Vĩnh biệt Giáo sư Hà Văn Tấn - Người cuối cùng trong “tứ trụ” sử học Việt Nam đương đại

SGGP
Tối 27-11-2019, Giáo sư, Nhà giáo nhân dân Hà Văn Tấn, một trong “tứ trụ” sử học Việt Nam đương đại, đã trút hơi thở cuối cùng sau một thời gian dài lâm bệnh, hưởng thọ 83 tuổi. Dẫu biết sinh tử là quy luật của tạo hóa, song nhiều người vẫn không muốn tin thầy Hà Văn Tấn đã ra đi mãi mãi.

Giáo sư, NGND Hà Văn Tấn

Giáo sư, NGND Hà Văn Tấn

Nhà khoa học có bộ óc siêu việt

GS Hà Văn Tấn sinh năm 1937 tại xã Tiên Điền, huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh (cùng làng với đại thi hào Nguyễn Du) - một vùng đất, một dòng họ hiếu học và có truyền thống khoa bảng với nhiều danh nhân hiền tài. Khi còn nhỏ, ông sống và học tập ở quê hương, thừa hưởng truyền thống gia đình, dòng họ và mảnh đất văn hiến nơi ông sinh ra. Thi đỗ khoa Sử, ĐH Sư phạm, năm 1957, ở tuổi 20, GS Tấn đã tốt nghiệp đại học và ở lại trường làm cán bộ bộ môn Lịch sử cổ đại Việt Nam, ĐH Sư phạm, do GS Đào Duy Anh phụ trách.

GS Hà Văn Tấn là Chủ nhiệm Bộ môn Phương pháp luận sử học, Khoa Lịch sử (1982-2009); Viện trưởng Viện Khảo cổ học  thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Việt Nam (1988-2008). Với học trò và đồng nghiệp, ông là một con người “siêu việt”. Nhờ tự học ông đã thông thạo, sử dụng tốt chữ Hán, tiếng Pháp, tiếng Anh, tiếng Nga, tiếng Đức, tiếng Nhật. Ông học tiếng Đức qua sách tiếng Nga, tiếng Nhật qua sách tiếng Trung Quốc rồi còn tự tìm cách học tiếng Sanskrit (Phạn) - ngôn ngữ Ấn Độ cổ đại rất khó học. Với ông, ngoại ngữ chỉ là chìa khóa chứ không phải mục đích và quả vậy, ngoại ngữ đã giúp ông rất nhiều trên hành trình khoa học của mình.

Bên cạnh chuyên môn về lịch sử, GS Tấn còn là người am hiểu và xuất sắc ở nhiều lĩnh vực khác nhau như ngôn ngữ học, Hán Nôm, Phật học, triết học… “Giáo sư ra đi là sự mất mát rất lớn cho ngành lịch sử nói chung cũng như ngành khảo cổ học và một số ngành khoa học xã hội. GS Hà Văn Tấn để lại dấu ấn của mình trên các lĩnh vực ấy với những sản phẩm khoa học được đánh giá rất cao”, TS Nguyễn Gia Đối, quyền Việt trưởng Viện Khảo cổ học bày tỏ. 

Góp phần xây nền móng khảo cổ học Việt Nam

 Không có nhiều cơ hội được làm việc cũng như học hỏi, nhưng ấn tượng của TS Lâm Thị Mỹ Dung về GS Hà Văn Tấn rất đặc biệt: “Thầy Tấn là người chuyên sâu nghiên cứu khoa học, chỉ vì khoa học. Thầy luôn kêu gọi khảo cổ học phải thực sự khách quan, thật sự cập nhật… Thầy rất quan tâm tới sự kết nối liên ngành của khảo cổ học, các ngành, phương pháp khoa học tự nhiên như toán học, máy tính… đều được thầy đưa vào các chương trình giảng dạy”.

GS Hà Văn Tấn có hiểu biết rộng trên nhiều lĩnh vực nhưng khảo cổ là một trong những lĩnh vực thầy chuyên sâu nhất. Thầy tiếp cận rất kịp thời những học thuật nước ngoài, có mối quan hệ rộng với quốc tế, đặc biệt là Đông Nam Á. Nói đến khảo cổ học Việt Nam, bao giờ giới sử học cũng nhắc đến thầy Tấn - TS Dung chia sẻ.

Những người tâm huyết với khảo cổ học đều cảm nhận được sự hụt hẫng khi GS Hà Văn Tấn ốm sớm quá, khi đang ở độ chín của học thuật. Nhiều vấn đề về khảo cổ học thầy đặt ra cho đến ngày hôm nay vẫn chưa giải quyết được như câu chuyện Hoàng Thành - Thăng Long hay nghiên cứu văn hóa Phùng Nguyên. Đóng góp của thầy Tấn chưa có nhà khảo cổ học nào trong nước làm được, tức là nghiên cứu khảo cổ học một cách bài bản, nghiên cứu khảo cổ học theo đúng lĩnh vực chuyên sâu của ngành khảo cổ học… 

Giờ đây, GS Hà Văn Tấn, người cuối cùng của “tứ trụ” huyền thoại của lịch sử đương đại (GS Trần Quốc Vượng, GS Đinh Xuân Lâm, GS Hà Văn Tấn, GS Phan Huy Lê) đã ra đi. Song những cống hiến của ông trong lĩnh vực sử học, khảo cổ học, ngôn ngữ học… sẽ luôn sống mãi.

Trong cuộc đời gần 50 năm nghiên cứu gắn với giảng dạy, ông đã hướng dẫn 25 nghiên cứu sinh bảo vệ thành công luận án tiến sĩ, công bố 298 bài báo, tham luận, nghiên cứu khoa học trên các tạp chí trong và ngoài nước. GS Hà Văn Tấn còn là tác giả và đồng tác giả của hàng chục cuốn sách. Ông được Nhà nước phong tặng học hàm giáo sư (1980) và danh hiệu Nhà giáo nhân dân (1997). Năm 2001, ông được tặng giải thưởng Hồ Chí Minh đợt II về khoa học. 

Lễ viếng Giáo sư, NGND Hà Văn Tấn tổ chức từ 9 giờ 30 đến 11 giờ 30 ngày 2-12 tại Nhà tang lễ Quốc gia, số 5 Trần Thánh Tông, Hà Nội.

MAI AN

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Phim

Sôi động phim rạp tháng 12

Cuộc đua của các bộ phim ra mắt trong tháng 12 khiến nhiều người làm nghề liên tưởng đến những ngày sôi động nhất của điện ảnh Việt hồi đầu năm 2019. Đây là những tác phẩm được mong chờ trước khi năm 2019 khép lại. 

Âm nhạc

Sân khấu

Nhạc kịch hài mùa Noel "Tuyết Sài Gòn"

Nhạc kịch hài Tuyết Sài Gòn (tác giả và đạo diễn: Nguyễn Khắc Duy) công diễn lần đầu tiên vào cuối năm 2014 đã thu hút sự quan tâm và yêu thích của đông đảo khán giả trẻ. Vở nhạc kịch hài này vừa được tái dựng trên sân khấu kịch Thế Giới Trẻ, quận 1, TPHCM. 

Sách và cuộc sống

Nhiều hội sách cũ được tổ chức, giá rẻ như cho

Song song với việc xuất bản những đầu sách mới, dịp cuối năm, nhiều đơn vị xuất bản trong nước đồng loạt tổ chức các hội sách cũ, đưa ra mức giá chiết khấu hấp dẫn. Đây cũng được xem là cơ hội mua sách với giá rẻ dành cho độc giả.

Sáng tác

Hàng xóm láng giềng

Đã nhiều năm trôi qua, tôi vẫn nhớ đến hàng rào cây cúc tần thời thơ ấu của mình. Ngày đó đất đai còn chưa bị chia năm, xẻ bảy để bán như bây giờ nên vườn nhà ai cũng rộng rãi và nhiều cây cối. Không có bất cứ bờ tường rào nào được xây lên. 

Mỹ thuật

Họa sĩ Hà Hùng Dũng: Vẽ như mình hít thở mỗi ngày

Nhắc đến họa sĩ Hà Hùng Dũng, người xem đặc biệt ấn tượng về đề tài phụ nữ và trẻ em đồng bào dân tộc thiểu số các tỉnh miền núi phía Bắc trong tranh của anh. Mỗi bức tranh là một gam màu riêng biệt, khó có thể nhầm lẫn.