“Siêu bão” Ivan mới hoành hành từ Grenada đến vùng Caribbean là cơn bão lớn nhất ở khu vực này trong nửa thế kỷ qua. Trước đó, cuối tháng 8 và đầu tháng 9, hai cơn bão khác là Charley và Frances cũng vừa tàn phá vùng Caribbean và Florida. Liên tiếp 3 cơn bão lớn trong chưa đầy một tháng cho thấy thời tiết ngày càng khắc nghiệt, gây nhiều tổn thất về con người, chi phí tái thiết và thiệt hại lâu dài cho các nền kinh tế, không chỉ ở những vùng bị thiên tai.
-
Thiên tai ngày càng nhiều
Theo Risk Management Solutions, California, hai cơn bão Charley và Frances đã gây thiệt hại ước tính trên 10 tỉ USD, bão Ivan thì còn chưa tính được, trong lúc mùa bão sẽ còn kéo dài nhiều tuần nữa. Hồi đầu tháng 6, Cơ quan Khí quyển và Đại dương Mỹ (NOAA) đã dự báo: Mùa bão Đại Tây Dương năm 2004 (từ ngày 1-6 đến 30-11) sẽ nhiều hơn trước với 12-15 cơn bão nhiệt đới; trong đó từ 6 đến 8 cơn lớn trên cấp 8 gây nhiều thiệt hại, cao điểm từ tháng 8 đến tháng 10; vùng Trung Thái Bình Dương sẽ có từ 4 đến 5 cơn lốc xoáy nhiệt đới...
Năm 2003, mùa bão Đại Tây Dương đã có 14 cơn bão nhiệt đới, với 7 cơn lớn. Dự án khí tượng học nhiệt đới thuộc Đại học Colorado hồi tháng 4 cũng đã dự báo mùa bão năm nay sẽ có khoảng 14 cơn bão với 8 cơn lớn. Duyên hải Mỹ và vùng Caribbean là nơi hứng chịu phần lớn các cơn bão từ lòng chảo Đại Tây Dương.
Vào năm 1925, cơn lốc Tri-State đã di chuyển hơn 300 dặm đường từ bang Missouri đến bang Indiana (Mỹ) làm chết 695 người và 2.027 người bị thương.
Đầu tháng 9, các chuyên gia khí tượng học cũng cho biết El Nino đang phát triển ở Thái Bình Dương và sẽ kéo dài đến năm 2005.
Hiện tượng El Nino xuất hiện mỗi 4 đến 5 năm và kéo dài từ 12 đến 18 tháng. El Nino hồi năm 1997-1998 đã gây ra từ hạn hán ở Indonesia, Australia, châu Phi... đến bão ở California, lũ lụt ở nhiều nơi khác... làm toàn cầu thiệt hại ước trên 20 tỉ USD.
Cơn bão Andrew năm 1992 tàn phá vùng Miami gây thiệt hại đến 17 tỉ USD, hậu quả lớn đến nỗi các công ty bảo hiểm Mỹ phải cải tổ hoạt động để... tránh các hợp đồng bảo hiểm ở vùng hay bị bão tại duyên hải Florida.
Do đó, năm 1993 đã đưa đến việc thành lập Quỹ thảm họa bão Florida, lấy nguồn thu từ lợi tức tăng thêm của các công ty bảo hiểm khi bán sản phẩm ở Florida, dùng để tái bảo hiểm nếu thiên tai gây thiệt hại trên 4,5 tỉ USD, tối đa là 15 tỉ USD. Đến nay quỹ đã có 6 tỉ USD.
-
Dịch vụ tin thời tiết phát triển
Thời tiết ngày càng thất thường, xấu hơn và khó dự đoán hơn nên người ta muốn có nhiều thông tin hơn và được phân tích rõ hơn. Thiên tai dù được dự đoán trước cũng luôn gây nhiều thiệt hại cho doanh thu và lợi nhuận của các doanh nghiệp. Theo Cơ quan Khí tượng Anh (MET), ở Anh có khoảng 70% doanh nghiệp bị ảnh hưởng thời tiết làm giảm khoảng 10% lợi nhuận.
Do đó, không ngạc nhiên khi các công ty cung cấp dịch vụ tin thời tiết chính xác và cập nhật ngày càng phát triển. Như MET, riêng nguồn thu nhập thương mại cũng đến 20 triệu bảng Anh mỗi năm.
Phần lớn các công ty cung cấp dịch vụ tin thời tiết đều có phần mềm riêng để xử lý dữ liệu - chủ yếu là từ NOAA - thành những bản tin thời tiết chi tiết và dễ hiểu. Càng chi tiết càng dễ bán, bản tin có thể cho biết từ thời tiết của một thành phố vào ngày giờ cụ thể đến những dự báo thời tiết dài hạn cho các công ty khai thác dầu khí... Các công ty tư nhân cung cấp tin thời tiết như Metcheck.com có khách hàng đa dạng, từ tập đoàn siêu thị Waitrose đến bia Fosters.
Cơn bão Galveston năm 1990 đã gây thiệt mạng 12.000 người và làm thiệt hại tài sản đến 30 triệu USD.
Có những công ty chuyên cung cấp tin thời tiết chỉ trong lĩnh vực nào đó, như Snowforecast.com, trụ sở ở xứ Wales, cung cấp tin cho hơn 600 khu trượt tuyết khắp thế giới, ban đầu miễn phí nhưng nay đã lấy quảng cáo và phí thuê bao khoảng 3,5 bảng Anh/tháng. Tương tự, Surf-forecast.com phục vụ cho hơn 800 khu lướt sóng. Metmarine.com thì tập trung vào các thuyền trưởng người Anh, cung cấp tin qua Internet và điện thoại...
Thông tin thời tiết ngày càng chứng tỏ là một công cụ hữu ích cho kinh doanh. Nhiều công ty dịch vụ còn tiến xa hơn bằng cách cung cấp một dạng phức tạp của bảo hiểm rủi ro nhằm hỗ trợ các doanh nghiệp công cụ bảo vệ tài chính chống lại thời tiết không mong muốn, không chỉ với thiên tai, mà với cả những thay đổi thường xuyên của thời tiết có ảnh hưởng đến doanh nghiệp.
Thị trường triển hạn có yếu tố thời tiết (weather futures market) này giúp doanh nghiệp tự bảo vệ chống lại thiệt hại khi thời tiết thay đổi không được dự báo trước. Thị trường này phát triển mạnh ở Mỹ với trị giá đến 9 tỉ USD mỗi năm. Ở châu Âu, thị trường đầu tiên dạng này là Liffe (ở Luân Đôn) hoạt động từ cuối năm 2001.
THIỆN NGUYỄN (Theo BBC & CNN)
Tham gia các thị trường này, doanh nghiệp có thể dự đoán các yếu tố thời tiết có thể thay đổi vào thời điểm tương lai nào đó sẽ tác động đến hoạt động kinh doanh như giảm lợi nhuận hoặc tăng chi phí... Nếu dự đoán đúng, doanh nghiệp sẽ được đền bù các thiệt hại đó. Theo Liffe, lợi nhuận của nhà cung cấp điện có thể dao động đến 5% với mỗi độ C thay đổi!
Các nhà cung cấp khí đốt, điện... hay sản xuất đồ uống rất dễ bị thiệt hại do thay đổi bất thường của thời tiết là những khách hàng chính của thị trường này, ngoài ra còn các nông trại, các nhà bán lẻ trang phục, các nhà hàng, quán bar...
Theo WeatherXchange - dự án hợp tác giữa MET và BHP, nhà khai khoáng khổng lồ của Australia - một lý do đơn giản tạo nên sự tăng trưởng của công nghiệp tin thời tiết là ngày nay các cổ đông và thị trường không chấp nhận việc doanh nghiệp đổ lỗi cho thời tiết làm thiệt hại lợi nhuận như 5 hoặc 10 năm trước.
