Ngày 10-4, Nepal tiến hành cuộc bầu cử mang tính lịch sử để bầu ra Hội đồng lập hiến (tương tự Quốc hội). Nhiệm vụ đầu tiên của Hội đồng lập hiến là soạn thảo Hiến pháp mới mở đường cho việc bãi bỏ nền quân chủ đã tồn tại 240 năm và tuyên bố thành lập nước Cộng hòa Liên bang Nepal.
Từ quân chủ đến dân chủ
Thủ lĩnh CNP-M ...
Trong gần suốt chiều dài lịch sử, Nepal nằm dưới sự cai trị của hoàng gia. Đến năm 2006, Quốc hội bỏ phiếu thông qua biện pháp giới hạn quyền hạn của nhà vua. Sau nhiều biến cố, liên minh bảy đảng (SPA) cùng với đảng CS Nepal-M (CPN-M) ra đời với mục đích chấm dứt bạo lực, chống lại sự thâu tóm quyền lực của Quốc vương, xây dựng nền dân chủ, phát triển đất nước.
Trước cao trào đấu tranh vì dân chủ, tháng 4-2006, Quốc vương Nepal đã buộc phải khôi phục quốc hội và giao quyền cho SPA lập chính phủ lâm thời. Đến tháng 11-2006, SPA và CPN-M đã ký hiệp định hòa bình chấm dứt 10 năm xung đột vũ trang ở nước này (13.000 người chết, 70.000 người sơ tán), đồng thời cho phép CPN-M tham gia Chính phủ Nepal. Tổ chức bầu cử Quốc hội lập hiến cũng nằm trong nội dung của thỏa thuận này. Tuy nhiên, do bất đồng giữa các đảng phái, cuộc bầu cử đã nhiều lần bị hoãn trong năm 2007.
Đầu tiên, cuộc tổng tuyển cử bầu Quốc hội dự định tiến hành vào tháng 6-2007 bị đình hoãn vì lý do an ninh, tài chính và không chuẩn bị kịp. Cuộc tổng tuyển cử dự định tiến hành vào tháng 11-2007 bị hủy bỏ vì các bất đồng về nguyên tắc bầu cử và thể chế tương lai cho Nepal. Cuối năm 2007, SPA và CPN-M đạt được thỏa thuận 23 điểm, trong đó ấn định ngày bầu cử, tuyên bố thành lập nước CH Liên bang Nepal ngay sau tổng tuyển cử và cơ cấu Quốc hội, cũng như nguyên tắc bầu cử.
Cuộc bầu cử lịch sử
Ủy ban bầu cử Nepal cho biết gần 18 triệu cử tri đủ tư cách tham gia bỏ phiếu trong cuộc bầu cử đầu tiên kể từ năm 1999 đến nay. Quốc hội mới của Nepal sẽ có 601 ghế (Quốc hội hiện nay chỉ có 497 ghế), trong đó 240 ghế được bầu trực tiếp, 335 ghế được phân chia theo tỷ lệ phiếu các đảng giành được, và 26 ghế còn lại sẽ do chính phủ lâm thời chỉ định.
Trong danh sách bầu cử trực tiếp, các đảng ở Nepal đã giới thiệu 3.947 ứng cử viên, ngoài ra có 774 ứng cử viên độc lập. Chính quyền Nepal đã huy động hơn 135.000 cảnh sát và binh sĩ quân đội để bảo đảm an toàn cho cuộc bầu cử. Hơn 800 quan sát viên quốc tế đã đến Nepal để theo dõi bầu cử. Kết quả chính thức sẽ được công bố sau ít nhất 3 tuần nữa.
Trong số các đảng phái chính trị Nepal tham gia tranh cử, có thể chia thành ba khối chính là: khối các đảng cộng sản, công nhân cánh tả và các đảng dân chủ thiên tả; nhóm các đảng theo đường lối trung dung và nhóm các đảng phái bảo hoàng. Các đảng được ủng hộ cao hiện nay là đảng Quốc đại theo đường lối trung dung, ủng hộ nền cộng hòa và là đảng lâu đời nhất ở Nepal, đảng Cộng sản Nepal-Mácxít Lêninít Thống nhất (CPN-UML) và CPN-M.
Thực trạng Nepal
Nepal là quốc gia có triều đại trị vì 239 năm, nằm ở vị trí giao nhau giữa Trung Quốc, Ấn Độ và chia cắt với Tây Tạng bởi dãy Himalaya. Nepal là một trong những quốc gia nghèo nhất thế giới và phải dựa nhiều vào viện trợ nước ngoài. Hơn 70% trong tổng số 27 triệu dân Nepal sống dựa vào nông nghiệp, với mức thu nhập bình quân chưa đạt 400 USD một năm. Phần lớn người dân Nepal, nhất là tầng lớp thanh niên, đều mong muốn có một sự thay đổi và nhận định cuộc bầu cử sẽ “mở trang sử mới” cho Nepal.
Trước bầu cử, các đảng phái tham gia chính phủ Nepal cũng đều tuyên bố ủng hộ việc bãi bỏ chế độ quân chủ và thiết lập nền cộng hòa. Tuy nhiên, thăm dò dư luận cho thấy 50% người dân Nepal vẫn muốn giữ trên nguyên tắc một “nền quân chủ tượng trưng”.
Thực tế, chỉ một ngày trước khi bầu cử, bạo lực tái bùng phát với ít nhất 6 thành viên của CPN-M đã bị giết và một số khác bị thương trong vụ nhân viên an ninh nổ súng ở quận Dang. Trong một vụ nổ súng khác, ứng cử viên của đảng CPN-UML Rishi Prasad Sharma đã bị sát hại. Trước đó, thăm dò dư luận cho thấy trong số 54 đảng tranh cử, đảng CPN-M được ủng hộ nhất. Thủ lĩnh đảng này, Pushpa Kamal Dahal, biệt danh Prachanda, 54 tuổi, tuy không chiến thắng trong cuộc chiến chống lại quân đội Hoàng gia trước đây, nay lại được đặc biệt quan tâm khi tham gia chính trường.
Ông ta không quản khó, cùng nhóm vận động tranh cử trèo đèo lội suối, tới những vùng cao, xa nhất của Nepal để tranh thủ cảm tình của dân chúng, kêu gọi cử tri đi bỏ phiếu cho sự đổi mới của đất nước. CPN-M có tham vọng giữ ít nhất 150 ghế trong 240 ghế bầu trực tiếp. Các đảng khác thì lên tiếng chỉ trích Prachanda lợi dụng sự cả tin của dân hòng mong chiến thắng. Trước báo giới trong và ngoài nước, Prachanda tuyên bố “cho dù thắng hay thất bại, chúng tôi vẫn sẽ tôn trọng kết quả bầu cử”.
Đầu tuần này, Tổng thư ký LHQ Ban Ki-moon nhấn mạnh rằng các nhà lãnh đạo Nepal “có trách nhiệm lớn lao trong việc bảo đảm cho cử tri được tự do thực hiện quyền dân chủ của mình khi tham gia bỏ phiếu kín, mà không phải lo ngại bạo lực, đe dọa và thao túng”. Ông cho rằng cuộc bầu cử Hội đồng hiến pháp là “cột mốc lịch sử của Nepal”, do đó cần phải được tổ chức thành công. Bất luận kết quả thế nào, Quốc hội mới, trên nguyên tắc, sẽ biến nền quân chủ duy nhất trong thế giới Phật giáo thành Cộng hòa Liên bang, mở đầu một chương mới trong lịch sử Nepal.
VIỆT KHUÊ
