Ngày 13-2 có lẽ được coi là ngày lịch sử sang trang đối với Australia khi mà chính phủ nước này với người đứng đầu là Thủ tướng Kevin Rudd đã chính thức đưa ra lời xin lỗi với cộng đồng thổ dân về những tháng ngày mà họ phải sống trong ghẻ lạnh, lừa dối và bị lạm dụng. Sai lầm đã được thừa nhận nhưng vẫn còn đó những câu hỏi xung quanh vấn đề: Vậy cộng đồng thiểu số chiếm 2% dân số Australia sẽ được bù đắp thế nào cho những tháng ngày đen tối đó?
Nhọc nhằn... thế hệ bị đánh cắp”
Người dân tập trung nghe Thủ tướng K.Rudd nói lời xin lỗi.
“Thưa những người mẹ, người cha, các anh và các chị, chúng tôi xin được gửi lời xin lỗi đến mọi người”, đó chính là lời xin lỗi mà Thủ tướng Kevin Rudd đã thay mặt chính phủ Australia gửi đến thế hệ thổ dân đã bị các chính phủ tiền nhiệm đoạt khỏi gia đình từ khi còn bé. “Thế hệ bị đánh cắp” luôn bị coi là “chủng tộc không có tương lai” nếu không được nuôi dưỡng trong cộng đồng da trắng.
Theo tài liệu ghi chép, khoảng 100.000 trẻ em thổ dân đã bị ép buộc rời vòng tay cha mẹ khoảng giữa những năm 1910 đến 1970. Việc làm này được luật pháp Australia thời đó công nhận và chính phủ muốn những trẻ em thổ dân được “hòa nhập với xã hội đương thời”. Nhưng thực chất, việc làm trên là chiến dịch đồng hóa nhằm xóa bỏ “gốc rễ” thổ dân, để không còn những người gọi là “da đỏ”.
Rồi “thế hệ bị đánh cắp” đó đã được “hòa nhập” với cuộc sống đương đại, được chăm sóc trong điều kiện tốt của cộng đồng da trắng như thế nào? Câu trả lời là những đứa trẻ phải sống trong các trại trẻ mồ côi, nhà thờ hay những khu nhà nuôi trẻ của người da trắng. Ở những nơi này, chúng đã bị bóc lột sức lao động, lạm dụng tình dục hoặc bị sử dụng như những lao động không công. Còn việc được gặp lại gia đình dường như chỉ là truyện cổ tích.
Vào năm 1998, chính phủ Australia đã tài trợ cho chương trình mang tên “Mang họ trở về nhà”, qua đó đã tìm thấy rất nhiều nạn nhân đã bị mắc chứng bệnh về tâm lý trong một thời gian dài, kết quả của những tháng ngày sống trong ngược đãi.
Một trong những nạn nhân may mắn đó là Leonie Pope, năm nay 36 tuổi. Cô đã được vợ chồng Neil và Gloria Pope nhận nuôi dưỡng. Cặp vợ chồng này đã sống ở Brisbane, một trong ba thành phố lớn của Australia, trước khi chuyển đến Cwmbran (xứ Wales thuộc Anh) vào năm 1972. Neil và Gloria đối xử với Leonie rất tốt mặc dù họ đã nói dối rằng cô bị ruồng bỏ khi mới đẻ ra. Trên thực tế, mẹ của Leonie đã bị lừa ký vào bản thỏa thuận cho Leonie mà không biết.
Năm 2005, Leonie đã tìm lại được nguồn gốc của mình khi được một người hộ lý cho biết cô đã từng được chăm sóc trong bệnh viện Mater Mother, ở Queensland trước khi bị đem cho. Qua tìm hiểu, cô đã biết được ngày 23-1-1972 là ngày cô ra đời và mẹ cô là Glady Anderson.
Rồi thông qua cơ quan đăng ký quốc tế, cô đã liên hệ được với chị gái của mình là Rosemary, người cũng đã mất 15 năm ròng rã để đi tìm em gái. Ngày đoàn tụ trong nước mắt, Leonie đã gặp lại người chị gái của mình và 5 người anh em ruột khi cô trở về Australia vào tháng 1-2007.
Lời xin lỗi chưa... trọn vẹn
Tuy nhiên, trong số những con người thuộc “thế hệ bị đánh cắp” trường hợp may mắn như Leonie chỉ đếm được trên đầu ngón tay. Những người thổ dân khác phải chịu cảnh sống khổ cực, bị ngược đãi nên đa số bị mắc nhiều chứng bệnh quái ác theo họ suốt cả cuộc đời, hành hạ họ cả về thể xác lẫn tinh thần. Những căn bệnh thường gặp nhiều nhất là chứng rối loạn tâm lý, nghiện ma túy, suy nhược tinh thần, suy nhược thể chất dẫn đến mất khả năng lao động…
Chính vì lẽ đó, bài phát biểu gồm 344 chữ đầy sự ân hận và xúc động của Thủ tướng Kevin Rudd vẫn chưa thật sự trọn vẹn khi những cam kết về đền bù cho những tổn thương về tinh thần cũng như thể chất cho những người thuộc “thế hệ bị đánh cắp” không hề được đề cập đến.
Kristie Parker, chủ biên tờ báo thổ dân Koori Mail, cho biết, cô đã cảm được “sự chân thành” trong lời xin lỗi của chính phủ nhưng điều đáng tiếc là “Những người thổ dân luôn cho rằng họ hoàn toàn có quyền được hưởng sự bù đắp cho những tổn thương của mình nhưng Thủ tướng đã không hề nhắc đến việc làm này”.
Tại Australia, chỉ có duy nhất Tasmania là bang có ngân quỹ trị giá hơn 4 triệu USD để bồi thường cho 106 nạn nhân phải chịu những tổn thương khi bị “bắt cóc”, còn các bang khác thì đứng ngoài cuộc, làm ngơ. Trong khi đó, ở cấp quốc gia, ông Rudd cũng đã từ chối tạo dựng quỹ trị giá hơn 800 triệu USD để bồi hoàn thiệt hại mà các nạn nhân phải gánh chịu.
Việc làm trên của Thủ tướng Australia đã nhận được sự ủng hộ của người đứng đầu đảng Tự Do Brendan Nelson. Người kế thừa vị trí của cựu Thủ tướng John Howard cho rằng: “Việc đòi bồi thường có thể làm xấu đến thiện chí của những người đã chuẩn bị trong một thời gian dài để đưa ra lời xin lỗi”.
Nhưng dù có hay không chuyện bồi thường cho các nạn nhân, đúng như lời trong bài diễn văn của ông Kevin Rudd “Chúng ta chỉ bước được một bước nhỏ trong việc sửa chữa những sai lầm trong quá khứ”, chính phủ Australia còn phải trăn trở nhiều hơn nữa để giải quyết cho vấn đề thổ dân trong hiện tại.
Phần lớn trong số 450.000 thổ dân đang phải sống dưới mức nghèo đói, nạn thất nghiệp lan tràn. Chăm sóc y tế, sức khỏe cho cộng đồng thổ dân chưa được chính phủ quan tâm đúng mức. Tuổi thọ trung bình của những người thổ dân thấp hơn 17 năm so với người da trắng Australia. Tỷ lệ tội phạm, nghiện ma túy, nghiện rượu vẫn còn ở mức khá cao…
Theo Bộ trưởng Bộ Bản xứ (Indigenous Affairs) Jenny Macklin, việc đầu tư để thu hẹp khoảng cách giữa người thổ dân và cộng đồng người Australia khác còn quan trọng hơn việc xem xét bồi thường “Chúng ta phải cải thiện đời sống của trẻ em trong cộng đồng thổ dân hiện nay. Chúng cần được chăm sóc bình đẳng như những người Australia khác”.
Trong bài phát biểu của ông Rudd còn có đoạn “Chúng ta sẽ không bao giờ quên những gì đã làm với người thổ dân trong quá khứ, không thể quên cách đối xử sai lầm với thế hệ bị đánh cắp. Đây là một chương đen tối đáng quên trong lịch sử Australia”.
Thật vậy, nỗi đau, sự mất mát về tinh thần to lớn này sẽ được “khắc cốt ghi tâm” trong cộng đồng thổ dân cho mãi về sau nhưng họ đã tha thứ cho một tầng lớp người dân Australia mới dám nhìn thẳng vào sự thật, dám nhận sai để sửa. Chính phủ mới của ông Rudd đã làm được cái điều mà các thế hệ “tiền bối” trong đó có cựu Thủ tướng John Howard, những người luôn lo sợ nếu thừa nhận sai lầm đồng nghĩa với việc “khai mào cho những vụ kiện tụng không có hồi kết”
ANH VĂN (Theo CMS)
