Trung Quốc: sau 5 năm vào WTO

Đến 11-12 này Trung Quốc (TQ) tròn 5 năm gia nhập WTO. Thời hạn 5 năm chuyển tiếp sau khi gia nhập WTO của TQ sắp kết thúc, nước này phải thực hiện đầy đủ các cam kết mở cửa thị trường.  Theo các chuyên gia kinh tế, đây cũng là lúc để đất nước  1,3 tỷ dân này lẫn phần còn lại của thế giới nhìn nhận lại những thay đổi kể từ sau khi trở thành thành viên WTO. Với mức tăng trưởng 2 con số liên tục nhiều năm liền, nền kinh tế TQ đang vượt lên phía trước khiến nhiều nước lớn cũng phải giật mình. Nhiều nghiên cứu về sự thay đổi nội tại của nền kinh tế này cũng như  tác động của nó lên kinh tế toàn cầu. Trong khi ảnh hưởng của nền kinh tế Mỹ đối với thế giới là điều không phải bàn cãi thì vai trò của TQ lại là một nhân tố mới.

• WTO làm thay đổi sâu sắc đời sống người dân lẫn nền kinh tế TQ

Đối với cư dân giàu có ở Bắc Kinh và Thượng Hải, những lợi thế của việc trở thành thành viên của WTO khá rõ ràng: xe Mercedes nhập khẩu rẻ hơn, chi nhánh Citibank ở TQ cung cấp nhiều dịch vụ hơn và chuỗi siêu thị Wal-Mart của Mỹ mở tại đây bán nhiều loại sản phẩm hơn.

Nhưng việc TQ gia nhập WTO vẫn chưa tạo ra những người thắng cuộc. Thuế nông sản được cắt giảm đã đe dọa cuộc sống của hàng trăm triệu nông dân. Ngoài việc ảnh hưởng đến cuộc sống của người dân trong nước, WTO cũng đã thay đổi nền kinh tế TQ một cách sâu sắc và không thể đảo ngược.

Theo nhà phân tích Li Zhongzhou của “Chương trình EU-TQ Hỗ trợ TQ Hội nhập vào Hệ thống Thương mại Thế giới” có trụ sở tại Bắc Kinh, sự biến đổi mạnh mẽ nhất là về khối lượng thương mại. Kim ngạch thương mại trên GDP - tiêu chuẩn đánh giá sự mở cửa của một nền kinh tế đối với thế giới bên ngoài - đã tăng từ 44% năm 2001 lên 72% hiện nay. Trong khi đó, giá trị thương mại của Mỹ với các nước còn lại của thế giới chỉ đạt 21% GDP.

Theo thống kê của Ngân hàng Thế giới, kể từ khi TQ gia nhập WTO, xuất khẩu đã tăng trung bình 29%/năm. Một phần là nhờ sự điều chỉnh theo một hệ thống mở hơn. Nhưng ít có khả năng mức tăng này sẽ tiếp tục được duy trì, bởi TQ hiện nay đã là một nước xuất khẩu lớn trên thị trường thế giới. Với lực lượng lao động siêu hiệu quả và siêu rẻ của mình, TQ đã và đang góp phần làm tăng tình trạng thất nghiệp ở nhiều nền kinh tế khác trên thế giới, nhưng chính TQ cũng phải trả giá vì điều này.

• Nhân tố TQ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế thế giới

Giới phân tích nhận định, nhịp độ tăng trưởng kinh tế 8-10%/năm của TQ là một nhân tố quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế toàn cầu trong thập kỷ qua. Chẳng hạn hoạt động nhập khẩu của TQ đã giúp Nhật Bản thoát khỏi suy thoái trong một thập kỷ qua. Để đáp ứng nhu cầu vốn và hàng hóa công nghệ cao của TQ, xuất khẩu của Nhật Bản đã tăng mức kỷ lục 44%, tức 60 tỷ USD. Trên thực tế, TQ đã trở thành thị trường xuất khẩu lớn của châu Á (chiếm 31% thị phần) trong khi mức tương ứng của Nhật Bản lại giảm từ 20% xuống 10%.

TQ hiện là động cơ thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu ở Đài Loan (Trung Quốc) và Philippines và là khách hàng lớn sản phẩm của Nhật Bản, Hàn Quốc, Malaysia và Australia. TQ đã tăng mạnh đáng kể sản lượng công nghiệp trong nước chứ không chỉ thu hút các hoạt động sản xuất ở các nước khác.

• Luật chơi trong thương mại toàn cầu

Theo ông Dollar, Giám đốc phụ trách TQ của Ngân hàng Thế giới, trong giai đoạn phát triển thương mại, nước nào cũng phải có một số điều chỉnh. Một số ngành này phát triển trong khi một số ngành kia có xu hướng suy giảm.

Tại TQ, hơn 100.000 nhân viên của các ngân hàng quốc doanh đã phải nghỉ việc khi những ngân hàng này điều chỉnh hoạt động cho phù hợp với môi trường cạnh tranh hơn. Theo thống kê mới nhất, những vụ kiện chống bán phá giá nhằm vào TQ đã tăng vọt kể từ khi nước này gia nhập WTO, và hiện chiếm tới 1/3 tổng số vụ kiện chống bán phá giá trên toàn cầu. Một số các nhà quan sát coi đây là hàng rào bảo vệ cuối cùng được dựng lên bởi các ngành đang ngắc ngoải ở những nước giàu trước “sự tấn công” không chống đỡ nổi của hàng hóa TQ.

Khi thời hạn 5 năm chuyển tiếp sau khi gia nhập WTO của TQ sắp kết thúc thì cũng là lúc Mỹ và EU gia tăng sức ép buộc TQ phải “chơi” theo các quy định toàn cầu. Bà Susan Schwab đại diện Thương mại Mỹ nói “đang xem xét một cách nghiêm túc các vụ kiện đối với TQ, trừ phi nước này thực hiện đầy đủ các cam kết khi gia nhập WTO”.

Trong số các thành viên WTO thì EU là nước đi đầu trong việc áp đặt thuế chống bán phá giá đối với hàng hóa của TQ, tiêu biểu là giày da và hàng dệt may, vào thị trường khối này. Canada, Mỹ và EU đã kiện TQ trong vụ tranh chấp các phụ tùng ô tô nhập khẩu vào TQ. Những vụ kiện chống bán phá giá là một phần trong giai đoạn chuyển tiếp khi thế giới phải vật lộn với thách thức là phải thích nghi với một nền kinh tế có quy mô độc nhất vô nhị như TQ.

THI LÊ tổng hợp