Dấu ấn lễ hội tín ngưỡng dân gian
Lễ hội Dinh Cô Long Hải có truyền thống lâu đời của cộng đồng ngư dân vùng biển, hình thành từ cuối thế kỷ XVIII, gắn với quá trình khai phá, lập làng ven biển. Trải qua thời gian, lễ hội trở thành điểm tựa tinh thần, nơi gửi gắm niềm tin của ngư dân trước mỗi chuyến ra khơi.
Hằng năm, từ mùng 9 đến 12-2 âm lịch, người dân tổ chức lễ hội nhằm tưởng nhớ, tri ân công đức Bà Cô, đồng thời cầu cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, sóng yên biển lặng, tôm cá đầy khoang.
Lễ hội Dinh Cô gắn với truyền thuyết về một thiếu nữ gặp nạn trên biển, được ngư dân lập miếu thờ và tôn kính như vị thần bảo hộ. Qua nhiều thế hệ, tín ngưỡng thờ Cô đã trở thành nét văn hóa đặc sắc của cư dân vùng biển.
Theo truyền thuyết dân gian, cách đây khoảng 2 thế kỷ, thiếu nữ Lê Thị Hồng (tục danh Thị Cách), quê Tam Quan (Bình Định), theo cha vào phương Nam mưu sinh. Trong một lần ra biển, bà không may gặp nạn khi mới 16 tuổi. Ngư dân địa phương đã an táng trên đồi Cô Sơn và lập miếu thờ bên bãi biển. Đến năm 1930, miếu được dời lên núi Kỳ Vân – vị trí của Dinh Cô ngày nay.
Điểm nhấn của lễ hội là nghi thức Nghinh Cô trên biển. Từ sáng sớm ngày chánh lễ, hàng trăm ghe thuyền ra khơi khoảng 2-3 hải lý để rước Cô về dinh trong không khí trang nghiêm, linh thiêng.
Ông Nguyễn Minh Tâm, Phó Chủ tịch UBND xã Long Hải (TPHCM) chia sẻ, với những giá trị văn hóa độc đáo, Dinh Cô được công nhận là Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia từ năm 1995; đến năm 2023, lễ hội được ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, khẳng định giá trị bền vững trong đời sống cộng đồng ngư dân.
Ông Nguyễn Văn Nhỏ - một ngư dân xã Long Hải cho biết, trong tâm thức người đi biển, Cô là vị phúc thần che chở, bảo hộ trước sóng gió. Trước mỗi chuyến ra khơi, ngư dân đều cúng vái, cầu mong bình an, mưa thuận gió hòa, đánh bắt thuận lợi. Ông kể, năm 2011, con tàu gia đình gặp dông lốc dữ dội ngoài khơi, tưởng chừng không thể vượt qua. Sau khi khấn nguyện hướng về Dinh Cô, tàu đã thoát nạn và về bờ an toàn, càng củng cố niềm tin tâm linh của ngư dân.
Chuẩn bị tổ chức Lễ hội Dinh Cô năm 2026
Theo kế hoạch, lễ hội diễn ra từ 27 đến 30-3 (tức mùng 9 đến 12-2 âm lịch), gồm hai phần lễ và hội. Các nghi thức chính của phần lễ được tổ chức tại Khu di tích lịch sử - văn hóa Dinh Cô (ấp Hải Sơn, xã Long Hải, TPHCM) – địa điểm trung tâm để người dân và du khách đến tham dự, chiêm bái.
Phần lễ tiếp tục được duy trì trang trọng với các nghi thức truyền thống như thỉnh Long vị, cúng an vị, cúng Tiền hiền - Hậu hiền, tụng niệm cầu quốc thái dân an, nghinh Bà Thủy thần nhập điện…
Bên cạnh đó, phần hội được tổ chức xuyên suốt với nhiều hoạt động phong phú, đậm chất văn hóa biển như: hát bả trạo, đờn ca tài tử, biểu diễn lân - sư - rồng, thả diều nghệ thuật, thi đan lưới, cột lưới, khiêng cá, đi cà kheo trên cát…
Ông Nguyễn Minh Tâm cho biết thêm, năm nay địa phương chuẩn bị kỹ lưỡng từ nội dung đến công tác đảm bảo an ninh, an toàn, đồng thời bổ sung nhiều hoạt động văn hóa, nghệ thuật phục vụ người dân và du khách, nhưng vẫn giữ trọn bản sắc lễ hội.
Địa phương đã thành lập Ban Tổ chức cùng các tiểu ban chuyên trách về nghi lễ, an ninh trật tự, hậu cần, nội dung… nhằm đảm bảo lễ hội diễn ra an toàn, chu đáo.
Việc nâng cao chất lượng tổ chức không chỉ góp phần bảo tồn giá trị của Lễ hội Dinh Cô mà còn tạo động lực phát triển du lịch, đưa Long Hải trở thành điểm đến hấp dẫn trong mùa lễ hội.
