“Việc thực hiện Nghị quyết 49-NQ/TƯ của Bộ Chính trị về “Chiến lược cải cách tư pháp (CCTP) đến năm 2020” là hướng đến việc củng cố, hoàn thiện hệ thống pháp luật và tiến tới việc xây dựng thành công mô hình nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở nước ta” - Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết, Trưởng ban Chỉ đạo CCTP Trung ương đã khẳng định như vậy tại buổi làm việc với Đảng bộ và chính quyền TPHCM về việc thực hiện Nghị quyết 49-NQ/TƯ của Bộ Chính trị diễn ra vào ngày 5-5. Cùng dự buổi làm việc có các đồng chí: Lê Thanh Hải, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy TPHCM; Lê Hoàng Quân, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch UBND TPHCM cùng một số đồng chí lãnh đạo TP và sở, ngành.
TPHCM chiếm 1/4 lượng án so với cả nước
Người dân quận Gò Vấp làm thủ tục về hộ tịch, tư pháp. Ảnh: VIỆT DŨNG
Sau 2 năm triển khai Nghị quyết 49-NQ/TƯ, Thành ủy TPHCM chỉ đạo thực hiện nghiêm túc, đảm bảo yêu cầu, nội dung, quy trình và tiến độ quy định của Trung ương. Nhờ đó, chất lượng các mặt công tác tư pháp của TPHCM đã có những chuyển biến rõ rệt.
Theo ông Bùi Hoàng Danh, Chánh án Tòa án Nhân dân TPHCM, năm 2007, TAND TPHCM đã xét xử 36.000 vụ án trong tổng số 41.000 vụ thụ lý - chiếm 1/4 lượng án cả nước. Chất lượng xét xử tăng đáng kể: án hủy chỉ còn 0,48% và án chỉnh sửa còn 0,9% (thấp hơn so với mức quy định).
Các hoạt động điều tra, truy tố, thi hành án và các hoạt động bổ trợ tư pháp (như luật sư, công chứng, giám định…) được thực hiện theo hướng tôn trọng quyền dân chủ, bảo đảm công bằng xã hội. Công tác thi hành án dân sự có nhiều tiến bộ, nhiều vụ việc phức tạp, tồn đọng từ nhiều năm trước đã được giải quyết với sự tham gia tích cực của các ngành, các cấp.
Khó khăn lớn nhất hiện nay của ngành tư pháp TPHCM là thiếu hụt cán bộ trầm trọng và càng trở nên khó khăn hơn khi tình trạng “chảy máu chất xám” đang diễn ra khá phổ biến. Riêng Cơ quan thi hành án TPHCM, thời gian qua có 50 cán bộ xin ra khỏi ngành với lý do chủ yếu là công việc nặng, trách nhiệm cao, thu nhập thấp.
Viện trưởng Viện KSND TP Võ Thị Kim Hồng nêu ví dụ: “Lương của tôi trên dưới 3 triệu đồng/tháng, trong khi có sinh viên Đại học Luật mới ra trường được các đơn vị nước ngoài mời về làm việc, có mức thu nhập trên 10 triệu đồng”. Giám đốc Sở Tư pháp TP Nguyễn Đức Chính nói: “Mổ một xác chết để giám định pháp y, tìm nguyên nhân cái chết mà chỉ được thù lao vài chục ngàn đồng, chưa bằng anh phụ hồ thì chẳng ai muốn làm!”.
Luật sư trong tố tụng: Vai trò không thể thiếu!
“TPHCM vừa trình Trung ương đề án tổ chức lại hệ thống tòa án, tòa án nhân dân cấp quận huyện ở TPHCM theo từng cụm (vài quận là một cụm). Mục đích của đề án này nhằm giảm bớt lãng phí về tài chính, nhân sự, cơ sở vật chất và tạo thuận lợi trong tổ chức xét xử” - Bùi Hoàng Danh, Chánh án TAND TPHCM, cho biết. |
Sau khi nghe các ngành báo cáo, Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết đánh giá cao sự nỗ lực của TPHCM trong việc giữ vững ổn định trật tự an toàn xã hội trên địa bàn có số dân đông nhất cả nước (gần 8 triệu người) và được coi là “vùng trũng của tội phạm” (số lượng án cao nhất nước). Kết quả trên càng có ý nghĩa hơn khi đội ngũ cán bộ tư pháp còn thiếu, cơ sở vật chất chưa đầy đủ, công tác bổ trợ tư pháp còn nhiều hạn chế.
“Nhưng nói về trình độ ngoại ngữ của cán bộ có thể đủ sức tranh tụng tại tòa quốc tế thì cần phải cố gắng nhiều hơn nữa! Cả TAND TP mới có 20 người, còn VKSND TP chỉ có 1 người biết ngoại ngữ là quá ít so với yêu cầu hội nhập, đó là chưa nói tới trình độ am hiểu luật pháp quốc tế” - Chủ tịch Nguyễn Minh Triết đề cập đến một trong những nhiệm vụ sắp tới trong CCTP.
Do vậy, Hà Nội, TPHCM phải là 2 địa phương đi đầu trong cả nước về đào tạo ngoại ngữ và luật pháp quốc tế cho đội ngũ cán bộ ngành tư pháp. Chủ tịch nước yêu cầu, TPHCM tiếp tục quán triệt sâu sắc triển khai tới các cấp, các ngành Nghị quyết 49-NQ/TƯ nhằm tạo sự chuyển biến mạnh hơn nữa về công tác CCTP. Về tình trạng cơ sở tạm giam, tạm giữ còn thiếu, Chủ tịch nước đề nghị TPHCM nên nghiên cứu và có kiến nghị với Trung ương theo hướng giảm đến mức tối đa các hình phạt tù, tăng hình phạt tiền, nhất là đối với các án về kinh tế; nghiên cứu hình thức nộp tiền để tại ngoại của một số nước.
Điều này vừa để giảm bớt gánh nặng cho các cơ quan tư pháp, vừa có tác dụng răn đe và nhất là có thể khôi phục lại sự tổn hại về vật chất và tài sản đã gây ra. “Tòa án phải là khâu trung tâm của quá trình CCTP. Xét xử là khâu trọng tâm của toàn bộ hoạt động tư pháp” - Chủ tịch nước nhấn mạnh. Các hoạt động khác của tiến trình tư pháp như điều tra, kiểm sát, truy tố… nếu có sai phạm vẫn có thể khắc phục được và ít để lại hậu quả nhưng nếu xét xử sai hậu quả để lại rất lớn và đôi khi không thể nào khắc phục được, khó phục hồi nguyên trạng như trước.
Để ngăn chặn tình trạng án tồn đọng, oan sai, TPHCM đẩy mạnh công tác tranh tụng tại tòa và vai trò của luật sư trong quá trình tố tụng. Bên cạnh đó, TPHCM cần nghiên cứu, đề xuất chính sách, chế độ hợp lý đối với đội ngũ cán bộ tư pháp, thiết lập một cơ chế tuyển chọn, bồi dưỡng và đào tạo nghiêm túc lực lượng này.
Một trong những vấn đề then chốt của CCTP là tăng cường công tác xây dựng Đảng trong các cơ quan bảo vệ pháp luật. “Tổ chức cơ sở Đảng có đạt trong sạch, vững mạnh thì mới có cán bộ tốt, khi đó công tác khởi tố, điều tra, xét xử, thi hành án mới bảo đảm khách quan, đúng người, đúng tội và đúng pháp luật” - Chủ tịch nước kết luận.
Tuấn Sơn
