Tỉnh táo và công bằng với người thầy

“Trọng học vấn, trọng nhân tài, vì đó là của quý không gì có thể thay thế được của một nước, một dân tộc. Có nó thì có tất cả, thiếu nó, thì cái còn lại còn gì là đáng giá” (Phạm Văn Đồng), phải từ cách nhìn ấy mới có thể có được lối ra trong giáo dục đào tạo đang là một chủ đề nóng bỏng trên các trang báo, phản ánh sự bức xúc của xã hội. Giáo dục là sản phẩm tiêu biểu của một chế độ, không là sản phẩm cho riêng nó. Trút toàn bộ sai lầm cho riêng ngành giáo dục, còn lại thì vô can, là sự thiển cận và vô trách nhiệm.

Học sinh lớp 9 Trường THPT Bán công Nguyễn Thị Diệu, Q3 trong giờ học môn văn.

Dù nói gì thì nói, người thầy vẫn là, cần là và phải là nhân vật xã hội được kính trọng, không được tùy tiện xúc phạm cái nghề đáng kính này.

Chính vì càng tôn kính người thầy nên càng dễ nặng lòng với cái nghề cao quý đôi lúc bị làm hoen ố, nên có khi nặng lời với họ. Vì những sai lầm của một số trong họ đã xúc phạm đến nơi sâu thẳm của đạo lý dân tộc, trực tiếp làm xói mòn nhân cách và niềm tin của lớp trẻ. Có gia đình nào mà lại không trực tiếp hàng ngày gắn bó, nuôi dưỡng hạnh phúc và ký thác niềm hy vọng của họ vào người thầy.

Những cô giáo, thầy giáo đang có mặt trên khắp đất nước, ở chốn phồn hoa đô hội như Hà Nội, TPHCM, cũng như nơi thôn cùng xóm vắng, tít tắp ở các bản làng hẻo lánh, vùng sâu vùng xa heo hút nghèo khổ từ xóm Lũng Cú ở Hà Giang cực Bắc cho đến xóm Đất Mũi ở Cà Mau cực Nam Tổ quốc.

Cách đây quãng 7 năm, trong một chuyến công tác ở Hà Giang, trên đoạn đường đèo đổ dốc từ Cổng Trời về Mèo Vạc, trong nắng chiều đã tắt, một tốp các cháu nhỏ ngồi sưởi ấm quanh đống lửa bên vệ đường.

Dừng xe, tôi tiến về phía các cháu: bốn bé trai và một bé gái. Cho bò tranh thủ gặm nốt vạt cỏ bên đường, các cháu ngồi lại quanh đống lửa mới nhen để xua bớt đi cái buốt giá của sương muối gió núi. “Các cháu học lớp mấy rồi. Chăn bò từ chiều hay từ sáng?”, tôi ngồi xuống hỏi. “Lớp ba cả, chỉ nó lớp bốn”, một bé trai chỉ vào bé gái đang tủm tỉm cười trả lời tôi. “Học buổi sáng, buổi chiều chăn bò”. “Thế ai học giỏi nhất nào”, tôi hỏi. Vẫn bé trai ấy: “Nó đấy, nó giỏi lắm, vừa được cô giáo thưởng cho quyển vở đấy”. Bé gái có đôi mất rất sáng, e thẹn ngước nhìn tôi: “Không phải đâu, không phải đâu”. “Đúng nó đấy, quyển vở còn trong cặp sách nó đấy “. Cũng vẫn bé trai ấy nói to: “Cô giáo yêu nó lắm, cô ở dưới xuôi lên mà, cô ở nhà nó mà, dưới kia kìa”.

Nhìn xuống thung lũng mờ sương, dòng sông Nho Quế chỉ còn là một nét mờ uốn lượn quanh những đốm sáng thưa thớt thấp thoáng những khóm nhà sàn dưới chân đèo khi ánh chiều đã tắt. “Cô giáo dưới xuôi” quý yêu của các cháu ở đấy, bên bếp lửa nhà sàn cũng bập bùng như ánh lửa các cháu đốt lên ở đây, ánh lửa của tình người, ánh lửa của trí tuệ. Xúc động trào dâng, tôi rút vội chiếc bút trên túi áo, đặt vào tay bé gái đang hơ trên đốm lửa để vội vã chạy lên trong tiếng gọi của cháu “không lấy đâu, không lấy đâu” giữa tiếng cười giòn của các cháu trai. Nhắc lại câu chuyện, để chỉ muốn nói rằng, đừng làm mờ ánh lửa ấy bằng sự vơ đũa cả nắm, bấât cận nhân tình trong việc bôi nhọ nét đẹp của người thầy, nghề thầy, cái nghề đẹp nhất. Đã đẹp, vẫn đang đẹp và mãi mãi đẹp.

Trong sâu thẳm đạo lý dân tộc, có hai nhân vật được xã hội tôn vinh “thầy”: thầy giáo và thầy thuốc. Đạo lý ấy được hun đúc và trường tồn trong đời sống của một dân tộc “vốn xưng văn hiến đã lâu”. “Văn hiến”, văn hóa và hiền tài, là nhân tố đầu tiên làm nên nét đặc trưng nổi bật của sự phân định vị thế của một quốc gia độc lập, tiếp đó mới đến lãnh thổ, phong tục và triều đại như Nguyễn Trãi đã từng khẳng định.

Trong thang bậc giá trị, ông cha ta còn đặt “thầy” trước cả cha. Đặt trước, là biểu thị sự coi trọng tính người của con người. Công sinh thành, đức dưỡng dục của cha mẹ đương nhiên bao hàm cả việc hun đúc nên tính người ấy, nhưng sứ mệnh thiêng liêng của người thầy giáo được tập trung riêng cho chức năng cao cả đó. Tôn sư là vì trọng đạo. Đạo lý làm người.

Một chế độ biết tôn trọng con người, biết lấy con người làm trung tâm của mọi cương lĩnh, chiến lược, chủ trương, đường lối là một chế độ ưu việt và bền vững. Cứ nhìn vào số lượng và chất lượng của người thầy ấy, xem cung cách ứng xử và đãi ngộ của nhà nước và xã hội đối với họ mà người ta hiểu ra tính ưu việt hay không của một chế độ. “Càng yêu người bao nhiêu, càng yêu nghề bấy nhiêu”, nghề thầy (Lê Duẩn). Khi mà đồng lương của người thầy không đủ cho họ và vợ con họ sống, buộc họ phải đi dạy thêm, làm thêm để có thể tiếp tục theo đuổi cái nghề cao quý của họ thì nên được xem là nỗi đau của cả xã hội, của nhà nước, nỗi day dứt của người có trọng trách đối với dân, chứ không chỉ và không thể là nỗi đau riêng của người thầy.

Cũng đã có lập luận cho rằng, thu nhập của giáo viên đâu có thấp. Nhiều gia đình nhà giáo đang sống ung dung. Có chuyện đó. Nhưng là những ai, ở đâu, tỷ lệ là bao nhiêu. Chắc chắn không là “cô giáo dưới xuôi” của các cháu quanh đốm lửa bên vệ đường trên kia! Và cũng đúng trong chuyện dạy thêm, trong dự phần vào cái tệ đáng xấu hổ buôn bằng, bán điểm, chạy trường, chạy lớp đã có những “con sâu làm rầu nồi canh”.

Nhưng liệu đã có ai làm một khảo sát nghiêm cẩn để đưa ra con số chính xác về lương, về thu nhập và mức sống của những cô giáo thầy giáo đang âm thầm, nhẫn nại dạy học trên cả nước? Có bao nhiêu trong họ sống ung dung, sung túc và bao nhiêu đang gieo neo, cùng cực? Có bao nhiêu “con sâu”, và bao nhiêu “con người” đang âm thầm lặng lẽ sống cuộc sống thanh bạch trong cái nghề mà biết không thể giàu, chỉ may lắm là đủ sống và được xã hội kính trọng. Tỷ lệ là bao nhiêu giữa “sâu” và “người”, giữa người sống đủ, sống được với người sống gieo neo, vất vả?

Hãy đặt những tiêu cực của ngành giáo dục bên cạnh những ngành nắm tiền, nắm quyền, những thứ quyền đẻ ra tiền, và tiền vung ra mua được quyền, mà là quyền sinh, quyền sát, thì sẽ thấy cần phải ứng xử như thế nào với những người “thấp cổ bé họng” nhưng lại đang gánh cái gánh rất nặng ươm mầm và nuôi dạy con trẻ nên người, đào luyện họ trở thành hiền tài, hun đúc, bồi bổ “nguyên khí quốc gia”. “Nhân bất học bất tri lý”, càng hiểu rõ những bất cập mà chúng ta đang phải đương đầu, càng thấm thía sự đúc kết đó, để mà dư luận xã hội có đủ sự tỉnh táo và công bằng khi nhìn nhận về người thầy.

Không phải vì họ, mà vì đạo lý dân tộc, vì con người, vì sự công bằng xã hội và vì con em của chúng ta.

TƯƠNG LAI


 

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Ai là người làm cho đất nước giàu, nếu không phải là người Việt Nam

Ai là người làm cho đất nước giàu, nếu không phải là người Việt Nam

Việt Nam muốn trở thành “con rồng, con hổ” thì 20 năm tới đây phải duy trì tăng trưởng 7,5%/năm, liệu chúng ta có làm được không? Ai là người làm cho đất nước giàu, nếu không phải là người Việt Nam. Bạn bè quốc tế cũng chỉ đến giúp khi chúng ta còn khát khao giàu mạnh.

Hướng nghiệp - tuyển sinh

Giáo dục hội nhập

Đại học Quốc gia TPHCM: Tiên phong góp sức cho cộng đồng

Không chỉ là đầu tàu của hệ thống giáo dục đại học trong đào tạo, nghiên cứu khoa học, trong suốt quá trình phát triển, Đại học (ĐH) Quốc gia TPHCM đã có rất nhiều đóng góp cho các địa phương trong phát triển về đào tạo, nghiên cứu khoa học cũng như phát triển kinh tế - xã hội. 

Văn hay chữ tốt

Giải thưởng võ trường toản

Giải thưởng Võ Trường Toản lần thứ 23 năm 2020: “Thuyền trưởng” tận tâm

Giải thưởng Võ Trường Toản năm nay không chỉ tôn vinh các thầy, cô giáo trực tiếp đứng trên bục giảng, mà còn tri ân các cán bộ quản lý, những vị “thuyền trưởng” luôn âm thầm phía sau, đóng góp vào sự thành công của giáo viên và tập thể nhà trường. Không chỉ giàu kinh nghiệm sống và làm nghề, các thầy, cô còn là những tấm gương sáng về nhân cách cho các thế hệ đi sau tiếp nối truyền thống nghề giáo.

Học bổng nguyễn văn hưởng

Mong ước của người truyền lửa

Buổi sáng cuối tuần, các bác sĩ trẻ, sinh viên ngành y dược từng được nhận học bổng Nguyễn Văn Hưởng đã hẹn nhau đến thăm gia đình bác sĩ Tạ Trung Quấc, mạnh thường quân ủng hộ tài chính giúp sinh viên có hoàn cảnh khó khăn vượt khó vươn lên trong học tập, thực hiện ước mơ khoác áo blouse trắng, trong hơn 10 năm qua. 

Giải thưởng tôn đức thắng

Hun đúc ngọn lửa sáng tạo

“Nếu không có bà Bé Ba, chắc giờ này chúng tôi đã bỏ cuộc và phá sản”, ông Phạm Thành Lộc, Công ty cổ phần Nông nghiệp công nghệ cao Thanh Bình, bộc bạch trong lúc dẫn chúng tôi đi thăm những mô hình trồng khí canh đầy ắp rau xanh ở huyện Củ Chi, TPHCM.