Cây gia vị Châu Pha "đi Tây"

Hương vị quê nhà vươn ra thế giới

Trong nhà màng kín gió, hàng chục héc ta ớt đang vào độ thu hoạch chín rộ. Anh Nguyễn Viết Tự, Giám đốc HTX sản xuất nông nghiệp và dịch vụ Châu Pha (gọi tắt là HTX Châu Pha) cùng nông dân đi thăm từng luống ớt chín đỏ, đối chiếu với quy trình trồng, chăm sóc, phân bón… “Trồng cây gia vị không khó, nhưng để xuất khẩu sang Pháp, Thụy Điển và các nước thuộc Liên minh châu Âu (EU) thì phải kiểm soát chặt từ khâu làm đất, gieo hạt đến thu hoạch. Mỗi loại cây đều có quy trình chăm sóc riêng”, anh Tự chia sẻ.

Bên cạnh khu vực trồng ớt là một vùng mênh mông rau gia vị với đủ loại: hành, ngò, rau răm, húng quế, húng dũi, tía tô, kinh giới… được nông dân HTX Châu Pha gieo trồng, chăm sóc kỹ lưỡng. Vừa đi, anh Tự vừa kể về cơ duyên đến với cây gia vị. Thời gian đầu, HTX Châu Pha chủ yếu trồng các loại rau ăn lá phục vụ thị trường trong nước.

Sau vài năm sản xuất, anh Tự nhận thấy nhiều loại rau gia vị thích nghi tốt với điều kiện thổ nhưỡng địa phương, cho chất lượng ổn định. Phát hiện này đã mở ra hướng đi mới cho HTX Châu Pha. Năm 2023, anh mạnh dạn cho trồng thử nghiệm 1ha rau gia vị với khoảng 10 loại khác nhau, đồng thời tìm cách tiếp cận với thị trường quốc tế.

“Lúc đầu tôi chỉ nghĩ đến việc tiêu thụ ở thị trường trong nước. Nhưng tôi tìm hiểu thêm và nhận thấy cộng đồng người Việt và người Á Đông tại châu Âu rất lớn, nhu cầu về các loại rau gia vị mang hương vị quê nhà rất cao nhưng nguồn cung đạt chuẩn lại khan hiếm”, anh Tự kể.

Anh bắt đầu tìm kiếm các doanh nghiệp xuất khẩu nông sản và đối tác phân phối tại châu Âu để kết nối tiêu thụ. Nhiều cuộc gặp gỡ, trao đổi đã diễn ra trước khi HTX Châu Pha tìm được đối tác phù hợp. Từ những yêu cầu cụ thể của khách hàng về chất lượng, quy trình sản xuất và truy xuất nguồn gốc, HTX Châu Pha từng bước điều chỉnh phương thức canh tác, xây dựng vùng trồng đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu. Một năm sau, 25 tấn rau gia vị đầu tiên của HTX Châu Pha chính thức thông quan sang thị trường châu Âu.

Từ 1ha cây gia vị đầu tiên, anh Tự mạnh dạn mở rộng diện tích vùng trồng gia vị lên 20ha, với 27 hộ dân tại HTX Châu Pha tham gia sản xuất rau gia vị. Đến nay, trung bình mỗi tuần, HTX Châu Pha xuất khẩu đều đặn 3 tấn rau gia vị sang các nước châu Âu.

Sản xuất sạch làm điểm tựa

Không chỉ thành công với việc xuất khẩu rau gia vị sang thị trường khó tính bậc nhất thế giới, HTX Châu Pha còn đẩy mạnh khai thác thị trường trong nước với hướng đi rất rõ ràng: sản xuất sạch, liên kết chuỗi.

Ông Đỗ Thanh Hiền, thành viên HTX Châu Pha, cho hay, hiện gia đình ông trồng ngò gai và ớt hiểm trên diện tích 4.000m2 trong nhà màng với hệ thống tưới nước, bón phân và đo độ ẩm tự động. Mỗi năm ông trồng khoảng 4 vụ ngò gai, sản lượng khoảng 120 tấn, với giá bán ổn định khoảng 18.000 đồng/kg. Còn ớt hiểm thì cho sản lượng khoảng 3 tấn/năm, giá bán khoảng 60.000 đồng/kg.

Sau khi trừ chi phí, mỗi năm gia đình ông Hiền thu lãi gần 300 triệu đồng từ 2 loại cây trồng này. “Rau gia vị trồng theo yêu cầu nghiêm ngặt của HTX nên được bao tiêu toàn bộ, giá cả lại ổn định. Nông dân yên tâm sản xuất theo đơn hàng xuất khẩu của HTX và theo kỹ thuật chăm sóc, gieo giống của kỹ sư mà không phải thấp thỏm lo lắng đầu ra như phương pháp sản xuất đơn lẻ, truyền thống trước đây”, ông Hiền phấn khởi chia sẻ.

Nhờ sản xuất theo chuỗi giá trị và xuất khẩu, năm 2025, xuất khẩu rau gia vị của HTX Châu Pha đạt doanh thu hơn 23 tỷ đồng, tỷ suất lợi nhuận trên 30%, cho thấy tiềm năng rất lớn của rau gia vị. Theo ông Dương Văn Trăm, Chủ tịch Hội Nông dân xã Châu Pha, mô hình này đã giúp các thành viên HTX Châu Pha có thu nhập ổn định, đồng thời tạo thêm việc làm cho lao động địa phương, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn.

“Thời gian tới, HTX Châu Pha sẽ mở rộng diện tích vùng trồng cây gia vị, ứng dụng công nghệ cao nâng cao hiệu quả sản xuất; đồng thời nghiên cứu sản xuất chế biến sâu thay vì cấp đông xuất khẩu để nâng cao giá trị sản phẩm của cây gia vị. Chẳng hạn như ớt sau khi trồng đạt tiêu chuẩn sẽ sản xuất tương ớt, bột ớt; tía tô sẽ sấy khô, xay mịn thành bột tía tô… ”, anh Nguyễn Viết Tự tiết lộ về kế hoạch mở rộng sản xuất.