa sĩ chỉ việc tập trung triển khai nó bằng đường nét và màu sắc”, họa sĩ trẻ Trần Quốc Anh nói về công việc thiết kế bìa sách mà mình theo đuổi 7 năm qua.

Sáng tác

Thương về đóa sen xứ Nghệ

Mỗi tháng năm về, tôi vẫn thường có cảm giác nhớ thật nhớ những đầm sen xứ Nghệ. Dầu rằng xứ Nghệ chẳng phải là vùng đất sen được nhắc nhiều đến, dù rằng những con đường ở thành phố nơi tôi ở mùa này vẫn đầy những xe đạp chở hoa sen và ra khỏi ngoại thành vẫn gặp những hồ sen bát ngát…

Mỹ thuật

Phòng trưng bày nghệ thuật kỹ thuật số kiểu mới

Trung tâm Trưng bày nghệ thuật kỹ thuật số tại London (Anh) vừa nâng cấp phiên bản mới cho show Van Gogh Alive, mang đến trải nghiệm mới lạ cho người xem về cuộc đời và những tác phẩm của Van Gogh.