Áp lực tiền thuốc
Ở tuổi 72, ông Nguyễn Văn Trào (ngụ phường Gò Vấp, TPHCM) phải đối mặt với căn bệnh ung thư tuyến tiền liệt giai đoạn muộn. Theo chỉ định của bác sĩ, hàng tháng ông phải sử dụng thuốc Xtandi để kiểm soát tình trạng bệnh. Do thuốc chưa có trong danh mục được Quỹ BHYT thanh toán, toàn bộ chi phí phải do gia đình tự chi trả.
“Mỗi tháng, riêng tiền mua thuốc đặc trị đến hơn 34 triệu đồng, chưa kể các loại thuốc đi kèm. Bệnh thì không thể không chữa, thuốc cũng không thể bỏ. Nhưng tháng nào cũng chi một khoản tiền lớn để mua thuốc, gia đình rất áp lực”, ông Trào chia sẻ.
Còn bà Mai Thị Thu (66 tuổi, ngụ phường Xóm Chiếu, TPHCM) cũng không khỏi lo lắng khi mỗi tháng phải dành một khoản tiền lớn để mua thuốc ngoài danh mục BHYT điều trị rối loạn chuyển hóa lipid. “Lương hưu ít ỏi, nay lại phải gánh thêm tiền thuốc và chi phí điều trị nên rất khó khăn. Tôi mong những thuốc điều trị của tôi sớm được cập nhật vào danh mục BHYT. Chứ mắc bệnh mà mỗi tháng phải lo cả chục triệu đồng tiền thuốc thì không phải gia đình nào cũng có khả năng”, bà Thu chia sẻ.
Theo thống kê của Bộ Y tế, đến tháng 6-2026, tỷ lệ bao phủ BHYT đạt 95,4%. Mặc dù Luật BHYT mới tiếp tục mở rộng quyền lợi và khả năng tiếp cận dịch vụ y tế của người dân, tuy nhiên bên cạnh các loại thuốc nằm trong danh mục được quỹ BHYT thanh toán, nhiều người bệnh vẫn phải tự bỏ tiền túi mua thêm thuốc ngoài danh mục để đáp ứng yêu cầu điều trị hoặc nâng cao hiệu quả điều trị. Đáng chú ý, tiền người dân tự chi trả cho y tế vẫn chiếm gần 40% tổng chi tiêu y tế, trong khi Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9-9-2025 của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân, đặt mục tiêu giảm tỷ lệ chi tiền túi xuống dưới 30%. Với người bệnh, đây còn là câu chuyện về khả năng được tiếp cận thành quả của y học một cách công bằng.
Danh mục thuốc đã lỗi thời!
Theo danh mục hiện hành, BHYT chi trả 1.037 hoạt chất, thuốc hóa dược và sinh phẩm thuộc 27 nhóm, cùng 59 thuốc phóng xạ, chất đánh dấu; trong đó có 76 hoạt chất thuộc nhóm điều trị ung thư, miễn dịch. Danh mục được cập nhật gần nhất vào năm 2022, chỉ bổ sung 7 thuốc so với danh mục năm 2018, chủ yếu liên quan điều trị Covid-19. Trong khi đó, nhiều thuốc mới liên tục ra đời, nhưng danh mục BHYT chưa theo kịp.
Trước thực trạng đó, cuối năm 2025, Bộ Y tế đã xây dựng dự thảo rà soát, bổ sung khoảng 80 thuốc, trong đó khoảng 30 thuốc điều trị ung thư, cùng nhiều thuốc cho các bệnh tim mạch, đái tháo đường, thần kinh, hô hấp, tiêu hóa… Bà Trần Thị Trang, Vụ trưởng Vụ BHYT (Bộ Y tế), thông tin, dự kiến danh mục mới sẽ được ban hành trong năm nay do Bộ Y tế đang cân nhắc hiệu quả điều trị, chi phí và khả năng của Quỹ BHYT.
Trả lời kiến nghị của cử tri TPHCM gửi tới sau kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI đề xuất Bộ Y tế nghiên cứu hoàn thiện chính sách BHYT theo hướng tăng mức hỗ trợ đối với người có thu nhập thấp mắc bệnh nan y, bệnh hiểm nghèo nhưng không thuộc diện hộ nghèo, cận nghèo.
Lãnh đạo Bộ Y tế cho biết, người tham gia BHYT 5 năm liên tục, có số tiền cùng chi trả chi phí khám chữa bệnh trong năm vượt 15,18 triệu đồng sẽ được Quỹ BHYT thanh toán 100% chi phí trong phạm vi được hưởng và không phải tiếp tục cùng chi trả trong năm đó. Bộ Y tế cũng đang rà soát, sửa đổi, bổ sung danh mục thuốc BHYT, dự kiến bổ sung một số thuốc điều trị ung thư thế hệ mới, thuốc sinh học, kháng thể đơn dòng, thuốc miễn dịch; đồng thời xem xét tăng tỷ lệ thanh toán đối với một số thuốc nhằm giảm gánh nặng chi phí cho người bệnh
PGS-TS-DS Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TPHCM, Chủ tịch Hội Dược học TPHCM, cho rằng, thời gian thuốc mới có mặt ở Việt Nam rất chậm, mất khoảng 4 năm kể từ lần đầu tiên ra mắt trên toàn cầu, sau đó mất thêm 3-4 năm để được xem xét bổ sung vào danh mục thuốc thuộc phạm vi thanh toán BHYT. Trong khi đó, thời gian trung bình kể từ khi được cấp giấy đăng ký lưu hành đến khi thuốc được cập nhật vào danh mục BHYT chi trả ở Nhật Bản là 3 tháng; Anh, Pháp là 15 tháng; Hàn Quốc là 18 tháng…
Theo đúng quy trình, các thuốc mới cần được đưa vào danh mục thuốc thuộc phạm vi thanh toán BHYT và sau đó đưa vào các đợt đấu thầu của bệnh viện. “Khi không nằm trong danh mục thuốc được BHYT chi trả, người bệnh rất khó có thể tiếp cận được các loại thuốc mới này tại các cơ sở khám chữa bệnh công. Nếu muốn sử dụng các loại thuốc mới, họ phải tự chi trả. Điều này có thể gây ra nhiều hệ lụy như tạo áp lực tài chính, không đảm bảo chất lượng thuốc nếu phải mua qua các kênh ngoài cơ sở khám chữa bệnh và gây khó khăn trong việc theo dõi và phối hợp điều trị cho nhân viên y tế”, bà Phạm Khánh Phong Lan bày tỏ.
