Để dạy và học trực tuyến hiệu quả - Bài 2: Văn hóa học đường thời học trực tuyến

SGGP
Ngành giáo dục đang chú trọng đến các giải pháp kỹ thuật để đảm bảo việc dạy, học trực tuyến (online) được thông suốt. Song, để đạt được hiệu quả như mong đợi cũng như tránh những sự cố không hay trong dạy, học online, vấn đề văn hóa ứng xử, văn hóa học đường cần được chú trọng và xây dựng một bộ quy tắc ứng xử như trong lớp học truyền thống.

Tin liên quan

Sau các xung đột xảy ra gần đây giữa thầy và trò, tình trạng lớp học bị quấy nhiễu, các trường bắt đầu quan tâm, thiết kế, xây dựng các quy tắc ứng xử trong dạy, học online.

Cần có quy tắc ứng xử 

PGS-TS Trần Thiên Phúc, Phó Hiệu trưởng Trường ĐH Bách khoa (ĐH Quốc gia TPHCM), phân tích, việc giảng dạy online có nhiều khó khăn trong truyền đạt, nhất là khi thầy, trò không thể sử dụng ngôn ngữ cơ thể và đôi mắt để giao tiếp. Sự mất tập trung khi phải tham gia lớp online trong thời gian dài đối với người học là một vấn đề lớn phải giải quyết (theo nhiều chuyên gia, thời gian này thường giới hạn ở mức không quá 40-60 phút liên tục). Chất lượng đường truyền kém cũng là yếu tố ảnh hưởng lớn đến tâm lý của người học và giảng viên khi liên tục bị ngắt quãng trong giao tiếp. Những trục trặc về âm thanh, hình ảnh… dễ gây ảnh hưởng lớn đến tâm lý của thầy và trò.  

Để dạy và học trực tuyến hiệu quả - Bài 2: Văn hóa học đường thời học trực tuyến ảnh 1 Học sinh tiểu học TPHCM trong một giờ học online. Ảnh: DŨNG PHƯƠNG

Do đó, để tránh những xung đột, cần chuẩn bị tâm lý và hạ tầng kỹ thuật thật tốt cho các bên liên quan. Cần xây dựng bộ quy tắc ứng xử trong nhà trường và truyền thông thật tốt để xây dựng một chuẩn mực chấp nhận được cho mọi thành viên. Trường ĐH Bách khoa đã xây dựng quy tắc ứng xử nói chung trong môi trường trường học. Bộ quy tắc này đang được xây dựng cụ thể hơn, đáp ứng đặc thù của hoạt động giảng dạy - học tập  online.

Vấn nạn các nhóm “phá lớp học trực tuyến”

Hiện trên Facebook có rất nhiều fanpage và nhóm được công khai, mời gọi “phá lớp học trực tuyến”. Sau khi thử đăng ký tham gia các nhóm này, chúng tôi liên tục nhận được các thông báo như có lớp học từ thứ hai đến thứ sáu, được cung cấp mã lớp học, ID và mật khẩu để vào phá lớp học. Có rất nhiều nhóm riêng tư trên Facebook với mục đích phá lớp học online như nhóm “Share ID Pass Zoom/Chia sẻ ID Pass Zoom” (8.400 thành viên), nhóm “Phá Zoom” (4.200 thành viên), nhóm “Phá Zoom/Google Meet” (hơn 7.000 thành viên)...  

Sau khi phá rối, nhiều thành viên chia sẻ công khai lên nhóm để mọi người vào bình luận. Các lớp học trực tuyến của học sinh THCS, THPT cũng thường xuyên được chia sẻ trong các nhóm này. Thậm chí, danh sách họ tên cả lớp lẫn số điện thoại, ID... đều được chụp lại chia sẻ cho các thành viên trong nhóm tìm cách phá”.

Theo GS-TS Huỳnh Văn Sơn, Hiệu trưởng Trường ĐH Sư phạm TPHCM, học online ở các em nhỏ có thể dẫn đến những ảnh hưởng khác như các vấn đề bệnh lý về mắt, về cơ thể. Một số em ngồi học lâu dễ có cảm giác uể oải, thậm chí xuất hiện những “triệu chứng giả” về mặt cơ thể mệt mỏi, bệnh tật… Học sinh lớn tuổi và sinh viên có thể bị ảnh hưởng bởi kiểu giao tiếp gián tiếp và biến nó thành thói quen, sự ứng xử của chính mình. Từ đây, hệ lụy về giao tiếp đồng đẳng, cào bằng trên môi trường online có thể xảy ra. Nói thế để khẳng định, thay vì trách học sinh, sinh viên, chúng ta cần xem lại đã trang bị cho các em kỹ năng gì để học online?, bao nhiêu học sinh có thể làm chủ môi trường này?

Đội ngũ giáo viên, giảng viên cũng không ngoại lệ. Có thể vì chưa làm chủ phần mềm, hay những áp lực khi giảng online và sự giản đơn hóa về nhận thức khi sử dụng kênh online, dẫn đến khả năng một số giáo viên dễ dãi đôi phần khi dạy online hoặc xuề xòa một chút, khiến nhiều hệ lụy phát sinh… Thực tế cho thấy, sự chuẩn mực bị ảnh hưởng có thể tạo ra khá nhiều vấn đề trong tương tác về sau. 

Ứng xử văn minh 

Dưới góc nhìn của xã hội học, chuyên gia Lê Minh Tiến, Trường ĐH Mở TPHCM, cho rằng: Từ năm 2020 đến nay, việc dạy, học online tại các trường ĐH, CĐ và cả bậc THPT không còn mới mẻ ở nước ta. Dù dạy, học online còn nhiều hạn chế nhưng trong bối cảnh dịch bệnh, đây vẫn là phương thức dạy và học thích hợp nhất. Việc thầy, trò có những ngôn từ không phù hợp khi dạy, học online dù chỉ là thiểu số nhưng vẫn cần khắc phục sớm. 

Chuyên gia Lê Minh Tiến phân tích: So với việc dạy trực tiếp tại lớp, việc dạy online tạo nhiều áp lực và căng thẳng hơn cho thầy cô, vì các buổi học đều có ghi hình để lưu giữ cũng như giúp người học có thể xem lại bài học. Người dạy gần như chỉ tập trung vào việc truyền đạt nội dung. Thầy cô chỉ độc thoại trước màn hình, không thể đi lại như đứng lớp - một cách làm giảm căng thẳng. Điều này cộng với những diễn biến phức tạp của dịch bệnh dễ khiến thầy cô căng thẳng tâm lý hơn. Do đó, họ dễ có những lời nói, ứng xử bộc phát và không đẹp như chúng ta đã thấy. 

Để dạy và học trực tuyến hiệu quả - Bài 2: Văn hóa học đường thời học trực tuyến ảnh 2 Cùng học online giúp con không cảm thấy bị “cô độc” và lơ là. Ảnh: HOÀNG HÙNG

Người học cũng có những căng thẳng như vậy. Nhiều môn dù học trực tiếp còn khó tiếp thu, huống chi học online. Khi không hiểu bài và không đáp ứng được yêu cầu của thầy cô, sự bất mãn nơi người học là điều chúng ta có thể thông cảm. Học online, các em cũng không có cơ hội “học từ bạn” một cách nhanh chóng và dễ dàng như khi học trực tiếp. Học kiểu “cô độc” như thế cũng là một yếu tố gây ức chế cho người học.

Tuy nhiên, phải thừa nhận rằng chúng ta đang thiếu những quy tắc ứng xử khi tham gia dạy, học online. Đây là một bất cập chung của Việt Nam vì từng bị xếp vào nhóm các quốc gia có ứng xử kém khi tham gia mạng xã hội. Ứng xử kém khi tham gia mạng xã hội đã chuyển sang ứng xử kém khi tham gia học online như một thói quen. Vì vậy, các trường nên nhanh chóng ban hành hướng dẫn các quy tắc dạy, học online cho giảng viên và sinh viên. Các quy tắc này giúp cho người dạy, người học ý thức được rằng mình đang ở trong môi trường giáo dục và mình là tầng lớp trí thức nên phải luôn có cách ứng xử văn minh, không chỉ trong việc dạy, học online mà còn trong đời sống thường nhật. Thói quen ứng xử văn minh trong đời thường, nếu được thiết lập, sẽ chuyển thành ứng xử văn minh trên mạng xã hội nói chung và dạy, học online nói riêng. Có như thế, văn hóa học đường, tinh thần tôn sư trọng đạo mới được duy trì và phát triển bền vững như khi dạy, học trực tiếp. 

Theo cô Bùi Minh Tâm, Hiệu trưởng Trường THPT Lương Thế Vinh (quận 1), trong quá trình triển khai dạy, học online, giáo viên cần tạo cho mình thái độ lạc quan để sẵn sàng vượt khó, từ đó tạo được nguồn năng lượng tích cực lan tỏa cho học sinh, đồng nghiệp và cả phụ huynh. Không nên quan niệm “người trẻ thường ít kinh nghiệm” mà nên chủ động chia sẻ kinh nghiệm để trau dồi chuyên môn, qua đó tiếp thu những cách làm hay từ đồng nghiệp.

Với cô Trần Thanh Vân Anh, Trường THPT Lương Thế Vinh, nhiều giáo viên hiện nay đang hiểu sai rằng dạy, học online là phải giỏi công nghệ, biết nhiều phần mềm dạy học. Thực tế, giáo viên không cần quá giỏi công nghệ, tìm hiểu tất cả phần mềm dạy học. Thay vào đó, giáo viên cần tìm được công cụ phù hợp, duy trì cho mình trạng thái tinh thần tốt nhất, xuất hiện trước học sinh với gương mặt tươi cười thì hiệu quả dạy học sẽ tăng lên rõ rệt.

Dạy, học online là sinh hoạt trong môi trường mạng, do vậy các yêu cầu về tuân thủ Luật An ninh mạng, Bộ quy tắc ứng xử trên mạng xã hội (Quyết định số 874/QĐ-BTTTT ngày 17-6-2021 của Bộ trưởng Bộ TT-TT) phải được đảm bảo. Cụ thể: cần tuân thủ các quy tắc như tôn trọng, tuân thủ pháp luật; tuân thủ quy tắc lành mạnh về hành vi, ứng xử trên mạng xã hội phù hợp với các giá trị đạo đức, văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam.

Cần chia sẻ thông tin có nguồn chính thống, đáng tin cậy; không sử dụng ngôn từ gây thù hận, kích động bạo lực, phân biệt vùng miền, giới tính, tôn giáo; không đăng tải những nội dung vi phạm pháp luật, các thông tin xúc phạm danh dự, nhân phẩm ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân khác... gây bức xúc trong dư luận xã hội, ảnh hưởng đến trật tự an toàn xã hội; khuyến khích sử dụng mạng xã hội để tuyên truyền, quảng bá về đất nước - con người, văn hóa tốt đẹp của Việt Nam, chia sẻ thông tin tích cực... 

Để làm được điều này, thầy, trò cần quan tâm đến hành vi, thái độ của mình, nhất là đừng quá vô tư hay dễ dãi với bản thân, vì điều này rất quan trọng để làm việc hiệu quả và an toàn đích thực. Các nhà quản lý cũng cần vận dụng yêu cầu này vào các văn bản, hướng dẫn dạy và học; đánh giá, thi cử; xây dựng văn hóa cơ sở, bởi đó là nội dung quan trọng và cần thiết.

THANH HÙNG - THU TÂM

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Hướng nghiệp - tuyển sinh

Không thả nổi xét tuyển đại học với quá nhiều phương thức

Kỳ thi tốt nghiệp THPT với mục tiêu “2 trong 1” năm nay tiếp tục nảy sinh nhiều bất cập. Việc đổi mới thi và tuyển sinh luôn là vấn đề nóng và cấp thiết. Sau khi Báo SGGP đăng bài “Kỳ tuyển sinh kỳ lạ”, rất nhiều ý kiến của các chuyên gia giáo dục, đại diện các trường đại học, phụ huynh học sinh gửi đến Báo SGGP bày tỏ mong muốn Bộ GD-ĐT cần có một nghiên cứu bài bản, có tầm nhìn xa.

Giáo dục hội nhập

Văn hay chữ tốt

Trao giải “Văn hay chữ tốt” và “Lớn lên cùng sách”

Hội thi “Văn hay chữ tốt” cấp thành phố lần thứ 21 được tổ chức vào ngày 7-1 và hội thi “Lớn lên cùng sách” lần thứ 6 được tổ chức vào ngày 8-1 vừa qua đã khép lại thành công tại Lễ tổng kết trao giải sáng nay 15-1 tại TPHCM.

Giải thưởng võ trường toản

Tri ân những đóa hoa thầm lặng

Sáng 29-11, Sở GD-ĐT TPHCM phối hợp với Báo Sài Gòn Giải Phóng tổ chức lễ trao tặng danh hiệu Nhà giáo ưu tú lần thứ 15 và Giải thưởng Võ Trường Toản lần thứ 24 năm 2021.

Học bổng nguyễn văn hưởng

Mong ước của người truyền lửa

Buổi sáng cuối tuần, các bác sĩ trẻ, sinh viên ngành y dược từng được nhận học bổng Nguyễn Văn Hưởng đã hẹn nhau đến thăm gia đình bác sĩ Tạ Trung Quấc, mạnh thường quân ủng hộ tài chính giúp sinh viên có hoàn cảnh khó khăn vượt khó vươn lên trong học tập, thực hiện ước mơ khoác áo blouse trắng, trong hơn 10 năm qua. 

Giải thưởng tôn đức thắng

Hun đúc ngọn lửa sáng tạo

“Nếu không có bà Bé Ba, chắc giờ này chúng tôi đã bỏ cuộc và phá sản”, ông Phạm Thành Lộc, Công ty cổ phần Nông nghiệp công nghệ cao Thanh Bình, bộc bạch trong lúc dẫn chúng tôi đi thăm những mô hình trồng khí canh đầy ắp rau xanh ở huyện Củ Chi, TPHCM. 

Diễn đàn Chống bệnh thành tích trong giáo dục