Miệt mài truyền lửa
Sinh ra và lớn lên ở buôn Tuôr (xã Hòa Phú, tỉnh Đắk Lắk), bà H’Né BYă gắn bó với nghề dệt thổ cẩm từ khi còn rất nhỏ. Những ngày còn bé, bà thường ngồi bên mẹ và các bà, các chị trong buôn, say mê nhìn từng đường kim, mũi chỉ hiện lên trên khung dệt. Từ sự tò mò ban đầu, bà dần học cách chọn sợi, nhuộm màu, tạo hoa văn và rồi thành thạo nghề dệt lúc nào không hay. Bà H’Né nhớ lại: “Ngày xưa, phụ nữ Ê-đê hầu như ai cũng biết dệt thổ cẩm. Những tấm vải dùng để may váy áo, khăn choàng hay trang trí trong nhà dài đều do chính tay chị em trong buôn làm ra. Theo quan niệm của phụ nữ Ê-đê, vải thổ cẩm không đơn thuần là một loại trang phục hay sản phẩm thủ công, mà còn gắn liền với bản sắc văn hóa, đời sống tinh thần của người phụ nữ trong buôn làng”.
Thế nhưng, theo thời gian, nhịp sống hiện đại khiến nghề dệt thổ cẩm dần thưa vắng. Người trẻ ít mặn mà với khung dệt, nhiều gia đình chuyển sang mua quần áo may sẵn. Điều đó khiến bà H’Né không khỏi trăn trở khi nghĩ đến nguy cơ mai một nghề truyền thống. Trước thực trạng đó, mới đây, UBND xã Hòa Phú phối hợp với các đơn vị thiện nguyện tổ chức lớp tập huấn dệt thổ cẩm cho phụ nữ buôn Tuôr. Lớp tập huấn dệt mở ra đã thu hút hàng chục phụ nữ trẻ của buôn đăng ký học và bà H’Né là một trong những người tích cực tham gia hướng dẫn, chia sẻ kinh nghiệm với học viên. Trong những buổi học tại nhà sinh hoạt cộng đồng của buôn, bà kiên nhẫn “cầm tay chỉ việc”, từ cách mắc sợi lên khung, điều chỉnh lực tay cho đến cách tạo hoa văn truyền thống. Nhờ sự chỉ dẫn tận tình của bà H’Né, nhiều người dần thành thạo dệt thổ cẩm. Từ chỗ chỉ vài người biết nghề, nay lớp học đã thu hút hàng chục học viên tham gia, tạo nên không khí rộn ràng quanh những khung dệt.
Giữ gìn văn hóa thổ cẩm
Sau gần 10 buổi tối cần mẫn học dệt, chị H’Ra Niê (buôn Tuôr) đã có thể tự tay hoàn thành sản phẩm của mình. Chiếc chăn đầu tiên chị dệt được dành tặng người thân trong gia đình. Dù những đường dệt vẫn chưa thật sự sắc sảo như các nghệ nhân lâu năm, nhưng với chị đó là niềm vui lớn. Chị H’Ra Niê chia sẻ: “Tôi rất hạnh phúc khi được học dệt thổ cẩm và tự tay làm ra sản phẩm cho gia đình. Giờ đây tôi đã biết dệt, có thể làm thêm nhiều vật dụng trong nhà, thậm chí làm sản phẩm bán cho khách du lịch. Sau này tôi cũng sẽ dạy lại cho con mình để nghề dệt thổ cẩm luôn được gìn giữ”. Ngoài chị H’Ra, một số chị em sau khi học nghề đã bắt đầu làm ra những sản phẩm như túi xách, khăn choàng, đồ trang trí. Những sản phẩm này có thể bán cho du khách, góp phần tăng thêm thu nhập cho gia đình.
Hướng tới mục tiêu vừa bảo tồn nghề truyền thống, vừa mở ra cơ hội sinh kế cho phụ nữ địa phương những lúc nông nhàn, lớp học dệt thổ cẩm ở buôn Tuôr bước đầu đạt yêu cầu, kế hoạch. Ông Trần Văn Thể, Phó Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội xã Hòa Phú, cho biết: “Để duy trì và phát triển nghề, xã đã thành lập Câu lạc bộ Thổ cẩm nhằm tạo nơi sinh hoạt, trao đổi kinh nghiệm cho các học viên. Đồng thời, xã cũng định hướng quảng bá sản phẩm thổ cẩm thông qua các hoạt động du lịch tại địa phương, góp phần thu hút du khách. Trong thời gian tới, xã tiếp tục kết nối với các đơn vị du lịch để mở rộng kênh quảng bá, tiêu thụ sản phẩm; qua đó tạo điều kiện để người dân có thêm thu nhập từ nghề dệt và phát huy giá trị nghề truyền thống của buôn làng”.
