Điều đáng quan tâm không phải là con số tăng trưởng hiện tại, mà là khả năng duy trì đà tích cực này trong những tháng tới khi các yếu tố bất định ngày càng gia tăng: xung đột địa chính trị, xu hướng bảo hộ thương mại, chi phí đầu vào tăng và các tiêu chuẩn thị trường ngày càng khắt khe... Vấn đề đặt ra là doanh nghiệp phải giải “bài toán kép”: vừa phải giữ đơn hàng, vừa phải bảo toàn biên lợi nhuận. Do đó, việc giữ đà xuất khẩu không thể tiếp cận theo cách ngắn hạn, mà đòi hỏi các giải pháp mang tính hệ thống, chuyển từ ứng phó sang chủ động thích ứng.
Theo các chuyên gia kinh tế, trước hết, doanh nghiệp cần thay đổi cách tiếp cận thị trường xuất khẩu theo hướng quản trị bằng dữ liệu. Việc phân loại thị trường thành các nhóm tăng trưởng cao, ổn định nhưng cạnh tranh lớn, rủi ro và thị trường mới nổi không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật mà là bước chuyển về tư duy. Khi nguồn lực doanh nghiệp có hạn, việc đi đúng thị trường quan trọng hơn “đi nhiều thị trường”. Cách tiếp cận này giúp doanh nghiệp tránh dàn trải, tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do.
Cùng với đó, Bộ Công thương đẩy nhanh xây dựng nền tảng số thương mại tích hợp, kết nối hệ thống thương vụ với doanh nghiệp trong nước là để tạo thêm điều kiện thuận lợi. Trong bối cảnh thông tin thị trường thay đổi theo ngày, thậm chí theo giờ, khả năng tiếp cận dữ liệu nhanh - chính xác - có phân tích sẽ quyết định hiệu quả chiến lược xuất khẩu. Khi doanh nghiệp có thể dự báo xu hướng tiêu dùng, chính sách nhập khẩu hay rủi ro thương mại, họ sẽ không còn bị động “chạy theo thị trường”, mà có thể chủ động định hình chiến lược.
Với diễn biến thị trường thế giới hiện nay, thương vụ Việt Nam ở nước ngoài không chỉ là cầu nối xúc tiến mà còn là trung tâm điều phối thị trường. Điều này đồng nghĩa với việc tham gia sâu hơn vào việc cung cấp thông tin chuyên sâu, cảnh báo sớm rủi ro, hỗ trợ doanh nghiệp xử lý tranh chấp và kết nối đối tác một cách thực chất. Khi các rào cản kỹ thuật, phòng vệ thương mại hay tiêu chuẩn môi trường ngày càng phức tạp, vai trò “lá chắn mềm” của thương vụ càng trở nên quan trọng để giúp doanh nghiệp giữ vững thị trường.
Một giải pháp mang tính nền tảng khác mà các hiệp hội doanh nghiệp ngành nghề đặt ra là đẩy mạnh đa dạng hóa thị trường xuất khẩu. Việt Nam, với nền tảng sản xuất ổn định và mạng lưới hiệp định thương mại tự do rộng, có lợi thế để tận dụng xu hướng này. Để biến cơ hội thành đơn hàng thực tế, nhiều doanh nghiệp đã và đang chủ động nâng cao năng lực đáp ứng tiêu chuẩn và xây dựng kênh phân phối phù hợp với từng thị trường.
Một yếu tố khác là trong bối cảnh chi phí vận tải và năng lượng biến động, logistics trở thành “nút thắt” quyết định sức cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu. Vì vậy, doanh nghiệp linh hoạt điều chỉnh tuyến vận chuyển, tận dụng cảng trung chuyển hoặc tái cấu trúc chuỗi cung ứng để giảm chi phí. Về dài hạn, cần một chiến lược tổng thể, bao gồm: đầu tư hạ tầng logistics, phát triển vận tải đa phương thức và nâng cao năng lực kết nối cảng biển. Khi chi phí logistics được kéo giảm, doanh nghiệp không chỉ cải thiện biên lợi nhuận mà còn tăng khả năng cạnh tranh về giá.
Tất nhiên, yếu tố quyết định vẫn nằm ở năng lực nội tại của doanh nghiệp. Trong một thị trường ngày càng cạnh tranh, lợi thế chi phí không còn đủ để duy trì vị thế nếu không đi kèm với chất lượng, thương hiệu và khả năng tuân thủ tiêu chuẩn. Xu hướng “xanh hóa” chuỗi cung ứng, yêu cầu minh bạch và truy xuất nguồn gốc đang trở thành “tấm vé vào cửa” đối với nhiều thị trường lớn. Do đó, doanh nghiệp phải đầu tư vào công nghệ, nâng tỷ lệ nội địa hóa, cải thiện quản trị và xây dựng thương hiệu để vừa giữ đà xuất khẩu vừa mở rộng thị phần.
