Nghề muối chuyển mình

Bảo tồn nghề làm muối

Tiếp chúng tôi dưới ánh nắng gắt giữa trưa, ông Ngô Minh Chiến, diêm dân (người làm nghề sản xuất muối) tại xã An Thới Đông, vui vẻ nói, giá muối bán theo tạ hiện dao động 105.000-110.000 đồng/tạ. Gia đình ông làm 2ha muối, vụ này năng suất đạt khoảng 2.200 tạ, tương đương mỗi ha có thể thu được hơn 1.000 tạ muối.

Năm nay, sức mua tốt giúp muối làm ra được tiêu thụ nhanh, diêm dân trong xã không còn cảnh muối chất đống mà khó bán như một số vụ trước. Theo lời lão nông Lê Quý, người sinh ra và lớn lên tại xã An Thới Đông, người còn giữ nghề làm muối của cha ông, bên cạnh yếu tố thị trường, việc một số hộ đầu tư hầm chứa, cải tạo sân kết tinh cũng góp phần nâng chất lượng muối, giúp muối được bán với giá tốt hơn.

Theo những diêm dân lâu năm nơi đây, nghề sản xuất muối trên địa bàn xã An Thới Đông hình thành vào cuối những năm 1960. Bà con trong xã vào bìa rừng lấy nước muối cô đặc tồn đọng tại các ao, mương đem về hòa tan với nước sông và lắng lọc tự nhiên, sau đó lấy nước muối cô đặc đi nấu thành muối. Đến năm 1977, nghề làm muối tiến tới sản xuất muối hạt trên ruộng. Từ năm 2007 đến nay, bà con bắt đầu chuyển từ sản xuất muối nền đất sang muối trải bạt.

Nghề làm muối là nghề truyền thống, được xác định là một trong hai ngành nghề chủ lực của xã An Thới Đông, đứng sau thủy sản. Nhằm bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống tại các xã ngoại thành TPHCM, ngày 14-10-2024, UBND TPHCM đã ban hành Quyết định công nhận làng nghề truyền thống sản xuất muối tại xã An Thới Đông.

Đây không chỉ là sự ghi nhận công sức của bà con diêm dân, mà còn là bước đệm để nâng cao giá trị sản phẩm, thúc đẩy ngành muối phát triển theo hướng hiện đại, bền vững và gắn liền với thị trường.

Thu lợi từ du lịch

Xuôi về phía biển, Thiềng Liềng là một ấp đảo nhỏ thuộc xã Thạnh An với diện tích gần 13.000ha rừng ngập mặn, nghề làm muối hình thành từ những năm 1970, khi cư dân đến khai hoang và mở rộng ruộng muối. Nghề làm muối phát triển, đến nay cả xã đảo Thạnh An có khoảng 400ha ruộng muối.

Công việc làm muối vốn nặng nhọc, phụ thuộc vào thời tiết. Chi phí sản xuất, nhất là nhiên liệu và chi phí vận chuyển vào đất liền, lại cao, khiến thu nhập của diêm dân bấp bênh. Tuy nhiên, vài năm trở lại đây, du lịch cộng đồng phát triển trên ấp đảo Thiềng Liềng đã góp phần giúp diêm dân không chỉ có thêm thu nhập mà còn giữ gìn nghề truyền thống.

Từ khi Thiềng Liềng có mô hình du lịch cộng đồng, thu nhập của người dân trên ấp đảo đa dạng, khởi sắc hơn. Ngoài làm muối thô, người nông dân cũng mở rộng sản xuất các loại muối chế biến như: muối tôm, muối ớt, muối tiêu, muối thảo dược… Các sản phẩm muối này hầu hết đã được công nhận OCOP 3 sao. Du lịch cộng đồng phát triển cũng là kênh tiêu thụ hiệu quả cho diêm dân địa phương.

Trong xu hướng phát triển du lịch xanh, bền vững, đảo Thiềng Liềng không những đón khách du lịch mà còn có câu chuyện về những diêm dân trải qua bao mùa mưa nắng, ngày đêm gắn bó với nghề muối, vất vả nhưng vẫn kiên trì giữ nghề truyền thống của cha ông. Bà Nguyễn Thị Bạch Tuyết, Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp - Thương mại - Dịch vụ - Du lịch Thiềng Liềng, cho biết, kể từ khi triển khai mô hình du lịch cộng đồng, Thiềng Liềng đã đón hàng chục ngàn lượt khách.

Hiện mô hình du lịch cộng đồng trên đảo có 18 hộ tham gia, trong đó 16 hộ vẫn duy trì nghề làm muối truyền thống. “Vừa làm du lịch, vừa gìn giữ nghề muối lâu đời là cách để những hộ dân trên đảo tăng thu nhập và có điều kiện giữ nghề truyền thống. Bởi thu nhập từ du lịch giúp người dân có thêm nguồn lực để đầu tư sản xuất, và ngược lại, nghề muối trở thành điểm nhấn độc đáo, tạo bản sắc riêng cho du lịch của ấp đảo”, bà Tuyết chia sẻ.