Theo dòng Cổ Chiên: Từ dòng sông mở cõi đến cách đô thị viết tiếp tương lai

Khi nghiên cứu phát triển Khu dân cư Phước Thọ bên dòng Cổ Chiên, T&T Group không chỉ đứng trước bài toán kiến tạo một khu đô thị mới, mà còn đối diện với một câu hỏi lớn hơn: làm thế nào để một đô thị của hôm nay có thể viết tiếp câu chuyện mà dòng sông ấy đã bồi đắp suốt hơn ba thế kỷ.

Trường giang bồi đắp miền di sản

Nhìn trên bản đồ, Cổ Chiên chỉ là một nhánh của sông Tiền. Đến đoạn Mê Kông chuẩn bị gặp biển, con sông khổng lồ ấy bất ngờ chia: một xuôi về cửa Tiểu, một theo dòng Cổ Chiên.

Phù sa bồi nên những doi đất màu mỡ, ghe thuyền mở ra những tuyến giao thương, rồi từ đó hình thành Long Hồ Dinh - tiền thân của tỉnh Vĩnh Long ngày nay. Từ vùng đất ấy, cha ông xưa tiếp tục khai mở Trà Vinh, Bến Tre và nhiều vùng đất phương Nam khác.

Xuôi thêm một đoạn, Cổ Chiên chạm Văn Thánh Miếu Vĩnh Long - biểu tượng của truyền thống hiếu học. Mỗi lần dừng chân ở đây, người ta thường nhớ đến những bậc hiền tài từng làm rạng danh vùng đất phương Nam.

Hơn hai trăm năm trước, có lẽ cũng trên một bến nước ven Cổ Chiên, cậu bé Phan Thanh Giản đã lớn lên cùng tiếng chèo khua mỗi sớm và những chuyến ghe ngược xuôi về Gia Định. Không ai biết Cổ Chiên đã gieo vào cậu bé ấy điều gì. Nhưng cũng từ vùng đất được phù sa bồi đắp, Nam Kỳ đã có vị tiến sĩ đầu tiên.

Rời Long Hồ, dòng sông tiếp tục đưa khách xuôi về Mang Thít.

Giới thương hồ xưa truyền cho nhau nghe: Trên ghe, chỉ cần nhìn mặt nước lúc chiều xuống là biết đã đến Mang Thít. Bởi, ánh lửa từ hàng nghìn lò nung hắt xuống sông đã chỉ đường. Đất sét được lấy từ những bãi bồi ven Cổ Chiên.

Lịch sử của Cổ Chiên vì thế cũng là lịch sử của những vùng đất mà nó đi qua. Từ Long Hồ, Trà Vinh, Bến Tre đến những vùng đất phương Nam được khai mở sau này.

Hơn ba thế kỷ đã trôi qua. Những chuyến ghe mở cõi đã nhường chỗ cho những cây cầu và những tuyến cao tốc. Nhưng dòng Cổ Chiên vẫn làm công việc quen thuộc của mình: kết nối những vùng đất, kết nối những con người và mở ra những hành trình phát triển mới.

Khi đô thị viết tiếp câu chuyện Cổ Chiên

Nhà văn Sơn Nam khi viết về Nam Bộ đã đặc biệt quan tâm tới tính cách của lớp cư dân đi mở đất. Họ là những con người dám rời quê hương để bước vào một miền đất mới, nơi mọi khuôn mẫu cũ đều phải thích nghi với thiên nhiên và những cuộc gặp gỡ văn hóa.

Có lẽ vì thế mà bản sắc của Vĩnh Long chưa bao giờ được tạo nên bởi sự khép kín. Người Vĩnh Long không giữ gìn bản sắc bằng cách từ chối cái mới. Họ gìn giữ bản sắc bằng cách biến cái mới thành một phần của chính mình.

T&T Group không bắt đầu câu chuyện của Khu dân cư Phước Thọ bằng câu hỏi sẽ xây một khu đô thị đẹp đến đâu. Họ tự đặt ra câu hỏi khác: Làm thế nào để một khu đô thị mới vẫn được người Vĩnh Long xem là của Vĩnh Long?

Có lẽ câu trả lời đã bắt đầu từ chính nơi dự án được đặt. T&T lựa chọn phát triển khu đô thị tại kinh Cái Cá – một tuyến thủy đạo trong mạng lưới sông rạch được nuôi dưỡng bởi Cổ Chiên, nơi dòng sông lịch sử tiếp tục len sâu vào không gian đô thị Vĩnh Long. Ở một nghĩa khác, đó cũng là điểm hội tụ giữa dòng chảy của lịch sử mở cõi, dòng chảy của văn hóa bản địa và dòng chảy của khát vọng phát triển hôm nay.

Nhưng vị trí chỉ là điểm khởi đầu. Để một đô thị thực sự thuộc về vùng đất, điều quyết định nằm cách nó đối thoại với lịch sử, văn hóa và điều kiện tự nhiên của chính vùng đất ấy. Chính từ suy nghĩ đó, T&T lựa chọn tiếp cận kiến trúc như một quá trình tiếp biến, thay vì sao chép.

Với quy mô hơn 11,53 ha, dự án được quy hoạch như một tổ hợp đô thị thương mại, dịch vụ và nhà ở hiện đại, lấy mặt nước làm trục tổ chức không gian. Ngay từ những nét phác thảo đầu tiên, dự án không được định hình như một khu dân cư đơn thuần, mà hướng đến trở thành một điểm đến mới của Vĩnh Long, nơi không gian sống, thương mại, khách sạn và các tiện ích cộng đồng cùng phát triển trong một tổng thể thống nhất.

Lấy cảm hứng từ tư duy phát triển đô thị ven mặt nước của Florida, dự án được thể hiện bằng ngôn ngữ kiến trúc Địa Trung Hải. Nhưng, điều T&T kế thừa không nằm ở hình thức kiến trúc, mà ở tư duy ứng xử với điều kiện tự nhiên.

Những khoảng hiên rộng, ban công sâu, cửa mở lớn hay các tuyến phố hướng ra mặt nước trước hết là lời giải cho khí hậu nhiệt đới nóng ẩm. Theo thời gian, những lời giải ấy tạo nên một phong cách sống, nơi thiên nhiên trở thành một phần của đời sống cư dân.

Đó chính là tinh thần tiếp biến mà T&T đã kế thừa: không sao chép hình thức của Florida hay Địa Trung Hải, mà chuyển hóa những nguyên lý đã được kiểm chứng thành một ngôn ngữ kiến trúc phù hợp với vùng đất bên dòng Cổ Chiên.

Tinh thần ấy tiếp tục được nối dài ở Hilton Garden Inn. Vận hành theo tiêu chuẩn quốc tế, công trình vẫn lấy cảm hứng từ di sản gạch gốm Mang Thít, chất liệu đất phù sa và hệ vòm ba gian của kiến trúc Nam Bộ. Một thương hiệu toàn cầu hiện diện bằng ngôn ngữ của Vĩnh Long. Đó cũng là cách triết lý "Tinh hoa thế giới - Bản sắc Việt Nam" được hiện thực hóa bằng kiến trúc.

Nhưng suy cho cùng, kiến trúc chỉ là phương tiện. Giá trị lớn nhất của một đô thị vẫn là con người.

Hơn hai thế kỷ trước, vùng đất bên dòng Cổ Chiên từng nuôi lớn vị tiến sĩ đầu tiên của Nam Kỳ lục tỉnh. Hôm nay, điều T&T hướng tới cũng không chỉ là kiến tạo những tuyến phố đẹp hay những công trình mang dấu ấn kiến trúc, mà là xây dựng một môi trường sống đủ giàu bản sắc để mỗi thế hệ cư dân đều hiểu vùng đất mình đang sống, đủ cởi mở để tiếp nhận những giá trị mới của thế giới và đủ cảm hứng để tiếp tục kể tiếp câu chuyện tương lai.