Đã có nhiều chuyên gia lên tiếng lý giải về hiện tượng dùng bạo lực để giải quyết những mâu thuẫn hàng ngày như vấn đề tâm lý, áp lực cuộc sống… Tuy nhiên, nguyên nhân sâu xa của tình trạng trên vẫn là việc thiếu nền tảng văn hóa ứng xử ở một bộ phận người dân hiện nay. Bởi văn hóa vốn không dừng lại ở nghệ thuật, lễ hội hay di sản; đó còn là cách con người ứng xử với nhau, với cộng đồng và với chính bản thân mình.
Không phải ngẫu nhiên mà từ xưa đến nay, dù ở đâu, văn hóa vẫn luôn được xem là “kim chỉ nam” quan trọng hướng con người đến những điều tốt đẹp.
Tuy nhiên, dù tầm quan trọng của văn hóa được nhắc đến rất nhiều, ở mọi quy mô, từ cấp quốc gia cho đến mỗi phường - xã, gia đình nhưng trên thực tế, với nhiều người, văn hóa vẫn luôn là một khái niệm xa xôi, trừu tượng, đôi khi là thiếu thực tế, không cần thiết. Họ bận rộn với mưu sinh nên đời sống tinh thần dễ bị đơn điệu, ngoài lúc làm việc, hình thức giải trí chỉ là lướt Facebook hay xem các video ngắn trên TikTok…
Nhìn nhận rõ những vấn đề kể trên, thời gian qua đã có nhiều chủ trương, chính sách được ban hành nhằm nỗ lực để đưa văn hóa thực sự thấm sâu vào đời sống thường ngày mà gần đây nhất là Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam.
Trong đó, nhấn mạnh về sự cần thiết đổi mới mạnh mẽ cách tiếp cận và truyền thông về văn hóa, đảm bảo gần gũi và hữu ích. Từ cách ứng xử nơi công cộng, văn hóa giao thông đến nếp sống gia đình hay tinh thần trách nhiệm trong lao động, văn hóa cần được nhìn như một phần của đời sống thường ngày.
Sự chuyển biến đang diễn ra, chậm rãi nhưng chắc chắn. Với truyền thông đại chúng, đặc biệt là trên mạng xã hội, đã xuất hiện nhiều video ngắn với nội dung gần gũi, dễ hiểu về các đề tài như “văn hóa giao thông giúp giảm tai nạn”, “cư xử văn minh nơi công cộng”, “tình làng nghĩa xóm” hay series “văn hóa trong từng bữa ăn” kết hợp ẩm thực vùng miền với giá trị dinh dưỡng và tình cảm gia đình…
Các sản phẩm văn hóa này đều có điểm chung là hướng đến các đối tượng cụ thể thông qua chính những người cùng thế hệ. Như chùm video ngắn về an toàn giao thông hướng đến người trẻ do một chiến sĩ công an thế hệ gen Z phối hợp cùng một TikToker thực hiện thu hút rất đông người trẻ quan tâm. Họ thấy ở đó hình ảnh, câu chuyện và những bài học cho chính mình.
Còn ở quy mô của công nghiệp văn hóa, việc đầu tư cho các sản phẩm vừa có tính giải trí, vừa mang đậm yếu tố giáo dục cũng đang được khuyến khích, hỗ trợ. Ngày càng có nhiều sản phẩm biểu diễn hấp dẫn về hình thức, giàu tính nghệ thuật, đồng thời mang đến những câu chuyện ý nghĩa về tình yêu quê hương, tình cảm gia đình, bạn bè, tình nghĩa xóm giềng, ý chí vươn lên…
Tất nhiên, vẫn còn rất nhiều điều phải làm để văn hóa thực sự lan tỏa trong toàn xã hội. Như việc nỗ lực thu hẹp khoảng cách hưởng thụ văn hóa giữa thành thị và nông thôn, vùng sâu vùng xa.
Có thể là xây dựng các nhà văn hóa đa năng kết hợp thư viện số miễn phí và không gian sinh hoạt cộng đồng, giúp người dân vừa nghỉ ngơi vừa tiếp cận văn hóa mà không tốn kém. Hay việc tổ chức các giải thưởng nhằm khuyến khích thế hệ trẻ sáng tạo nội dung gắn với tuyên truyền lối sống văn hóa; xây dựng các kênh truyền thông văn hóa chính thống trên các nền tảng mạng xã hội…
Khi văn hóa trở thành một phần tự nhiên của đời sống hàng ngày, từ cách ứng xử, tiêu dùng đến giải trí, học tập… lòng nhân ái, sự tử tế, tinh thần tôn trọng khác biệt và ý thức trách nhiệm sẽ được đề cao. Một đứa trẻ lớn lên trong môi trường biết nhường nhịn, biết nói lời cảm ơn, xin lỗi, biết yêu cái đẹp và trân trọng lao động, đó cũng là lúc văn hóa âm thầm định hình nên nhân cách tốt đẹp của một cá nhân.
Và khi đó, đời sống tinh thần sẽ phong phú hơn, hạnh phúc sẽ tăng lên, và sức mạnh nội sinh của dân tộc - như tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam nhấn mạnh - sẽ được khơi dậy mạnh mẽ, góp phần xây dựng đất nước phồn vinh, hạnh phúc, văn minh.
