“Bí” lối ra cho nhà siêu mỏng, siêu nhỏ

Đi không được, ở không xong

Sau khi giải phóng mặt bằng thực hiện dự án cải tạo rạch Xuyên Tâm, dọc đường Vũ Tùng (phường Gia Định, TPHCM) xuất hiện những căn nhà siêu mỏng với diện tích rất nhỏ. Anh Lâm Văn Quý (ngụ tại hẻm 146 đường Vũ Tùng, phường Gia Định) cho biết, nhà anh hơn 20m² thuộc diện giải tỏa một phần để thực hiện dự án cải tạo rạch Xuyên Tâm. Sau khi bàn giao mặt bằng, căn nhà chỉ còn khoảng 10m², chiều ngang chưa đến 2m.

“Khi có phương án bồi thường, phường vận động giao hết phần diện tích còn lại để nhận hơn 1 tỷ đồng và được bố trí nhà tái định cư. Thế nhưng với số tiền này, tôi phải bù thêm khoảng 1 tỷ đồng nữa mới mua được căn nhà tái định cư. Gia đình không có tiền bù vào nên quyết định giữ lại phần nhà để tiếp tục sinh sống”, anh Quý nói.

Cách đó không xa, căn nhà của chị Lý Mỹ Ngọc có diện tích 1,2m² là phần còn lại sau khi tháo dỡ để nhường đất cho dự án. Căn nhà có gác lửng, phần dưới chỉ đủ làm nhà vệ sinh, chỗ ngồi nấu ăn và lối cầu thang bắt chéo lên gác. Chị Ngọc chia sẻ, trước kia, căn nhà có chiều ngang 4m, dài 18m nhưng không có sổ hồng nên chỉ được bồi thường 900 triệu đồng.

Phường có vận động gia đình bàn giao luôn phần diện tích còn lại để nhận thêm khoảng 100 triệu đồng nhưng số tiền này không thể mua được chỗ ở mới. Dù biết chất lượng sống không đảm bảo và căn nhà làm mất mỹ quan đô thị nhưng gia đình đang lâm cảnh "đi không được, ở không xong".

Tương tự, dọc theo trục đường Cách Mạng Tháng Tám (thuộc các phường Tân Sơn Nhất, Nhiêu Lộc), sau khi bàn giao mặt bằng thực hiện tuyến metro số 2 (Bến Thành - Tham Lương), nhiều căn nhà cũng còn lại diện tích khá nhỏ. Dù vậy, đa phần các chủ hộ cho biết vẫn tiếp tục sửa chữa hoặc xây lại để kinh doanh, cho thuê.

Có chính sách thu hồi hợp lý

Bà Nguyễn Thu Hiền, Chủ tịch UBND phường Gia Định (TPHCM) giải thích, khi giải phóng mặt bằng, đối với những căn nhà còn diện tích nhỏ, phường đã vận động người dân giải tỏa toàn bộ để chỉnh trang đô thị. Nếu người dân đồng ý sẽ được hưởng chính sách tái định cư. Tuy nhiên, vẫn có một số trường hợp không đồng thuận nên dẫn đến tồn tại nhà siêu mỏng.

Trong khi đó, theo đại diện Ban Bồi thường, giải phóng mặt bằng TPHCM ( thuộc Sở NN-MT TPHCM), quy định hiện hành đối với phần đất nhỏ hơn diện tích tối thiểu được tách thửa thì địa phương sẽ vận động để thu hồi phần diện tích còn lại; hoặc vận động các hộ phía sau mua phần đất còn lại phía trước để có mặt tiền. Tuy nhiên, hai cách này vẫn không hiệu quả bởi thường các hộ dân có phần đất còn lại đưa ra giá khá cao. Chính vì thế, cần có chính sách thu hồi hợp lý đối với phần đất còn lại của người dân sau khi thực hiện dự án.

Theo Sở Xây dựng TPHCM, Quyết định số 56/2021 của UBND TPHCM quy định quy chế quản lý kiến trúc TPHCM cho phép những lô đất sau khi giải phòng mặt bằng có diện tích nhỏ từ 3m² đến 7m² thì tùy theo chiều rộng mặt tiền hoặc chiều sâu so với chỉ giới xây dựng để được phép xây dựng.

Tuy nhiên, sẽ bị hạn chế về chiều cao xây dựng và diện tích sử dụng sẽ rất nhỏ, không đáp ứng đủ nhu cầu sử dụng. Để hạn chế tình trạng nhà siêu mỏng trên các thửa đất nhỏ sau khi thực hiện các dự án chỉnh trang đô thị, cải tạo kênh rạch..., chính quyền địa phương cần trao đổi, thỏa thuận với người dân để đền bù đối với diện tích còn lại hoặc khuyến khích hợp thửa để đạt diện tích xây dựng theo tiêu chuẩn.

Về mặt kiến trúc đô thị, kiến trúc sư Khương Văn Mười, nguyên Chủ tịch Hội Kiến trúc sư TPHCM lưu ý, giải pháp căn cơ để chấm dứt tình trạng nhà siêu mỏng, méo mó khi mở đường hay làm hạ tầng là đền bù thỏa đáng. Với phần diện tích giải tỏa ngoài ranh dự án sẽ được xem xét để sử dụng vào mục đích công cộng, phù hợp với thực tế từ vị trí khu đất.