LTS – Đầu năm 1969, trước tình hình sức khỏe của Chủ tịch Hồ Chí Minh ngày một xấu, khó qua khỏi, Bộ Chính trị đã quyết định phương án bảo quản giữ gìn thi hài Bác ngay sau khi Bác qua đời, để đồng bào cả nước, đặc biệt là đồng bào và chiến sĩ miền Nam được gặp Bác – như ý nguyện của Bác – sau ngày đất nước thống nhất, Bắc Nam sum họp... |
Trong điều kiện chiến tranh ác liệt và khoa học kỹ thuật của Việt Nam còn lạc hậu, công trình bảo quản thi hài Bác được Đảng và Chính phủ ta nhờ vào sự giúp đỡ của Liên Xô. Tuy nhiên, bên cạnh phương án 1 – nhờ sự giúp đỡ của bạn, chúng ta cũng chủ động phương án 2 – phát huy tính tự lực tự chủ, năng động sáng tạo, tự mình tìm ra cách bảo quản gìn giữ thi hài Bác, nếu phương án 1 có trục trặc. Với lòng kính yêu Bác Hồ vô hạn, với ý thức trách nhiệm của người lính, nhóm kỹ sư công binh QĐNDVN đã thực hiện thành công công trình trong điều kiện cực kỳ khó khăn và thời gian gấp gáp...
SGGP xin trích đăng lời kể của Đại tá kỹ sư Nguyễn Trọng Quyển, nguyên Chủ nhiệm công trình nói trên.
Đông đảo các tầng lớp nhân dân vào Lăng viếng Bác.
Một ngày đầu xuân Kỷ Dậu (1969), tôi đang làm việc như thường lệ tại Phòng thiết kế công trình ở 14B Lý Nam Đế (Hà Nội) thì nhận được điện của Phó Tư lệnh Binh chủng Công binh Trần Bá Đặng: lên Bộ Tổng tham mưu nhận nhiệm vụ.
Tại bản doanh Bộ Tổng tham mưu, Phó Tổng Tham mưu trưởng Phùng Thế Tài tiếp chúng tôi. Ông nói năng bỗ bã như thường ngày: “Tớ giao cho các cậu một việc: phải tạo cho được trong hòm kín có tiết diện 1m², dài 2m, nhiệt độ và độ ẩm bên trong tuyệt đối ổn định, nhiệt độ là 16°C ± 0,1 đến 0,2°C và độ ẩm là 75% ± 5%, thông số đó phải giữ ổn định thường xuyên. Thời hạn đạt được thông số càng nhanh càng tốt. Tư lệnh Binh chủng trực tiếp chỉ đạo, làm đến đâu báo cáo đến đó. Phải giữ bí mật tuyệt đối...!”. Lúc đó tôi cảm thấy đằng sau lời dặn dò của ông như chứa đựng một điều cực kỳ nghiêm trọng…
Phó Tư lệnh Binh chủng Công binh giao nhiệm vụ cho tôi, Trưởng ban thiết kế công trình (Binh chủng Công binh), trực tiếp phụ trách tổ thử nghiệm. Vì phải giữ bí mật, tôi chỉ chọn 2 kỹ sư, là anh Bùi Danh Chiêu, chuyên về thông gió, điều hòa và anh Phạm Hoàng Vân, chuyên trách điện nước. 3 anh em chúng tôi từng làm việc với nhau nhiều năm, đã thiết kế thi công mấy công trình tránh bom đạn cho Bác và Bộ Chính trị. Nhưng công việc được giao lần này chưa hề có tiền lệ. Thời điểm đó ở VN chưa có một trung tâm thí nghiệm về điều hòa nhiệt độ, thiết bị điều hòa dân dụng càng hiếm hoi. Đây là một thử thách lớn đối với chúng tôi…
Phòng thử nghiệm ở 14B Lý Nam Đế chỉ được trang bị 2 máy điều hòa dân dụng của Nhật là UC26 và WPH105 mà 3 anh em đã từng lắp cho các công trình sơ tán cấp cao, chỉ cần giữ mát và thông thoáng chứ không tính đến biên độ dao động về nhiệt, ẩm. Còn ở đây yêu cầu hoàn toàn khác. Làm thế nào để bên trong hình hộp bằng tôn với dung tích 2m³ có được môi trường nhiệt độ bằng 16°C ± 0,1 đến 0,2°C và ẩm độ ở mức 75% ± 5%? Chúng tôi tìm đến các chuyên gia đầu ngành về điều hòa khí hậu như ông Bùi Vận Trân ở Ủy ban Khoa học Nhà nước và ông Nguyễn Ngọc Chấn, giảng viên Đại học Xây dựng, để hỏi. Các ông cũng chỉ biết như trong sách, vì cũng chưa nhìn thấy các máy điều hòa của Nhật bao giờ !?
Một tuần lễ trôi qua với trên 30 lần thử nghiệm. Mỗi lần lấy nhiệt kế từ khối hình hộp bằng tôn ra, ở vạch đỏ vẫn là 20, 19 rồi 18, 17°C lại chỉnh và vi chỉnh. Nhiệt độ hạ xuống 16, 15°C nhưng không dừng lại lâu tại một nấc nào, nghĩa là kim nhiệt kế luôn luôn dao động từ 1°C trở lên… 3 anh em hội ý bàn bạc trao đổi, người đưa ra biện pháp này, người giải pháp nọ. Lại thử nghiệm, mà mỗi biện pháp được đem ra thử nghiệm phải qua đủ các công đoạn. Thêm 2 tuần nữa vật lộn với máy, với vi chỉnh, thông số nhiệt và ẩm theo yêu cầu vẫn không xuất hiện trên nhiệt kế, thông số vẫn dao động 0,5 - 0,6... Ba anh em lo lắng. Nhưng rồi một sáng kiến lóe ra, anh Bùi Danh Chiêu đưa ra một giải pháp: “Ta để máy UC chỉ nhiệt độ thấp dưới 16°C rồi cho dừng lại đấy, giữ kim chỉ số đứng yên không dao động. Ta chỉ điều chỉnh máy WPH đưa nhiệt của máy WPH105 trộn vào khối hộp tôn và sau đó chỉnh và vi chỉnh máy…”. Nghe anh Bùi Danh Chiêu trình bày sáng kiến mới, tôi reo lên: “Hay quá! Rất hợp lý!”.
Chúng tôi lập tức bắt tay vào thử nghiệm ngay phương pháp này. Lại phối hợp với nhau giữa 2 máy, chỉnh rồi vi chỉnh. Thấp thỏm. Hy vọng. Đêm đó tôi trăn trở khó ngủ. Giải pháp của Bùi Danh Chiêu chắc chắn sẽ thành công. Nhưng... cấp trên đi tìm cái thông số xử lý môi trường vi khí hậu này để làm gì nhỉ? Không lẽ…
Vì sốt ruột, rạng sáng hôm sau, tôi phóng xe đạp tới phòng thử nghiệm sớm hơn thường lệ 2 giờ. Không ngờ Chiêu và Vân cũng có mặt. Nhìn cặp mắt thâm quầng của đồng đội, tôi hiểu chúng tôi cũng cùng nỗi trăn trở mà không thể nói ra lời.
Lại tiếp tục thử nghiệm theo phương pháp mới. Sau 3, 4 ngày liên tục chỉnh và vi chỉnh, con số lý tưởng, con số ước mơ gần một tháng qua đã nằm trong tay tổ thử nghiệm. Anh em đã tạo được trong hình hộp dung tích 2m³ thông số nhiệt độ và ẩm độ theo đúng yêu cầu là 16°C ± 0,1 đến 0,2°C và 75% ± 5%. Điều quan trọng khác là tổ thử nghiệm đã nắm rõ quy trình thao tác kỹ thuật để tạo ra được một môi trường vi khí hậu theo đúng yêu cầu.
Hôm sau là chủ nhật, nhưng khi nghe tin, Phó Tổng Tham mưu trưởng và Phó Tư lệnh Binh chủng Công binh vẫn xuống ngay 14B Lý Nam Đế. Sau khi xem chỉ số ghi trên nhiệt kế và ẩm kế, hai ông cố giấu niềm vui lộ trên nét mặt và ra lệnh: “Các cậu làm lại toàn bộ quá trình”. Một giờ sau, Phó Tổng Tham mưu trưởng trực tiếp lấy nhiệt kế, ẩm kế từ khối hộp ra xem. Ông chuyển cho Phó Tư lệnh: “Cậu xem đi!”. Phó Tổng Tham mưu trưởng lần lượt bắt tay 3 kỹ sư: “Tốt! Tốt! Nhưng các cậu nên thử đi thử lại vài ngày nữa cho chắc!”.
Mấy ngày sau, 3 anh em lại lúi húi bên khối hộp. Do đã nắm chắc được cái chìa khóa thao tác nên quy trình thử nghiệm diễn ra thuận lợi.
Ba hôm sau, 2 thủ trưởng xuống kiểm tra lần cuối. Phó Tổng Tham mưu trưởng Phùng Thế Tài trực tiếp lấy nhiệt kế, ẩm kế. Qua cặp kính lão, ông xem đi xem lại rồi đưa cho Phó Tư lệnh Binh chủng Công binh Trần Bá Đặng. Nhiệt kế 16°C chỉ xê dịch tí chút! Ẩm kế chỉ 75%! Phó Tổng Tham mưu trưởng Phùng Thế Tài nắm chặt tay từng người, nhắc đi nhắc lại lời khen: “Các cậu rất giỏi!”. Ông nhìn từng người một cách trìu mến như muốn chia sẻ nỗi vất vả khó nhọc của anh em. Phó Tư lệnh Binh chủng Công binh theo thủ trưởng ra xe, lát sau ông quay lại nói với tổ trưởng Nguyễn Trọng Quyển: “Cậu cho anh em nghỉ ngơi vài ngày, chuẩn bị nhận nhiệm vụ mới!”.
Theo khoa học, việc bảo quản thi hài hiện đại phải có 2 yếu tố cực kỳ quan trọng: – Một môi trường vi khí hậu với nhiệt độ tiêu chuẩn là 16°C và ẩm độ 75%. Nhiệt độ này phải hết sức ổn định, không cho phép dao động quá 0,2°C. Để nhiệt độ dao động khi 0,3°C, khi 0,4°C hoặc 0,5°C, lên xuống như thế sẽ làm cho da biến dạng, đặc biệt là các lỗ chân lông sẽ hở to và cứng lại làm cho râu, tóc rụng dần. Độ ẩm cũng phải giữ đúng chuẩn là 75% ± 5%. – Hóa chất đặc biệt để giữ cho các tế bào như đang “sống” làm cho các cơ quan bắp không bị teo, các khớp không xơ cứng. Ngoài ra để tăng độ “tươi” của da cần có những loại kem đặc chủng... Vào thời đó, 2 yếu tố trên đây chỉ có ở Viện Bảo vệ thi hài Lênin ở Mátxcơva do các chuyên gia Liên Xô đã nghiên cứu từ những năm cuối thập kỷ 20 của thế kỷ trước. |
>> Bài 2: Ở công trình 75A và K84
Đại tá kỹ sư Nguyễn Trọng Quyển,
nguyên Chủ nhiệm công trình, kể; Phan Sĩ Quán ghi
