Phát biểu tại phiên họp toàn thể của Quốc hội sáng 21-4, ĐB Lê Hoàng Anh bày tỏ sự lo ngại sâu sắc khi nguồn lực tài chính quốc gia đang bị "hút" vào các lĩnh vực không tạo ra giá trị thực.
Theo ĐB Lê Hoàng Anh, đầu tư tư nhân phụ thuộc 80% vào ngân hàng, nhưng lãi suất cao khiến chỉ những ngành lợi nhuận cao hoặc đầu cơ tài sản mới "chịu đựng" được. Tín dụng bất động sản tăng vọt 132% trong 4 năm, lớn gấp 1,81 lần tín dụng cho công nghiệp, trong khi lĩnh vực này không tạo ra giá trị sản xuất và không tạo việc làm bền vững. Hệ quả là giá nhà tại Hà Nội và TPHCM cao gấp 25-30 lần thu nhập, khiến người trẻ 30 năm lao động cật lực không mua được 1 căn nhà. ĐB Lê Hoàng Anh ví von: "Việt Nam đang "chạy marathon" với đôi chân bị trói, vì vốn bị chôn trong tài sản đầu cơ thay vì chảy vào nơi tạo ra giá trị thực".
Rào cản thứ 2, theo ông, là hệ số đầu tư ICOR cao (6,4) - hệ quả của tình trạng quản lý đầu tư công còn nhiều yếu kém. Nhiều dự án khánh thành kỹ thuật nhưng chưa đưa vào sử dụng, gây lãng phí nguồn lực. Ngược lại, có tình trạng "thừa dự án thiếu kỷ luật và thiếu trách nhiệm giải trình" dẫn đến việc có những dự án trọng điểm dù đã có vốn nhưng vẫn chưa được giao vốn để thực hiện. "Việc bỏ thêm tiền vào hệ thống quản trị kém chỉ làm chỉ số ICOR tăng thêm chứ không giải quyết được gốc rễ vấn đề", ĐB Lê Hoàng Anh nêu quan điểm.
Đề xuất các biện pháp mạnh mẽ để nắn dòng vốn và nâng cao hiệu quả đầu tư, ĐB cho rằng thay vì dùng mệnh lệnh hành chính, cần sử dụng dự trữ bắt buộc phân biệt theo lĩnh vực và áp dụng phí tăng dần theo thời gian đối với đất dự án chậm triển khai (quá 24 tháng). Bên cạnh đó, áp dụng mức phí đối với nhà đất thứ 2 trở lên không đưa vào sử dụng và đưa nguồn thu này vào quỹ nhà ở xã hội. Ông cũng đề nghị cắt giảm ít nhất 30% số dự án kém hiệu quả và bắt buộc đánh giá kết quả thực hiện so với cam kết sau 3 năm hoàn thành dự án; thiết lập hệ thống quản trị đầu tư công theo thời gian thực và số hóa toàn bộ vòng đời đồng vốn để theo dõi sát sao tiến độ và trách nhiệm từng khâu.
“Mục tiêu tăng trưởng 2 con số là khả thi, nếu chúng ta dũng cảm cải cách đúng chỗ và thay đổi cơ chế để mỗi đồng đầu tư phải chứng minh giá trị của nó”, ĐB Lê Hoàng Anh nhấn mạnh.
Cùng mối quan tâm, ĐB Nguyễn Hải Nam (Huế) tập trung phân tích về các giải pháp khơi thông nguồn vốn để phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế, đặc biệt là phát triển thị trường vốn để giảm áp lực cho hệ thống ngân hàng.
Theo ĐB Nguyễn Hải Nam, hệ số đầu tư ICOR của Việt Nam hiện khoảng 6,44%. Nếu có thể hạ chỉ số này xuống mức 4,5% thì hiệu quả đầu tư sẽ cao hơn, từ đó giảm áp lực về số vốn cần đầu tư để đạt mục tiêu tăng trưởng.
Bên cạnh đó, ĐB Nguyễn Hải Nam kiến nghị phát triển đồng bộ kênh dẫn vốn thứ hai là thị trường vốn (bao gồm trái phiếu và cổ phiếu). Cụ thể, với thị trường trái phiếu, ĐB đề xuất rà soát các luật và nghị định liên quan để quản lý hiệu quả, đảm bảo “không quản lý quá chặt hoặc quá lỏng”, đáp ứng nhu cầu vốn của doanh nghiệp. Khuyến khích thực hiện xếp hạng tín nhiệm trái phiếu để hỗ trợ nhà đầu tư đánh giá rủi ro; thí điểm thành lập các quỹ đầu tư quốc gia (tương tự mô hình của Singapore, Trung Quốc) để chủ động đầu tư vào các ngành then chốt như công nghệ cao, AI,… cũng là những giải pháp được ĐB Nguyễn Hải Nam gợi ý.
Đặc biệt, ĐB Nguyễn Hải Nam cho rằng cần khuyến khích trái phiếu xanh đầu tư vào hạ tầng xanh, đồng thời đẩy mạnh phát hành trái phiếu chính quyền địa phương tại các đô thị lớn như Hà Nội, TPHCM, Đà Nẵng, Quảng Ninh. Đồng thời, nâng cao thanh khoản cho thị trường thứ cấp và ứng dụng công nghệ AI để giúp nhà đầu tư dự báo xu hướng và định giá trái phiếu.
Chia sẻ mối lo ngại của các ĐB Lê Hoàng Anh, Nguyễn Hải Nam về sự thiếu cân bằng trong thị trường vốn, ĐB Nguyễn Như So (Bắc Ninh) chỉ ra rằng, hệ thống tài chính đang đối mặt với một "nghịch lý" khi tỷ lệ tín dụng/GDP rất cao (146%) nhưng nền kinh tế vẫn thiếu vốn trung và dài hạn.
“Nguyên nhân cốt lõi là sự lệch pha kỳ hạn khi doanh nghiệp phụ thuộc quá lớn vào nguồn vốn ngắn hạn của hệ thống ngân hàng để tài trợ cho các nhu cầu dài hạn, dẫn đến tình trạng lấy ngắn nuôi dài, gây áp lực cho thanh khoản”, ĐB Nguyễn Như So phân tích.
Để khắc phục tình trạng vốn bị hút vào những lĩnh vực an toàn hình thức nhưng hiệu quả thấp, ĐB Nguyễn Như So kiến nghị chính sách tiền tệ chuyển mạnh từ nới lỏng số lượng sang dẫn dòng vốn có mục tiêu, ưu tiên cho sản xuất trong những lĩnh vực tạo giá trị thực; tập trung phát triển thị trường vốn, đặc biệt là thị trường cổ phiếu, trái phiếu doanh nghiệp.
ĐB Nguyễn Như So đồng thời gợi ý một số công cụ tài chính hiện đại để khơi thông dòng vốn, bao gồm hình thành thị trường tái cấp vốn thứ cấp thông qua việc chứng khoán hóa các khoản vay; phát triển thị trường mua bán nợ minh bạch nhằm giải phóng bảng cân đối ngân hàng, từ đó mở rộng khả năng cung ứng tín dụng mới cho nền kinh tế;...
