Di sản trở thành nguồn lực của đô thị mới

Hội tụ bản sắc văn hóa

Là vùng đất có lịch sử hơn 325 năm hình thành và phát triển, Đồng Nai hội tụ nhiều giá trị văn hóa, được kết tinh từ quá trình giao thoa của các cộng đồng cư dân Việt, Hoa, Chơro, Mạ, S’tiêng… Bản sắc văn hóa ấy càng thể hiện rõ nét với hơn 120 di tích được xếp hạng, trên 1.500 di tích phổ thông đã được kiểm kê cùng hàng trăm lễ hội truyền thống được duy trì, bảo tồn, trong đó nhiều lễ hội đã được ghi danh vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Những giá trị văn hóa ấy vô cùng đa dạng, độc đáo, từ âm nhạc cồng chiêng, nghề thủ công dệt thổ cẩm, đan lát, các lễ hội dân gian… đến những dấu ấn lịch sử thời mở cõi như Văn miếu Trấn Biên, Thành cổ Biên Hòa, hay những ngôi đình cổ kính ven sông như chùa Ông, đền thờ Nguyễn Hữu Cảnh, đình Tân Lân… Đặc biệt, địa phương còn là nơi phát hiện bộ đàn đá có niên đại hơn 3.000 năm của đồng bào dân tộc S’tiêng, hiện được xem là bảo vật quốc gia.

Cùng với các di sản văn hóa, nhiều di tích lịch sử nổi tiếng như Căn cứ Khu ủy miền Đông Nam bộ (xã Trị An), Căn cứ Trung ương Cục miền Nam (xã Phú Lý), Căn cứ Bộ Chỉ huy Quân giải phóng miền Nam Việt Nam (Căn cứ Tà Thiết, xã Lộc Thành), di tích lịch sử Sóc Bom Bo (xã Bom Bo)… đã hình thành nên một Đồng Nai giàu bản sắc, là nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh, “sức mạnh mềm” cho quá trình phát triển.

Sự hòa quyện các giá trị văn hóa mang bản sắc riêng của người S’tiêng, M’nông, Tày, Nùng với truyền thống của người Kinh, Hoa, Chơro, Chăm đã tạo nên các không gian văn hóa độc đáo của Đồng Nai. Từ các làn điệu dân ca, nhạc cụ truyền thống đến các lễ hội như Lễ hội Kết bạn, Lễ hội Phá bàu, Lễ hội Sayangva, Sayangbri, Lễ giỗ Lễ Thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh…, tất cả đều góp phần tạo nên dòng chảy văn hóa liên tục, sống động.

Khơi dậy những nguồn lực nội tại

Nhờ có sự tương đồng về lịch sử, văn hóa nên sau quá trình hợp nhất Đồng Nai và Bình Phước, những bản sắc văn hóa đã trở thành động lực quan trọng cho sự phát triển kinh tế - xã hội của TP Đồng Nai hôm nay. Những di tích lịch sử nổi tiếng như Căn cứ Tà Thiết, Chiến khu Đ… trở thành địa điểm du lịch về nguồn thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước, nhất là giới trẻ. Song song với phát triển du lịch về nguồn, nhiều lễ hội truyền thống trên địa bàn vẫn được duy trì và tổ chức thường niên: Lễ hội phá bàu của người Khmer (xã Lộc Hưng); Lễ hội miếu Bà Rá (phường Phước Long); Lễ hội Cầu Bông của người Kinh ở nhiều địa phương; Lễ hội chùa Ông (phường Trấn Biên); Lễ hội Sayangva - cúng thần Lúa của người Chơro…, thu hút đông đảo người dân tham gia, và cũng là những sự kiện hấp dẫn đối với du khách quốc tế ưa thích văn hóa truyền thống, trải nghiệm.

Bên cạnh bề dày lịch sử - văn hóa, TP Đồng Nai còn có hệ sinh thái thiên nhiên rừng, vườn, hồ quý giá, với Vườn quốc gia Bù Gia Mập, Vườn quốc gia Cát Tiên, hồ thủy điện Trị An... Đây cũng là nơi có vị trí địa lý thuận lợi với các tuyến giao thông chiến lược (như các đường cao tốc Dầu Giây - Liên Khương, Long Thành - Dầu Giây - TPHCM, cầu Mã Đà, Cảng hàng không quốc tế Long Thành), sẽ là lợi thế giúp địa phương khai thác hiệu quả, khơi dậy nguồn lực từ bề dày lịch sử văn hóa vốn có.

Tuy nhiên, cùng với lợi thế hội tụ bản sắc đa dạng, Đồng Nai cũng đang đứng trước bài toán bảo tồn, phát huy và khai thác hiệu quả các giá trị văn hóa - lịch sử trong bối cảnh mới. Theo bà Lê Thị Ngọc Loan, Giám đốc Sở VH-TT-DL TP Đồng Nai, bên cạnh những con số tăng trưởng, việc phát triển du lịch, văn hóa của địa phương trong giai đoạn mới còn hướng tới thay đổi hoàn toàn vị thế của Đồng Nai trên bản đồ du lịch chung cả nước.

“TP Đồng Nai hiện có 2 địa điểm được quy hoạch khu du lịch quốc gia là khu vực hồ Trị An và núi Bà Rá. Cùng với sự gắn kết hạ tầng kết nối hiện đại, đặc biệt là Cảng hàng không quốc tế Long Thành, chúng tôi kỳ vọng các giá trị di sản văn hóa - lịch sử của Đồng Nai sẽ sớm lan tỏa rộng rãi tới du khách trong và ngoài nước”, bà Lê Thị Ngọc Loan chia sẻ.