Bài 3: Những người bạn lớn

Đến 21-9-2008, nhìn lại thời gian 35 năm qua tôi thấy rất vui và cảm động về những gì tôi đã chứng kiến trong quan hệ Việt Nam-Nhật Bản, đặc biệt từ 1988 đến 1992, một giai đoạn khá quan trọng trong quan hệ hai nước.

• Cầu nối từ hai phía

Về giai đoạn này, tôi muốn đặc biệt nhắc đến mấy người của cả hai phía, bằng tầm nhìn và tấm lòng của mình đã có cống hiến lớn nhằm đưa quan hệ Việt-Nhật vượt qua thời kỳ khó khăn cho đến khi nối lại viện trợ ODA năm 1991 và sau đó phát triển công cuộc hợp tác cho đến ngày nay.

Trước hết là cố Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh (thường gọi là anh Mười Cúc). Năm 1988, Nhật hoàng Hirohito, Nhật hoàng trị vì lâu nhất ở Nhật Bản, băng hà. Sự kiện Thiên hoàng Hirohito băng hà sau hơn 60 năm trị vì là sự kiện chính trị và tâm lý rất quan trọng đối với người Nhật. Chính phủ Nhật Bản đã mời tất cả các nước có quan hệ cử đại diện dự tang lễ. Khi Việt Nam được mời, trong nước đã thông báo là tôi được cử đại diện cho nước ta.

Tôi đã điện ngay về đề nghị nâng cấp đại diện nước ta tham dự nhưng tôi được biết trong nước có ý kiến khác nhau. Tôi điện trực tiếp cho anh Mười Cúc đề nghị trong nước nên cử ít nhất là cấp Phó Chủ tịch nước sang dự tang lễ. Anh Mười Cúc đồng ý và nhanh chóng quyết định cử anh Lê Quang Đạo, là Phó Chủ tịch Hội đồng Nhà nước. Tiếp theo là việc Nhật hoàng Akihito lên ngôi kế vị, nước ta đã cử Phó Chủ tịch Hội đồng Nhà nước Nguyễn Hữu Thọ sang dự. Hai cử chỉ này làm cho phía Nhật Bản hài lòng và rất cảm kích.

Sau hai sự việc trên, nhiều vị lãnh đạo cấp cao ở Nhật Bản đã tiếp tôi một cách nhiệt tình và nhờ đó tôi làm quen với ông Michio Watanabe, một trưởng phái quan trọng mà đảng Tự do dân chủ dự kiến đưa lên làm phó thủ tướng và chuẩn bị tiếp đó làm thủ tướng. Đây là người bạn lớn của ta mà tôi xin đề cập trong bài này. Từ đầu năm 1989, tôi bắt đầu có các cuộc gặp khá đều đặn với ông Michio Watanabe. Càng về sau ông càng tỏ ra thân với tôi và hầu như vấn đề nào tôi hỏi ông cũng chân thành trả lời cặn kẽ. Điều mà lâu nay ít ai biết là ông Michio Watanabe và tôi đều có ý tưởng giống nhau là đưa quan hệ Việt-Nhật tiến lên thành đối tác hàng đầu của nhau.

Người thứ hai về phía ta, tôi muốn nói là anh Phan Văn Khải. Từ khi còn ở trong nước qua tiếp xúc với anh Khải ở TPHCM cũng như qua một số anh chị em khác, tôi được biết anh Sáu Khải cũng suy nghĩ nhiều về hướng đi lên của nước ta. Do đó tôi rất mong anh Sáu Khải tham gia. Tháng 9-1989, anh Phan Văn Khải lúc đó là Chủ nhiệm Ủy ban Kế hoạch nhà nước đã sang Nhật gặp ông Michio Watanabe và ngày đáng ghi nhớ là ngày 6-9-1989, khi anh Khải, ông Watanabe và tôi đã có cuộc trao đổi về hợp tác và có sự nhất trí cao.

• Dấu ấn mang tên Michio Watanabe

Từ năm 1990, ông Michio Watanabe được cử làm Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Ngoại giao Nhật Bản và ông cho tôi biết một việc quan trọng mà ông tích cực xúc tiến là khôi phục ODA cho Việt Nam từ năm 1991, năm thứ nhất khoảng 500 triệu đô la Mỹ và trong mười năm tiếp sau đó cứ mỗi năm tăng lên cho đến năm thứ mười thì mỗi năm được một tỷ đô la Mỹ.

Hôm nay nhìn lại, chúng ta thấy từ năm 1991 cho đến nay, qua hơn 15 năm Nhật Bản đã duy trì và bổ sung viện trợ ODA cho ta đúng như ông Michio Watanabe đã nói. Tháng 9-1995 trong khi đang chuẩn bị nhận nhiệm vụ Thủ tướng Nhật Bản, ông Watanabe lâm bệnh nặng và qua đời. Nhìn lại, những thành quả mà quan hệ giữa Việt Nam-Nhật Bản đạt được ngày hôm nay có phần đóng góp đặc biệt của ông Michio Watanabe, người bạn lớn của Việt Nam ta.

Về phía ta, tôi rất vui mừng là trong giai đoạn đó anh Phan Văn Khải đã tranh thủ được sự nhất trí của lãnh đạo ta và suốt những năm làm thủ tướng, anh Sáu Khải đã dần dần phát triển quan hệ Việt Nam-Nhật Bản tiến lên vững chắc. Cho đến ngày anh Nguyễn Tấn Dũng, đương kim Thủ tướng cùng với cựu Thủ tướng Abe, trong chuyến thăm Nhật Bản cuối năm 2007 đã chính thức đưa quan hệ Việt Nam-Nhật Bản lên tầm đối tác chiến lược. Tôi rất tâm đắc với chủ trương và quyết tâm của lãnh đạo ta trong việc phát triển quan hệ quốc tế đa phương, trong đó có quan hệ đối tác chiến lược với Nhật Bản.

Nhớ lại những sự kiện nhân dịp kỷ niệm 35 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam-Nhật Bản, tôi mong rằng ngày càng có nhiều người Nhật Bản hiểu sâu hơn về Việt Nam và nhiều người Việt Nam hiểu sâu hơn về Nhật Bản để giúp cho hai nước ngày càng xích lại gần nhau. Tôi nghĩ rằng ở cả hai nước, đó là công việc rất đáng làm. Nhật Bản rất cần có thêm nhiều người Nhật Bản hiểu về Việt Nam và Việt Nam cũng rất cần có thêm nhiều người Việt Nam hiểu về Nhật Bản và họ cùng cố gắng hoạt động để góp phần vào công việc rất có ý nghĩa này.

Xét về mặt địa lý chính trị, về mặt tài nguyên thiên nhiên và tài nguyên nhân lực, Nhật Bản và Việt Nam có rất nhiều lĩnh vực trao đổi hợp tác cùng có lợi để hai nước trở thành đối tác chiến lược của nhau. Ba mươi lăm năm quan hệ ngoại giao, cùng với hàng mấy trăm năm giao lưu giữa hai dân tộc từ thế kỷ XVI đến nay, vượt qua những biến thiên của lịch sử, hai dân tộc đã dần dần hiểu biết lẫn nhau và tôi tin rằng sự hiểu biết đó đang ngày càng mở rộng  .

VÕ VĂN SUNG
(Nguyên Đại sứ Việt Nam tại Nhật Bản)