Giữ mạch sống di sản văn hóa Chăm

Tại hội thảo khoa học “Bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Chăm trong kỷ nguyên mới” do Bộ VH-TT-DL phối hợp UBND tỉnh Khánh Hòa tổ chức mới đây, nhiều nhà khoa học, chuyên gia đã bày tỏ những trăn trở về thực trạng và tương lai của di sản văn hóa Chăm.

Hệ thống đền tháp như tháp Po Klong Garai, tháp Po Rome, tháp Bà Ponagar hay tháp Pô Sah Inư vẫn là nơi lưu giữ sinh động những giá trị văn hóa Champa qua nhiều thế kỷ. Tuy nhiên, thời gian và khí hậu khắc nghiệt đang từng ngày bào mòn những viên gạch cổ, những mảng phù điêu và dấu tích kiến trúc khiến di tích xuống cấp nhanh hơn khả năng trùng tu, phục dựng.

Không chỉ di sản vật thể, những giá trị phi vật thể của văn hóa Chăm cũng đối mặt nguy cơ mai một. Ở làng gốm Bàu Trúc, các nghệ nhân vẫn miệt mài giữ nghề bằng phương pháp thủ công truyền thống, nhưng số người trẻ gắn bó với nghề ngày càng ít. Thu nhập bấp bênh khiến nhiều gia đình chọn hướng mưu sinh khác, kéo theo nguy cơ mai một những bí quyết nghề đã được truyền qua nhiều thế hệ. Nhiều lễ hội, điệu múa và âm nhạc Chăm đang được điều chỉnh để phục vụ du lịch, đôi lúc làm phai nhạt tinh thần nguyên bản.

Điều đáng mừng là đã xuất hiện nhiều hướng đi mới trong bảo tồn, phát huy di sản văn hóa với quan điểm không chỉ giữ nguyên trạng văn hóa Chăm mà phải tạo điều kiện để di sản tiếp tục hiện diện trong đời sống đương đại. Công nghệ số được kỳ vọng trở thành công cụ hỗ trợ hiệu quả, từ số hóa tư liệu, tái hiện không gian di tích bằng công nghệ 3D đến xây dựng bản đồ số về di sản để công chúng tiếp cận dễ dàng hơn. Ở một hướng khác, mô hình du lịch cộng đồng cũng cho thấy hiệu quả tích cực. Tại làng gốm Bàu Trúc, du khách ngoài việc tham quan, còn được trực tiếp trải nghiệm làm gốm, nghe kể câu chuyện làng nghề và thưởng thức nghệ thuật dân gian. Nhờ đó, di sản không còn là những giá trị xa vời mà trở thành trải nghiệm gần gũi, sống động.

Bài toán lớn nhất hiện nay là làm sao để cộng đồng người Chăm thật sự được hưởng lợi từ chính di sản của mình. Khi văn hóa tạo ra sinh kế, người dân sẽ có thêm động lực để gìn giữ và trao truyền, giúp những giá trị di sản tiếp tục trường tồn, thích ứng với đời sống hiện đại.

Tin cùng chuyên mục