Trong trung - dài hạn, phải đẩy nhanh chuyển dịch từ mở rộng theo chiều rộng (với mô hình tích lũy vốn, lao động) sang chiều sâu (với mô hình dựa trên năng suất và đổi mới sáng tạo). Cùng với đó, Việt Nam thực thi đồng bộ ba trụ cột chiến lược, bao gồm tập trung các ngành ưu tiên giá trị cao, mạng lưới hành lang kinh tế tích hợp và sử dụng các đòn bẩy đột phá quốc gia về vốn, nhân tài, thể chế, hạ tầng. Sự chuyển đổi cả về động lực và mô hình tăng trưởng là giải pháp để đạt được mục tiêu “kỳ tích” nói trên.
Việc tiến hành chuyển đổi này đã và đang được tham chiếu từ nhiều mô hình tăng trưởng - đổi mới sáng tạo ở khu vực lẫn toàn cầu; tính trên tổng thể nền kinh tế, trong từng ưu thế, đặc điểm tương đồng và quan trọng, tính khả thi cao, năng lực thực thi có đủ. Điển hình như hướng đến nền sản xuất tiên tiến và công nghiệp thông minh, cần đảm bảo trong tỷ trọng 25% GDP chuyển từ lắp ráp sang sản xuất giá trị cao, thâm dụng công nghệ.
Cụ thể, tham chiếu mô hình Vành đai công nghệ Gyeonggi - Hàn Quốc, chúng ta phát triển hành lang công nghiệp chuyên biệt lấy bán dẫn - linh kiện EV - cơ khí chính xác làm trụ cột. Hay từ mô hình hỗ trợ SME Đài Loan để nâng cấp năng lực nhà cung ứng nội địa qua chương trình phát triển nhà cung cấp có cấu trúc bài bản - đánh giá chất lượng, tinh gọn - tự động hóa, phòng thí nghiệm dùng chung.
Hoặc áp dụng mô hình “Công nghiệp 4.0 cho SME” của Đức để đẩy nhanh số hóa nhà máy và chuyển đổi xanh (robotics, MES, tiết kiệm năng lượng). Cùng với đó là đồng phát triển chương trình đào tạo kỹ thuật với doanh nghiệp, hiện đại hóa hệ thống kiểm định - chứng nhận quốc gia.
Trong tỷ trọng 11% GDP của kinh tế số và dữ liệu, cần nâng tầm công nghệ thông tin từ gia công sang đổi mới sáng tạo. Muốn như vậy, cần xây dựng không gian dữ liệu quốc gia và hạ tầng số tương tác cao (theo mô hình Chiến lược Dữ liệu EU) để khai mở dịch vụ dựa trên dữ liệu trong y tế, tài chính, logistics. Chuyển từ “viết mã thuê” sang nền tảng sản phẩm qua ưu đãi thuế R&D, quỹ hỗ trợ scale-up và ưu tiên mua sắm công (theo mô hình Israel, Estonia). Mở rộng nền tảng đám mây/AI dễ tiếp cận, hỗ trợ SME ứng dụng AI (mô hình “AI Verify” của Singapore).
Cùng chiếm tỷ trọng 11% GDP là mảng công nghệ sinh học và nông nghiệp công nghệ cao, phải chuyển từ canh tác năng suất thấp sang sản xuất giá trị cao, thích ứng khí hậu. Trong đó, tham khảo mô hình nâng cấp cụm ngành trái cây và hải sản Thái Lan để hiện đại hóa chuỗi giá trị qua tập trung ruộng đất, chuỗi cung ứng lạnh, truy xuất nguồn gốc.
Từ mô hình pay-per-use (hệ sinh thái agritech Ấn Độ), thử vận hành nền nông nghiệp chính xác - drone, cảm biến, công cụ ra quyết định trên di động. Hay đầu tư công nghệ sinh học và sản phẩm sinh học giá trị cao (phân bón sinh học, hạt giống cải tiến, thực phẩm chức năng) theo mô hình PPP Embrapa - Brazil. Thiết kế tiêu chuẩn carbon thấp phù hợp yêu cầu bền vững EU để khơi thông tài chính xanh.
Trên tổng thể quốc gia, phân lập bốn hành lang kinh tế trọng điểm - tích hợp chuỗi giá trị liên tỉnh để từ đó tạo ra ba đòn bẩy đột phá: mở rộng vốn, củng cố nhân tài, thúc đẩy thử nghiệm. Cụ thể là hành lang công nghệ cao Đồng bằng sông Hồng (Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Bắc Giang); Trung tâm dịch vụ Tài chính và Công nghệ số phía Nam (TPHCM và các tỉnh lân cận); Vành đai Đổi mới sáng tạo và Du lịch miền Trung (Đà Nẵng, Huế, Quy Nhơn, Khánh Hòa, Tây Nguyên), Cụm Nông nghiệp công nghệ cao Đồng bằng sông Cửu Long (Cần Thơ, An Giang, Cà Mau, Bến Tre) chuyển từ canh tác hàng hóa cơ bản sang sản xuất nông thực phẩm giá trị cao.
Tận dụng các Trung tâm Tài chính Quốc tế đang hình thành tại TPHCM và Đà Nẵng để thu hút dòng vốn toàn cầu cũng như các công cụ, phương thức hợp tác đa dạng, linh hoạt, các định chế mới nhằm tạo nền tảng cho tăng trưởng năng suất dài hạn.
Chú trọng mở rộng giáo dục STEM, hiện đại hóa hệ thống dạy nghề và đại học, phổ cập kỹ năng số và AI trong toàn bộ lực lượng lao động. Đặc biệt là thúc đẩy ứng dụng công nghệ qua khuôn khổ thử nghiệm pháp lý (regulatory sandbox), giảm rào cản quy định, khuyến khích đầu tư tư nhân và đẩy nhanh quá trình thương mại hóa.
