Lấp khoảng trống trong chăm sóc giảm nhẹ

Nhiều trở ngại

7 giờ sáng, khi nhiều người tất bật chuẩn bị đến công sở, anh Lê Nguyễn Minh Khôi (38 tuổi, ngụ phường Thới An, TPHCM) lại bắt đầu một ngày mới bên chiếc giường bệnh của cha mình. Gần 2 năm trước, anh xin nghỉ việc để ở nhà chăm sóc cha mắc ung thư đại trực tràng giai đoạn cuối. Mỗi ngày của anh bắt đầu bằng việc giúp cha vệ sinh cá nhân, đút ăn từng thìa cháo, nhắc uống thuốc đúng giờ rồi theo dõi từng cơn đau.

“Có lúc chỉ mong có người đến xem giúp ba đang đau vì bệnh tiến triển hay do thuốc không còn tác dụng. Nhiều khi muốn đưa ba đi bệnh viện nhưng rồi lại nghĩ vào đó vài hôm, ổn hơn lại về, mọi chuyện vẫn như cũ”, anh Khôi buồn bã nói.

Theo TS-BS Thân Hà Ngọc Thể, Bộ môn Y đức - Xã hội học - Chăm sóc giảm nhẹ, Đại học Y Dược TPHCM, Bộ Y tế đã ban hành Hướng dẫn chăm sóc giảm nhẹ từ năm 2022, xác định đây là một chuyên ngành nhằm giảm đau khổ về thể chất, tâm lý, xã hội và tinh thần cho người bệnh mắc bệnh nặng. Tuy nhiên, việc triển khai vẫn còn nhiều hạn chế. Hiện dịch vụ chăm sóc giảm nhẹ mới chủ yếu tập trung tại một số bệnh viện tuyến cuối. Trong khi đó, phần lớn người bệnh lại sinh sống tại cộng đồng, nơi tuyến y tế cơ sở chưa có đủ nhân lực, thuốc men và quy trình chuyên môn để chăm sóc.

Khoảng trống này càng bộc lộ rõ khi Việt Nam bước vào giai đoạn già hóa dân số, các bệnh không lây nhiễm ngày càng gia tăng. “Dự báo nhu cầu chăm sóc giảm nhẹ tại Việt Nam có thể tăng tới 87% vào năm 2060. Nếu hệ thống y tế không được chuẩn bị từ bây giờ, áp lực với bệnh viện và gia đình người bệnh sẽ rất lớn”, TS-BS Thân Hà Ngọc Thể thông tin.

Đưa dịch vụ đến gần người dân

Theo TS-BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu, Phó Giám đốc Sở Y tế TPHCM, thời gian qua, chăm sóc giảm nhẹ vẫn bị hiểu nhầm là dịch vụ chỉ dành cho bệnh nhân ung thư giai đoạn cuối. Tuy nhiên, quan điểm này đã không còn phù hợp. Chăm sóc giảm nhẹ là một cấu phần thiết yếu của bao phủ chăm sóc sức khỏe toàn dân, giúp người bệnh, gia đình nâng cao chất lượng cuộc sống thông qua dự phòng, phát hiện sớm, kiểm soát đau và giải quyết các vấn đề về thể chất, tâm lý xã hội cũng như tinh thần. Mục tiêu của chăm sóc giảm nhẹ không chỉ giúp người bệnh “sống lâu hơn”, mà là “sống tốt hơn”.

TPHCM đang bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh, kéo theo sự gia tăng của các bệnh mạn tính, đa bệnh lý và bệnh không lây nhiễm như tim mạch, ung thư, đái tháo đường, sa sút trí tuệ. Trong bối cảnh đó, chăm sóc giảm nhẹ cần được triển khai song song với điều trị đặc hiệu ngay từ khi người bệnh được chẩn đoán mắc bệnh nặng. Khi được tiếp cận sớm, người bệnh có thể được kiểm soát đau tốt hơn, giảm các triệu chứng khó chịu, hỗ trợ về tâm lý, tư vấn cho gia đình và chăm sóc tại nhà khi cần. Đây cũng là giải pháp góp phần hạn chế những lần nhập viện không cần thiết, giảm chi phí y tế và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh.

TS-BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu cho biết, ngành y tế TPHCM đang xây dựng lộ trình tích hợp chăm sóc giảm nhẹ vào toàn bộ hệ thống y tế, từ các bệnh viện chuyên sâu đến bệnh viện khu vực và đặc biệt là các trạm y tế xã, phường, phòng khám đa khoa và phòng khám bác sĩ gia đình. Song song đó là chuẩn hóa quy trình chuyên môn, đào tạo năng lực chăm sóc giảm nhẹ cho đội ngũ y tế cơ sở, bảo đảm khả năng tiếp cận thuốc giảm đau, đồng thời ứng dụng chuyển đổi số để quản lý người bệnh liên tục, hỗ trợ hội chẩn từ xa và phát triển mô hình chăm sóc giảm nhẹ tại nhà. Đội ngũ y tế cơ sở là lực lượng gần dân nhất, hiểu người dân nhất và sẽ là mắt xích quan trọng để mọi người dân đều có cơ hội tiếp cận dịch vụ chăm sóc giảm nhẹ ngay tại nơi sinh sống.