Joris Ivens - một tấm lòng vì Việt Nam

SGGP
Vào tháng 11 của 50 năm trước, bộ phim Vĩ tuyến 17 - Chiến tranh nhân dân của nhà làm phim tài liệu nổi tiếng thế giới người Hà Lan Joris Ivens được công chiếu tại New York. 
 

Theo dư luận của báo chí thế giới lúc bấy giờ, bộ phim như một trái bom với đương lượng thuốc nổ cực mạnh đã làm rung chuyển nước Mỹ - một đối thủ của Việt Nam trong cuộc chiến tranh đang diễn ra. Cũng vào ngày tháng ấy, Joris Ivens tròn 70 tuổi…

Nhân dịp kỷ niệm này, Viện Phim Việt Nam và Viện Joris Ivens thế giới (ở Hà Nội) vừa tổ chức cuộc hội thảo quốc tế với chủ đề “Joris Ivens và cuộc chiến tranh Việt Nam - Nhìn lại lịch sử cho một tương lai tốt đẹp hơn”. Tham dự hội thảo có đông đảo giới làm phim Việt Nam cùng nhiều chuyên gia, nhà nghiên cứu Joris Ivens - “những Ivens học” có uy tín đến từ các nước.

Joris Ivens - một tấm lòng vì Việt Nam  ảnh 1 Đạo diễn Joris Ivens đang thực hiện một cảnh quay ở Vĩnh Linh năm 1967, 
bà Marceline Loridans (bên trái), bà Nguyễn Thị Xuân Phượng (đội mũ) 
và nhà quay phim Quang Tuấn
May mắn sao, hội thảo có sự tham gia của 2 thành viên đã trợ giúp đạo diễn Joris Ivens và vợ ông - bà Marceline Loridans, phụ trách âm thanh, thực hiện bộ phim Vĩ tuyến 17 - Chiến tranh nhân dân. Đó là nghệ sĩ Nguyễn Thị Xuân Phượng, sắp bước qua tuổi 90 và NSND - đạo diễn Bùi Đình Hạc, 84 tuổi - đều còn minh mẫn, khỏe mạnh.

Tham luận của 2 chứng nhân cao niên này đã gây ấn tượng mạnh tại hội thảo. 2 người kể lại, vào năm 1967, nhiều bom lắm đạn, thực ra ở Việt Nam chưa mấy ai biết tới tên tuổi và những bộ phim tài liệu của Joris Ivens. Chính Chủ tịch Hồ Chí Minh đã mời Joris Ivens sang Việt Nam và giới thiệu với giới truyền thông nước ta.

Bằng những bộ phim tài liệu của mình, Joris Ivens đã luôn luôn cổ xúy cho các cuộc cách mạng giải phóng dân tộc diễn ra giữa 2 cuộc chiến tranh thế giới thứ nhất và thứ hai. Cũng chính Bác Hồ đã mời cả 4 đơn vị làm phim lớn nhất miền Bắc vào thời điểm ấy là Hãng phim Truyện Việt Nam, Hãng phim Phóng sự - Tài liệu Trung ương, Xưởng phim Quân đội, Cơ sở làm phim của Bộ Giao thông Vận tải hỗ trợ, giúp đỡ ông, bà Joris Ivens thực hiện bộ phim dài tập về cuộc chiến đấu ở vùng tuyến lửa Vĩnh Linh.

Bà Phượng, ông Hạc còn nhớ rõ lời căn dặn chứng tỏ tầm nhìn xa của Bác: Khi bộ phim này được chiếu trên màn ảnh thế giới, nó sẽ có sức mạnh như đòn tấn công của một đạo quân. Vượt qua tuyến lửa khu 4 cũ, ông bà Joris Ivens - Marceline Loridans và đoàn làm phim đã bám trụ mảnh đất lửa Vĩnh Linh suốt 2 tháng ròng rã. Ngủ trong hầm kèo với những cơn rung lắc của bom pháo địch, ăn lương khô của bộ đội, bà Marceline Loridans đã bị thương ngay trên đường vào, ông Joris Ivens nhiều lần bị pháo đuổi, bom vùi.

Phương pháp ghi hình của nhà làm phim này, theo bà Phượng, ông Hạc, diễn tả theo lối nói nôm na của chúng ta là “quay chộp”. Tức là không dựng cảnh, không diễn mà người làm phim phải trực tiếp có mặt tại nơi chiến sự xảy ra; gặp gỡ, ghi hình ghi tiếng của những người đang đương đầu với bom đạn của đối phương.

Cách tạo hình ấy có tính chân thực, sự tin cậy và xúc động. Nhưng cũng chính yêu cầu này đòi hỏi người làm phim phải sẵn sàng chấp nhận nguy hiểm và cái chết, như bất cứ người lính, người dân nào trong cuộc. Chỉ với một lương tâm vì lẽ phải, vì sự trung thực và tấm lòng tha thiết yêu Việt Nam, ủng hộ Việt Nam trong một cuộc chiến tranh chính nghĩa có tiếng vang toàn cầu, ông bà Joris Ivens - Marceline Loridans mới hành động một cách quả cảm, anh hùng cho mỗi mét phim như vậy.

Tham luận của các “nhà Ivens học” đến từ Canada, Hà Lan, Australia, Mỹ, Indonesia, Trung Quốc, Nhật Bản... đã giúp giới làm phim và người yêu phim Việt Nam hiểu thêm tầm lớn lao của sự nghiệp và những giá trị toàn cầu trong những tác phẩm của Joris Ivens.

Người đạo diễn Hà Lan này đã từng cộng tác với các nhà làm tài liệu Xô Viết từ những năm 1920; đã quay những thước phim về công cuộc giải phóng đất nước của nước CHND Trung Hoa; đã có phim về cuộc đấu tranh giành độc lập của Indonesia thoát khỏi ách thống trị của thực dân Hà Lan. Tính chiến đấu và phong cách trữ tình luôn luôn thắm đượm trong từng bộ phim của ông.

Các “nhà Ivens học” cũng dành phần lớn bản tham luận của mình ca ngợi bản trường ca Vĩ tuyến 17 - Chiến tranh nhân dân và các bộ phim khác về Việt Nam của Joris Ivens. Các bạn đã cung cấp thêm cho giới truyền thông và các nhà làm phim nước ta biết, bộ phim Vĩ tuyến 17 - Chiến tranh nhân dân đã gây nên những đợt sóng dư luận xã hội, giúp người dân Mỹ và các nước phương Tây thấy rõ tính chất chính nghĩa của cuộc chiến tranh chống Mỹ cứu nước của nhân dân ta ra sao; góp phần rất lớn tạo ra sự ủng hộ, đồng tình của người Mỹ và bè bạn trên thế giới với công cuộc giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước mà nhân dân ta tiến hành.

Tiếp nối chương trình của cuộc hội thảo, các đại biểu quốc tế được Viện phim Việt Nam đưa đi thăm cầu Hiền Lương, sông Bến Hải, những xã thôn nơi ông bà Joris Ivens - Marceline Loridans đã tới ghi hình; gặp gỡ, trò chuyện với các nhân chứng đã từng là “nhân vật” của phim.

Đặc biệt, trong hội thảo tại Hà Nội lần này, Viện Joris Ivens thế giới còn thu thập được 2 phim tài liệu mới, minh chứng cho tấm lòng của nhà đạo diễn Hà Lan này dành cho Việt Nam.

Đó là những thước phim mà các tác giả của bộ phim Bác Hồ ở Pháp kể lại, họ có được những thước phim ghi cảnh Bác Hồ đọc Tuyên ngôn Độc lập ngày 2-9-1945 trên kỳ đài gỗ tại Quảng trường Ba Đình, cảnh người dân thủ đô sung sướng hò reo vào những giây phút đầu tiên khi nước Việt Nam Dân chủ Cộng Hòa ra đời. Những thước phim vô cùng quý giá đó là do chính Jorid Ivens tìm ra và mua lại của một người Pháp để tặng nhân dân ta.

Viện Joris Ivens thế giới còn có thêm tư liệu 2 chiếc máy quay phim xách  tay hiện đại đầu tiên mà Đài Truyền hình Việt Nam có được ngày mới khởi nghiệp, do Joris Ivens tặng lại sau một chuyến làm phim ở Việt Nam.

TÔ HOÀNG

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Đạo diễn Lê Văn Kiệt: Muốn làm phim cho khán giả Việt

Đạo diễn Lê Văn Kiệt: Muốn làm phim cho khán giả Việt

Từ Ngôi nhà trong hẻm đến Dịu dàng và bây giờ là Hai Phượng, Lê Văn Kiệt chưa bao giờ là cái tên đình đám của điện ảnh Việt, nhất là trong số các đạo diễn Việt kiều. Thế nhưng, nếu theo dõi con đường làm nghề của anh sẽ thấy những bước chuyển mình tích cực.   

Âm nhạc

Susan Boyle ra album mới

10 năm sau khi tham gia cuộc thi Britain’s Got Talent và giành giải á quân, ca sĩ Susan Boyle chuẩn bị ra album phòng thu mới mang tên TEN. 

Mỹ thuật

Nhà đấu giá nghệ thuật Chọn khởi động phiên “Tết”

Với mong muốn chắt chiu hơi thở Tết Việt từ hội họa, thổi hồn vào đời sống tinh thần của mỗi người, Nhà đấu giá nghệ thuật Chọn sẽ tổ chức phiên 20 giới thiệu các sáng tác mang đậm nét thăng hoa trong văn hóa truyền thống của dân tộc. 

Sân khấu

Hát bội chào xuân với Lễ khai hạ - Cầu an

Sáng 11-2, Ban quản lý Di tích lịch sử văn hóa Lăng Tả quân Lê Văn Duyệt đã tổ chức “Lễ khai hạ - Cầu an”. Đông đảo du khách thập phương đã đến viếng, dâng hương hoa và thưởng thức các nghi thức lễ cúng tế truyền thống.

Sách và cuộc sống

Ra mắt hai tuyển tập văn chương của nhiều thế hệ

Nhân kỷ niệm 30 năm ra đời, báo Nhân dân cuối tuần vừa giới thiệu đến bạn đọc hai tuyển tập văn chương gồm: 30 năm thơ và 30 năm truyện. Điều thú vị ở hai tuyển tập này chính là đã kết nối được cả quá khứ với hiện tại, thế hệ những nhà văn thời kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, rồi những người trẻ đang góp phần làm nên sắc diện của nền văn chương đương đại.

Sáng tác

Sức xuân

Hoa khép nhụy
lộc biếc chồi
Mưa xuân giăng lạnh
bồi hồi Nguyên tiêu
Bảy ba bâu trắng yếm điều
Em ngân
xao xuyến khúc chiều Hội Lim